14. දෙවදහවග්ගො

1. දෙවදහසුත්තවණ්ණනා

134. මනං රමයන්තාති ආපාථගතා මනස්ස රමණවසෙන පියායිතබ්බතාවසෙන පවත්තන්තා.

2. ඛණසුත්තවණ්ණනා

135. ඡඵස්සායතනිකාති ඡහි ඵස්සායතනෙහි අනිට්ඨසංවෙදනියා. ඡද්වාරඵස්සපටිවිඤ්ඤත්තීති ඡහිපි ද්වාරෙහි ආරම්මණස්ස පටිසංවෙදනා හොතියෙව සබ්බසො දුක්ඛානුභවනත්ථං. තාවතිංසපුරන්ති සුදස්සනමහානගරං. අභාවො නාම නත්ථි සබ්බථා සුඛානුභවනතො. නිරයෙති ඉමිනා දුග්ගති භවසාමඤ්ඤෙන ඉතරාපායාපි ගහිතා එව. මග්ගබ්‍රහ්මචරියවාසං වසිතුං න සක්කාති ඉමිනා පන සබ්බෙසම්පි අච්ඡින්දිකට්ඨානානං ගහණං දට්ඨබ්බං. ඉමෙවාති ඉමස්මිං මනුස්සලොකෙ එව. අපායොපි පඤ්ඤායති අපායදුක්ඛසදිසස්ස දුක්ඛස්ස කදාචි පටිසංවෙදනතො. සග්ගොපි පඤ්ඤායති දෙවභොගසදිසසම්පත්තියා කදාචි පටිලභිතබ්බතො.

අයං කම්මභූමීති අයං මනුස්සලොකො පුරිසථාමකරණාය කම්මභූමි නාම තාසං යොග්‍යට්ඨානභාවතො. තත්ථ පධානකම්මං දස්සෙන්තො ‘‘ඉධ මග්ගභාවනා’’ති ආහ. ඨානානීති කාරණානි. සංවෙජනියානීති සංවෙගජනනානි බහූනි ජාතිආදීනි. තථා හි ජාති, ජරා, බ්‍යාධි, මරණං, අපායභවං, තත්ථපි නිරයූපපත්තිහෙතුකං, තිරච්ඡානුපපත්තිහෙතුකං, අසූරකායූපපත්තිහෙතුකං, අතීතෙ වට්ටමූලකං, අනාගතෙ වට්ටමූලකං, පච්චුප්පන්නෙ ආහාරපරියෙට්ඨිමූලකන්ති බහූනි සංවෙගවත්ථූනි පච්චවෙක්ඛිත්වා සංවෙගජාතො සඤ්ජාතසංවෙගො යොනිසො පධානමනුයුඤ්ජස්සු. සංවෙගාති සංවෙගමාපජ්ජස්සු.

ඛණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

3. පඨමරූපාරාමසුත්තවණ්ණනා

136. සම්මුදිතා සම්මොදප්පත්තා, පමොදිතා සඤ්ජාතපමොදා. දුක්ඛාති දුක්ඛවන්තො සඤ්ජාතදුක්ඛා. තෙනාහ ‘‘දුක්ඛිතා’’ති. සුඛං එතස්ස අත්ථීති සුඛො, සුඛී. තෙනාහ ‘‘සුඛිතො’’ති. යත්තකා රූපාදයො ධම්මා ලොකෙ අත්ථීති වුච්චති. පස්සන්තානන්ති සච්චපටිවෙධෙන සම්මදෙව පස්සන්තානං. ‘‘පච්චනීකං හොතී’’ති වත්වා තං පච්චනීකභාවං දස්සෙතුං ‘‘ලොකො හී’’තිආදි වුත්තං. අසුභාති ‘‘ආහූ’’තිපදං ආනෙත්වා සම්බන්ධො. සබ්බමෙතන්ති ‘‘සුඛං දිට්ඨමරියෙභි…පෙ… තදරියා සුඛතො විදූ’’ති ච වුත්තං. සබ්බමෙතං නිබ්බානමෙව සන්ධාය වුත්තං. නිබ්බානමෙව හි එකන්තතො සුඛං නාම.

පඤ්චනවුතිපාසණ්ඩිනො තෙසඤ්ච පාසණ්ඩිභාවො පපඤ්චසූදනිට්ඨකථායං පකාසිතො එව. කිලෙසනීවරණෙන නිවුතානන්ති කිලෙසඛන්ධා කිලෙසනීවරණං, තෙන නිවාරිතානං. නිබ්බානදස්සනං නාම අරියමග්ගො, තෙන තස්ස පටිවිජ්ඣනඤ්ච කාළමෙඝඅවච්ඡාදිතං විය චන්දමණ්ඩලං.

පරිච්ඡින්දිත්වාති අසුභභාවපරිච්ඡින්දනෙන සම්මාවිඤ්ඤාණදස්සනෙන ච පරිච්ඡින්දිත්වා. මග්ගධම්මස්සාති අරියමග්ගධම්මස්ස.

අනුපන්නෙහීති අනු අනු අවිහාය පටිපන්නෙහි. කො නු අඤ්ඤො ජානිතුං අරහති, අඤ්ඤො න ජානාතීති දස්සෙති.

පඨමරූපාරාමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

4-12. දුතියරූපාරාමසුත්තාදිවණ්ණනා

137-145. සුද්ධිකං කත්වා ගාථාබන්ධනෙන විනා කෙවලං චුණ්ණියපදවසෙනෙව. තථා තථාති අජ්ඣත්තිකානි බාහිරානි ච ආයතනානි අනිච්චලක්ඛණෙන දුක්ඛානත්තලක්ඛණෙහි ච යොජෙත්වා දස්සනවසෙන.

දුතියරූපාරාමසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

දෙවදහවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.