2. මාලුක්‍යපුත්තසුත්තවණ්ණනා

95. අපසාදෙතීති තජ්ජෙති. උස්සාදෙතීති උක්කංසෙති. අයං කිර ථෙරො මාලුක්‍යපුත්තො. පමජ්ජිත්වාති යොනිසොමනසිකාරස්ස අනනුයුජ්ජනෙන පමජ්ජිත්වා.

යත්‍රාති පච්චත්තං වචනාලඞ්කාරෙ. නාමාති අසම්භාවනෙ අපසාදනපක්ඛෙ, උස්සාදනපක්ඛෙ පන සම්භාවනෙ. කිං ජාතන්ති කිං තෙන මහල්ලකභාවෙන ජාතන්ති මහල්ලකභාවං තිණායපි අමඤ්ඤමානො වදති. තෙනාහ ‘‘යදි…පෙ… අනුග්ගණ්හන්තො’’ති. අනුග්ගණ්හන්තොති අචින්තෙන්තො. මාදිසානං භගවතො ඔවාදො උපකාරාවහොති එතරහි ඔවාදඤ්ච පසංසන්තො.

‘‘අදිට්ඨා අදිට්ඨපුබ්බා’’තිආදිනා පරිකප්පවසෙන වුත්තනිදස්සනං ‘‘යථා එතෙසු ඡන්දාදයො න හොන්ති, එවමිතරෙසුපි පරිඤ්ඤාතෙසූ’’ති නයපටිපජ්ජනත්ථං, තෙසම්පි ඉමෙහි සමානෙතබ්බත්තා. තෙන වුත්තං ‘‘සුපිනකූපමා කාමා’’ති (ම. නි. 1.234; 2.46; පාචි. 417; චූළව. 65).

චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන දිට්ඨෙ දිට්ඨමත්තන්ති චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස රූපායතනං යත්තකො ගහණාකාරො, තත්තකං. කිත්තකං පමාණන්ති අත්තසංවෙදියං පරස්ස න දිසිතබ්බං, කප්පනාමත්තං රූපං. තෙනාහ ‘‘චක්ඛුවිඤ්ඤාණං හී’’තිආදි. රූපෙති රූපායතනෙ. රූපමත්තමෙවාති නීලාදිභෙදං රූපායතනමත්තං, න නීලාදි. විසෙසනිවත්තනත්ථො හි අයං මත්ත-සද්දො. යදි එවං, එව-කාරො කිමත්ථියො? චක්ඛුවිඤ්ඤාණඤ්හි රූපායතනෙ ලබ්භමානම්පි නීලාදිවිසෙසං ‘‘ඉදං නීලං නාම, ඉදං පීතං නාමා’’ති න ගණ්හාති. කුතො නිච්චානිච්චාදිසභාවත්ථන්ති සංහිතස්සපි නිවත්තනත්ථං එවකාරග්ගහණං. තෙනාහ ‘‘න නිච්චාදිසභාව’’න්ති. සෙසවිඤ්ඤාණෙහිපීති ජවනවිඤ්ඤාණෙහිපි.

දිට්ඨං නාම චක්ඛුවිඤ්ඤාණං රූපායතනස්ස දස්සනන්ති කත්වා. තෙනාහ ‘‘රූපෙ රූපවිජානන’’න්ති. චක්ඛුවිඤ්ඤාණමත්තමෙවාති යත්තකං චක්ඛුවිඤ්ඤාණං රූපායතනෙ ගහණමත්තං, තංමත්තමෙව මෙ සබ්බං චිත්තං භවිස්සතීති අත්ථො. ‘‘රාගාදිරහෙනා’’ති වා පාඨො. දිට්ඨං නාම පදත්ථතො චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන දිට්ඨං රූපං. තත්ථෙවාති චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන දිට්ඨමත්තෙ රූපෙ. චිත්තත්තයං දිට්ඨමත්තං නාම චක්ඛුවිඤ්ඤාණං විය රාගාදිවිරහෙන පවත්තනතො. තෙනාහ ‘‘යථා ත’’න්ති ආදි.

මනොද්වාරාවජ්ජනෙන විඤ්ඤාතාරම්මණං විඤ්ඤාතන්ති අධිප්පෙතං රාගාදිවිරහෙන විඤ්ඤෙය්‍යතො. තෙනාහ ‘‘යථා ආවජ්ජනෙනා’’තිආදි.

තදාති තස්මිං කාලෙ, න තතො පට්ඨායාති අයමෙත්ථ අත්ථොති දස්සෙති. ‘‘දිට්ඨමත්ත’’න්තිආදිනා යෙසං රාගාදීනං නිවත්තනං අධිප්පෙතං, තෙ ‘‘තෙනා’’ති එත්ථ ත-සද්දෙන පච්චාමසීයන්තීති ‘‘තෙන රාගෙන වා රත්තො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථාති විසයෙ භුම්මං, විසයභාවො ච විසයිනා සම්බන්ධවසෙන ඉච්ඡිතබ්බොති වුත්තං ‘‘පටිබද්ධො’’තිආදි.

සතීති රූපස්ස යථාසභාවසල්ලක්ඛණා සති මුට්ඨා පියනිමිත්තමනසිකාරෙන අනුප්පජ්ජනතො න දිස්සති නප්පවත්තති. අජ්ඣොසාති අජ්ඣොසාය. ගිලිත්වා පරිනිට්ඨපෙත්වා අත්තනියකරණෙන.

අභිජ්ඣා ච විහෙසා චාති කරණත්ථෙ පච්චත්තවචනන්ති ආහ – ‘‘අභිජ්ඣාය ච විහෙසාය චා’’ති. අත්ථවසෙන විභත්තිපරිණාමොති ආහ – ‘‘අභිජ්ඣාවිහෙසාහී’’ති. ආචිනන්තස්සාති වඩ්ඪෙන්තස්ස. පටිස්සතොති පතිස්සතො සබ්බත්ථ සතියා යුත්තො. සෙවතො චාපීති එත්ථ ච-සද්දො අපි-සද්දො ච නිපාතමත්තන්ති ‘‘සෙවන්තස්ස’’ඉච්චෙව අත්ථො වුත්තො.

මාලුක්‍යපුත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.