2. සනිදානසුත්තවණ්ණනා
96. භාවනපුංසකමෙතං ‘‘විසමං චන්දිමසූරියා පරිවත්තන්තී’’තිආදීසු (අ. නි. 4.70) විය. සනිදානන්ති අත්තනො ඵලං නිදදාතීති නිදානං, කාරණන්ති ආහ ‘‘සනිදානො සප්පච්චයො’’ති. කාමපටිසංයුත්තොති කාමරාගසඞ්ඛාතෙන කාමෙන පටිසංයුත්තො වා කාමපටිබද්ධො වා. තක්කෙතීති තක්කො. අභූතකාරං සමාරොපෙත්වා කප්පෙතීති සඞ්කප්පො. ආරම්මණෙ චිත්තං අප්පෙතීති අප්පනා. විසෙසෙන අප්පෙතීති බ්‍යප්පනා. ආරම්මණෙ චිත්තං අභිනිරොපෙන්තං විය පවත්තතීති චෙතසො අභිනිරොපනා. මිච්ඡා විපරීතො පාපකො සඞ්කප්පොති මිච්ඡාසඞ්කප්පො. අඤ්ඤෙසු ච කාමපටිසංයුත්තෙසු විජ්ජමානෙසු විතක්කො එව කාමධාතුසද්දෙන නිරුළ්හො දට්ඨබ්බො විතක්කස්ස කාමපසඞ්ගප්පත්තිසාතිසයත්තා. එස නයො බ්‍යාපාදධාතුආදීසුපි. සබ්බෙපි අකුසලා ධම්මා කාමධාතු හීනජ්ඣාසයෙහි කාමෙතබ්බධාතුභාවතො.
කිලෙසකාමස්ස ආරම්මණභාවත්තා සබ්බාකුසලසංගාහිකාය කාමධාතුයා ඉතරා ද්වෙ සඞ්ගහෙත්වා කථනං සබ්බසඞ්ගාහිකා. තිස්සන්නං ධාතූනං අඤ්ඤමඤ්ඤං අසඞ්කරතො කථා අසම්භින්නා. ඉමං කාමාවචරසඤ්ඤිතං කාමවිතක්කසඤ්ඤිතඤ්ච කාමධාතුං. පටිච්චාති පච්චයභූතං ලභිත්වා. තීහි කාරණෙහීති තීහි සාරභූතෙහි කාරණෙහි.
බ්‍යාපාදවිතක්කො බ්‍යාපාදො උත්තරපදලොපෙන, සො එව නිජ්ජීවට්ඨෙන සභාවධාරණට්ඨෙන ධාතූති බ්‍යාපාදධාතු. බ්‍යාපජ්ජති චිත්තං එතෙනාති බ්‍යාපාදො, දොසො. බ්‍යාපාදොපි ධාතූති යොජනා. සහජාතපච්චයාදිවසෙනාති සහජාතඅඤ්ඤමඤ්ඤනිස්සයසම්පයුත්තඅත්ථිඅවිගතපච්චයවසෙන. විසෙසෙන හි පරස්ස අත්තනො ච දුක්ඛාපනං විහිංසා, සා එව ධාතු, අත්ථතො රොසනා පරූපඝාතො, තථා පවත්තො වා දොසසහගතචිත්තුප්පාදො.
තිණගහනෙ අරඤ්ඤෙති තිණෙහි ගහනභූතෙ අරඤ්ඤෙ. අනයබ්‍යසනන්ති අපායබ්‍යසනං, පරිහරණූපායරහිතං විපත්තින්ති වා අත්ථො. අවඩ්ඪිං විනාසන්ති අවඩ්ඪිඤ්චෙව විනාසඤ්චාති වදන්ති සබ්බසො වඩ්ඪිරහිතං. සුක්ඛතිණදායො විය ආරම්මණං කිලෙසග්ගිසංවද්ධනට්ඨෙන. තිණුක්කා විය අකුසලසඤ්ඤා අනුදහනට්ඨෙන. තිණකට්ඨ…පෙ… සත්තා අනයබ්‍යසනාපත්තිතො. ‘‘ඉමෙ සත්තා’’ති හි අයොනිසො පටිපජ්ජමානා අධිප්පෙතා. තෙනාහ ‘‘යථා සුක්ඛතිණදායෙ’’තිආදි.
සමතාභාවතො සමතාවිරොධතො විසමතාහෙතුතො ච විසමා රාගාදයොති ආහ ‘‘රාගවිසමාදීනි අනුගත’’න්ති. ඉච්ඡිතබ්බා අවස්සංභාවිනිභාවෙන.
සංකිලෙසතො නික්ඛමනට්ඨෙන නෙක්ඛම්මො, සො එව නිජ්ජීවට්ඨෙන ධාතූති නෙක්ඛම්මධාතු. ස්වායං නෙක්ඛම්මසද්දො පබ්බජ්ජාදීසු කුසලවිතක්කෙ ච නිරුළ්හොති ආහ ‘‘නෙක්ඛම්මවිතක්කොපි නෙක්ඛම්මධාතූ’’ති. ඉතරාපි ද්වෙ ධාතුයොති අබ්‍යාපාදඅවිහිංසාධාතුයො වදති. විසුං දීපෙතබ්බා සරූපෙන ආගතත්තා. විතක්කාදයොති නෙක්ඛම්මසඞ්කප්පච්ඡන්දපරිළාහපරියෙසනා. යථානුරූපං අත්තනො අත්තනො පච්චයානුරූපං. කථං පනෙත්ථ කුසලධම්මෙසු පරිළාහො වුත්තොති? සඞ්ඛාරපරිළාහමත්තං සන්ධායෙතං වුත්තං, සොළසසු ආකාරෙසු දුක්ඛසච්චෙ සන්තාපට්ඨො විය වුත්තො, යස්ස විගමෙන අරහතො සීතිභාවප්පත්ති වුච්චති.
සයං න බ්‍යාපජ්ජති, තෙන වා තංසමඞ්ගීපුග්ගලො න කිඤ්චි බ්‍යාපාදෙතීති අබ්‍යාපාදො, විහිංසාය වුත්තවිපරියායෙහි සා වෙදිතබ්බා. හිතෙසිභාවෙන මිජ්ජති සිනිය්හතීති මිත්තො, මිත්තස්ස එසාති මෙත්ති, අබ්‍යාපාදො. මෙත්තායනාති මෙත්තාකාරණං, මෙත්තාය වා අයනා පවත්තනා. මෙත්තායිතත්තන්ති මෙත්තායිතස්ස මෙත්තාය පවත්තස්ස භාවො. මෙත්තාචෙතොවිමුත්තීති මෙත්තායනවසෙන පවත්තො චිත්තසමාධි. සෙසං වුත්තනයමෙව.
සනිදානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.