3. ගිඤ්ජකාවසථසුත්තවණ්ණනා

97. ඉතො පට්ඨායාති ‘‘ධාතුං, භික්ඛවෙ’’ති ඉමස්මා තතියසුත්තතො පට්ඨාය. යාව කම්මවග්ගො, තාව නෙත්වා උපගන්ත්වා සෙති එත්ථාති ආසයො, හීනාදිභාවෙන අධීනො ආසයො අජ්ඣාසයො, තං අජ්ඣාසයං, අධිමුත්තන්ති අත්ථො. සඤ්ඤා උප්පජ්ජතීතිආදීසු හීනාදිභෙදං අජ්ඣාසයං පටිච්ච හීනාදිභෙදා සඤ්ඤා, තන්නිස්සයදිට්ඨිවිකප්පනා, විතක්කො ච උප්පජ්ජති සහජාතකොටියා උපනිස්සයකොටියා ච. සත්ථාරෙසූති තෙසං සත්ථුපටිඤ්ඤතාය වුත්තං, න සත්ථුලක්ඛණසබ්භාවතො. අසම්මාසම්බුද්ධෙසූති ආධාරෙ විසයෙ ච භුම්මං එකතො කත්වා වුත්තන්ති පඨමං තාව දස්සෙන්තො ‘‘මයං සම්මාසම්බුද්ධා’’තිආදිං වත්වා ඉතරං දස්සෙන්තො ‘‘තෙසු සම්මාසම්බුද්ධා එතෙ’’තිආදිමාහ. තෙසං ‘‘මයං සම්මාසම්බුද්ධා’’ති උප්පන්නදිට්ඨි ඉධ මූලභාවෙන පුච්ඡිතා, ඉතරා අනුසඞ්කිතාති පුච්ඡතියෙවාති සාසඞ්කං වදති.

‘‘මහතී’’ති එත්ථ මහාසද්දො ‘‘මහාජනො’’තිආදීසු විය බහුඅත්ථවාචකොති දට්ඨබ්බො. අවිජ්ජාපි හීනහීනතරහීනතමාදිභෙදෙන බහුපකාරා. තස්සාති දිට්ඨියා. කස්මා පනෙත්ථ ‘‘යදිදං අවිජ්ජා ධාතූ’’ති අවිජ්ජං උද්ධරිත්වා ‘‘හීනං ධාතුං පටිච්චා’’ති අජ්ඣාසයධාතු නිද්දිට්ඨාති? න ඛො පනෙතං එවං දට්ඨබ්බං, ‘‘අඤ්ඤං උද්ධරිත්වා අඤ්ඤං නිද්දිට්ඨා’’ති, යතො අවිජ්ජාසීසෙන අජ්ඣාසයධාතු එව ගහිතා. අවිජ්ජාගහිතො හි පුරිසපුග්ගලො දිට්ඨජ්ඣාසයො හීනාදිභෙදං අවිජ්ජාධාතුං නිස්සාය තතො සඤ්ඤාදිට්ඨිආදිකෙ සඞ්කප්පෙති. පණිධි පත්ථනා, සා පන තථා තථා චිත්තස්ස ඨපනවසෙන හොතීති ආහ ‘‘චිත්තට්ඨපන’’න්ති. තෙනාහ ‘‘සා පනෙසා’’තිආදි. එතෙති හීනපච්චයා සඤ්ඤාදිට්ඨිවිතක්කචෙතනා පත්ථනා පණිධිසඞ්ඛාතා හීනා ධම්මා. හීනො නාම හීනධම්මසමායොගතො. සබ්බපදානීති ‘‘පඤ්ඤපෙතී’’තිආදීනි පදානි යොජෙතබ්බානි හීනසද්දෙන මජ්ඣිමුත්තමට්ඨානන්තරස්ස අසම්භවතො. උපපජ්ජනං ‘‘උපපත්තී’’ති ආහ ‘‘ද්වෙ උපපත්තියො පටිලාභො ච නිබ්බත්ති චා’’ති. තත්ථ හීනකුලාදීති ආදි-සද්දෙන හීනරූපභොගපරිසාදීනං සඞ්ගහො. හීනත්තිකවසෙනාති හීනත්තිකෙ වුත්තත්තිකපදවසෙනාති අධිප්පායො. චිත්තුප්පාදක්ඛණෙති ඉදං හීනත්තිකපරියාපන්නානං චිත්තුප්පාදානං වසෙන තත්ථ තත්ථ ලද්ධත්තා වුත්තං. පඤ්චසු නීචකුලෙසූති චණ්ඩාලවෙනනෙසාදරථකාරපුක්කුසකුලෙසු. ද්වාදසඅකුසලචිත්තුප්පාදානං පන යො කොචි පටිලාභො හීනොති යොජනා. සෙසද්වයෙපි එසෙව නයො. ඉමස්මිං ඨානෙති ‘‘යායං, භන්තෙ, දිට්ඨී’’තිආදිනා ආගතෙ ඉමස්මිං ඨානෙ. ‘‘ධාතුං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජතී’’තිආදිනා ආගතත්තා නිබ්බත්තියෙව අධිප්පෙතා, න පටිලාභො.

ගිඤ්ජකාවසථසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.