3. පුත්තමංසූපමසුත්තවණ්ණනා

63. වුත්තනයමෙවාති හෙට්ඨා ආහාරවග්ගස්ස පඨමසුත්තෙ වුත්තනයමෙව. ලාභසක්කාරෙනාති ලාභසක්කාරසඞ්ඛාතාය අට්ඨුප්පත්තියාති කෙචි. ලාභසක්කාරෙ වා අට්ඨුප්පත්තියාති අපරෙ. යො හි ලාභසක්කාරනිමිත්තං පච්චයෙසු ගෙධෙන භික්ඛූනං අපච්චවෙක්ඛිතපරිභොගො ජාතො, තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා භගවා ඉමං දෙසනං නික්ඛිපි. යමකමහාමෙඝොති හෙට්ඨා ඔලම්බනඋපරිඋග්ගමනවසෙන සතපටලසහස්සපටලො යුගළමහාමෙඝො.

තිට්ඨන්ති චෙව භගවති කත්ථචි නිබද්ධවාසං වසන්තෙ, චාරිකම්පි ගච්ඡන්තෙ අනුබන්ධන්ති ච. භික්ඛූනම්පි යෙභුය්‍යෙන කප්පසතසහස්සං තතො භිය්‍යොපි පූරිතදානපාරමිසඤ්චයත්තා තදා මහාලාභසක්කාරො උප්පජ්ජතීති වුත්තං ‘‘එවං භික්ඛුසඞ්ඝස්සපී’’ති. සක්කතොති සක්කාරප්පත්තො. ගරුකතොති ගරුකාරප්පත්තො. මානිතොති බහුමතො මනසා පියායිතො ච. පූජිතොති මාලාදිපූජාය චෙව චතුපච්චයාභිපූජාය ච පූජිතො. අපචිතොති අපචායනප්පත්තො. යස්ස හි චත්තාරො පච්චයෙ සක්කත්වා සුඅභිසඞ්ඛතෙ පණීතපණීතෙ උපනෙන්ති, සො සක්කතො. යස්මිං ගරුභාවං පච්චුපට්ඨපෙත්වා දෙන්ති, සො ගරුකතො. යං මනසා පියායන්ති බහුමඤ්ඤන්ති, සො බහුමතො. යස්ස සබ්බමෙතං පූජාවසෙන කරොන්ති, සො පූජිතො. යස්ස අභිවාදනපච්චුට්ඨානඤ්ජලිකම්මාදිවසෙන පරමනිපච්චකාරං කරොන්ති, සො අපචිතො. භගවති භික්ඛුසඞ්ඝෙ ච ලොකො එවං පටිපන්නො. තෙන වුත්තං ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන…පෙ… පරික්ඛාරාන’’න්ති (උදා. 14; සං. නි. 2.70). ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තන්ති ලාභස්ස ච යසස්ස ච අග්ගං උක්කංසං පත්තං.

පඨමාහාරවණ්ණනා

අස්සාති භගවතො. ධම්මසභාවචින්තාවසෙන පවත්තං සහොත්තප්පඤාණං ධම්මසංවෙගො. ධුවපටිසෙවනට්ඨානඤ්හෙතං සත්තානං, යදිදං ආහාරපරිභොගො, තස්මා න තත්ථ අපච්චවෙක්ඛණමත්තෙන පාරාජිකං පඤ්ඤපෙතුං සක්කාති අධිප්පායො. ආහාරාති ‘‘පච්චයා’’තිආදිනා පුබ්බෙ ආහාරෙසු වුත්තවිධිං සන්ධාය ආහ ‘‘ආහාරා’’තිආදි. ඉදානි තත්ථ කත්තබ්බං අත්ථවණ්ණනං සන්ධාය ‘‘හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙවා’’ති වුත්තං.

ආදීනවන්ති දොසං. ජායාති භරියා. පතීති භත්තා. අපෙක්ඛාසද්දා චෙතෙ පිතාපුත්තසද්දා විය, පාළියං පන ආ-කාරස්ස රස්සත්තං සානුනාසිකඤ්ච කත්වා වුත්තං ‘‘ජායම්පතිකා’’ති. සම්මා ඵලං වහතීති සම්බලං, සුඛාවහන්ති අත්ථො. තථා හි තං ‘‘පථෙ හිතන්ති පාථෙය්‍ය’’න්ති වුච්චති. මග්ගස්ස කන්තාරපරියාපන්නත්තා වුත්තං ‘‘කන්තාරභූතං මග්ග’’න්ති. දුල්ලභතාය තං උදකං තත්ථ තාරෙතීති කන්තාරං, නිරුදකං මහාවනං. රුළ්හීවසෙන ඉතරම්පි මහාවනං තථා වුච්චතීති ආහ ‘‘චොරකන්තාර’’න්තිආදි. පරරාජූනං වෙරිආදීනඤ්ච වසෙන සප්පටිභයම්පි අරඤ්ඤං එත්ථෙව සඞ්ගහං ගච්ඡතීති වුත්තං ‘‘පඤ්චවිධ’’න්ති.

ඝනඝනට්ඨානතොති මංසස්ස බහලබහලං ථූලථූලං හුත්වා ඨිතට්ඨානතො. ‘‘තාදිසඤ්හි මංසං ගහෙත්වා සුක්ඛාපිතං වල්ලූරං. සූලෙ ආවුනිත්වා පක්කමංසං සූලමංසං. විරළච්ඡායායං නිසීදිංසු ගන්තුං අසමත්ථො හුත්වා. ගොවතකුක්කුරවතදෙවතායාචනාදීහීති ගොවතකුක්කුරවතාදිවතචරණෙහි චෙව දෙවතායාචනාදීහි පණිධිකම්මෙහි ච මහන්තං දුක්ඛං අනුභූතං.

යස්මා පන සාසනෙ සම්මාපටිපජ්ජන්තස්ස භික්ඛුනො ආහාරපරිභොගස්ස ඔපම්මභාවෙන තෙසං ජායම්පතිකානං පුත්තමංසපරිභොගො ඉධ භගවතා ආනීතො, තස්මාස්ස නානාකාරෙහි ඔපම්මත්තං විභාවෙතුං ‘‘තෙසං සො පුත්තමංසාහාරො’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ සජාතිමංසතායාති සමානජාතිකමංසභාවෙන, මනුස්සමංසභාවෙනාති අත්ථො. මසුස්සමංසඤ්හි කුලප්පසුතමනුස්සානං අමනුඤ්ඤං හොති අපරිචිතභාවතො ගාරය්හභාවතො ච, තතො එව ඤාතිආදිමංසතායාතිආදි වුත්තං. තරුණමංසතායාතිආදි පන සභාවතො අනභිසඞ්ඛාරතො ච අමනුඤ්ඤාති කත්වා වුත්තං. අධූපිතතායාති අධූපිතභාවතො. මජ්ඣත්තභාවෙයෙව ඨිතා. තතො එව නිච්ඡන්දරාගපරිභොගෙ ඨිතාති වුත්තං කන්තාරතො නිත්ථරණජ්ඣාසයතාය. ඉදානි යෙ ච තෙ අනපනීතාහාරො, න යාවදත්ථපරිභොගො විගතමච්ඡෙරමලතා සම්මොහාභාවො ආයතිං තත්ථ පත්ථනාභාවො සන්නිධිකාරාභාවො අපරිච්චජනමදත්ථාභාවො අහීළනා අවිවාදපරිභොගො චාති උපමායං ලබ්භමානා පකාරවිසෙසා, තෙ තථා නීහරිත්වා උපමෙය්‍යෙ යොජෙත්වා දස්සෙතුං ‘‘න අට්ඨින්හාරුචම්මනිස්සිතට්ඨානානී’’තිආදි වුත්තං. තං කාරණන්ති තං තෙසං ජායම්පතීනං යාවදෙව කන්තාරනිත්ථරණත්ථාය පුත්තමංසපරිභොගසඞ්ඛාතං කාරණං.

නිස්සන්දපාටිකුල්‍යතං පච්චවෙක්ඛන්තොපි කබළීකාරාහාරං පරිවීමංසති. යථා තෙ ජායම්පතිකාතිආදිපි ඔපම්මසංසන්දනං. ‘‘පරිභුඤ්ජිතබ්බො ආහාරො’’ති පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. එස නයො ඉතො පරෙසුපි. අපටික්ඛිපිත්වාති අනපනෙත්වා. වට්ටකෙන විය කුක්කුටෙන විය චාති විසදිසූදාහරණං. ඔධිං අදස්සෙත්වාති මහන්තග්ගහණවසෙන ඔධිං අකත්වා. සීහෙන වියාති සදිසූදාහරණං. සො කිර සපදානමෙව ඛාදති.

අගධිතඅමුච්ඡිතාදිභාවෙන පරිභුඤ්ජිතබ්බතො ‘‘අමච්ඡරායිත්වා’’තිආදි වුත්තං. අබ්භන්තරෙ අත්තා නාම අත්ථීති දිට්ඨි අත්තූපලද්ධි, තංසහගතෙන සම්මොහෙන අත්තා ආහාරං පරිභුඤ්ජතීති. සතිසම්පජඤ්ඤවසෙනපීති ‘‘අසිතෙ පීතෙ ඛායිතෙ සායිතෙ සම්පජානකාරී හොතී’’ති එත්ථ වුත්තසතිසම්පජඤ්ඤවසෙනපි.

‘‘අහො වත මයං…පෙ… ලභෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං වා, ‘‘හිය්‍යො විය…පෙ… න ලද්ධ’’න්ති අනුසොචනං වා අකත්වාති යොජනා.

‘‘සන්නිධිං න අකංසු, භූමියං වා නිඛණිංසු, අග්ගිනා වා ඣාපයිංසූ’’ති න-කාරං ආනෙත්වා යොජනා. එවං සබ්බත්ථ.

පිණ්ඩපාතං වා අහීළෙන්තෙන දායකං වා අහීළෙන්තෙන පරිභුඤ්ජිතබ්බොති යොජනා. ස පත්තපාණීති සො පත්තහත්ථො. නාවජානියාති න අවජානියා. අතිමඤ්ඤතීති අතික්කමිත්වා මඤ්ඤති, අවජානාතීති අත්ථො.

‘‘තීහි පරිඤ්ඤාහි පරිඤ්ඤාතෙ’’ති වත්වා තාහි කබළීකාරාහාරස්ස පරිජානනවිධිං දස්සෙන්තො ‘‘කථ’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ සවත්ථුකවසෙනාති සසම්භාරවසෙන, සභාවතො පන රූපාහරණං ඔජමත්තං හොති. ඉදඤ්හි කබළීකාරාහාරස්ස ලක්ඛණං. කාමං රසාරම්මණං ජිව්හාපසාදෙ පටිහඤ්ඤති, තෙන පන අවිනාභාවතො සම්පත්තවිසයගාහිතාය ච ජිව්හාපසාදස්ස ‘‘ඔජට්ඨමකරූපං කත්ථ පටිහඤ්ඤතී’’ති වුත්තං. තස්සාති ජිව්හාපසාදස්ස. ඉමෙ ධම්මාති ඉමෙ යථාවුත්තභූතුපාදායධම්මා. තන්ති රූපඛන්ධං. පරිග්ගණ්හතොති පරිග්ගණ්හන්තස්ස. උප්පන්නා ඵස්සපඤ්චමකා ධම්මාති සබ්බෙපි යෙ යථානිද්ධාරිතා, තෙහි සහප්පවත්තාව සබ්බෙපි ඉමෙ. සරසලක්ඛණතොති අත්තනො කිච්චතො ලක්ඛණතො ච. තෙසං නාමරූපභාවෙන වවත්ථපිතානං පඤ්චන්නං ඛන්ධානං පච්චයො විඤ්ඤාණං. ‘‘තස්ස සඞ්ඛාරා තෙසං අවිජ්ජා’’ති එවං උද්ධං ආරොහනවසෙන පච්චයං. අධොඔරොහනවසෙන පන සළායතනාදිකෙ පරියෙසන්තො අනුලොමපටිලොමං පටිච්චසමුප්පාදං පස්සති. සළායතනාදයොපි හි රූපාරූපධම්මානං යථාරහං පච්චයභාවෙන වවත්ථපෙතබ්බාති. යාථාවතො දිට්ඨත්තාති ‘‘ඉදං රූපං, එත්තකං රූපං, න ඉතො භිය්‍යො, ඉදං නාමං, එත්තකං නාමං, න ඉතො භිය්‍යො’’ති ච යථාභූතං දිට්ඨත්තා. අනිච්චානුපස්සනා, දුක්ඛානුපස්සනා, අනත්තානුපස්සනා, නිබ්බිදානුපස්සනා, විරාගානුපස්සනා, නිරොධානුපස්සනා, පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාති ඉමාසං සත්තන්නං අනුපස්සනානං වසෙන. සොති කබළීකාරාහාරො. තිලක්ඛණ…පෙ… සඞ්ඛාතායාති අනිච්චතාදීනං තිණ්ණං ලක්ඛණානං පටිවිජ්ඣනවසෙන ලක්ඛණවන්තසම්මසනවසෙන ච පවත්තඤාණසඞ්ඛාතාය. පරිඤ්ඤාතො හොති අනවසෙසතො නාමරූපස්ස ඤාතත්තා තප්පරියාපන්නත්තා ච ආහාරස්ස. තෙනාහ ‘‘තස්මිං යෙවා’’තිආදි. ඡන්දරාගාවකඩ්ඪනෙනාති ඡන්දරාගස්ස පජහනෙන.

පඤ්ච කාමගුණා කාරණභූතා එතස්ස අත්ථීති පඤ්චකාමගුණිකො. තෙනාහ ‘‘පඤ්චකාමගුණසම්භවො’’ති. එකිස්සා තණ්හාය පරිඤ්ඤා එකපරිඤ්ඤා. සබ්බස්ස පඤ්චකාමගුණිකස්ස රාගස්ස පරිඤ්ඤා, සබ්බපරිඤ්ඤා. තදුභයස්සපි මූලභූතස්ස ආහාරස්ස පරිඤ්ඤා මූලපරිඤ්ඤා. ඉදානි ඉමා තිස්සොපි පරිඤ්ඤායො විභාගෙන දස්සෙතුං ‘‘යො භික්ඛූ’’තිආදි ආරද්ධං. ජිව්හාද්වාරෙ එකරසතණ්හං පරිජානාතීති ජිව්හාය රසං සායිත්වා ඉති පටිසඤ්චික්ඛති ‘‘යො යමෙත්ථ රසො, සො වත්ථුකාමවසෙන ඔජට්ඨමකරූපං හොති ජිව්හායතනං පසාදො. සො කිං නිස්සිතො? චතුමහාභූතනිස්සිතො. තංසහජාතො වණ්ණො ගන්ධො රසො ඔජා ජීවිතින්ද්‍රියන්ති ඉමෙ ධම්මා රූපක්ඛන්ධො නාම. යො තස්මිං රසෙ අස්සාදො, අයං රසතණ්හා. තංසහගතා ඵස්සාදයො ධම්මා චත්තාරො අරූපක්ඛන්ධා’’තිආදිවසෙන. සබ්බං අට්ඨකථායං ආගතවසෙන වෙදිතබ්බං. තෙනාහ ‘‘තෙන පඤ්චකාමගුණිකො රාගො පරිඤ්ඤාතොව හොතී’’ති. තත්ථ තෙනාති යො භික්ඛු ජිව්හාද්වාරෙ රසතණ්හං පරිජානාති, තෙන. කථං පන එකස්මිං ද්වාරෙ තණ්හං පරිජානතො පඤ්චසු ද්වාරෙසු රාගො පරිඤ්ඤාතො හොතීති ආහ ‘‘කස්මා’’තිආදි. තස්සායෙවාති තණ්හාය එව තණ්හාසාමඤ්ඤතො එකත්තනයවසෙන වුත්තං. තත්ථාති පඤ්චසු ද්වාරෙසු. උප්පජ්ජනතොති රූපරාගාදිභාවෙන උප්පජ්ජනතො. ලොභො එව හි තණ්හායනට්ඨෙන ‘‘තණ්හා’’තිපි, රජ්ජනට්ඨෙන ‘‘රාගො’’තිපි වුච්චති. තෙනාහ ‘‘සායෙව හී’’තිආදි. ඉදානි වුත්තමෙවත්ථං ‘‘යථා’’තිආදිනා උපමාය සම්පිණ්ඩෙති. පඤ්චමග්ගෙ හනතොති පඤ්චසු මග්ගෙසු සඤ්චරිත්තං කරොන්තෙන මග්ගගාමිනො හනන්තො ‘‘මග්ගෙ හනතො’’ති වුත්තො.

සබ්‍යඤ්ජනෙ පිණ්ඩපාතසඤ්ඤිතෙ භත්තසමූහෙ මනුඤ්ඤෙ රූපෙ රූපසද්දාදයො ලබ්භන්ති, තත්ථ පඤ්චකාමගුණරාගස්ස සම්භවං දස්සෙතුං ‘‘කථ’’න්තිආදි වුත්තං. සතිසම්පජඤ්ඤෙන පරිග්ගහෙත්වාති සබ්බභාගියෙන කම්මට්ඨානපරිපාලකෙන පරිග්ගහෙත්වා. නිච්ඡන්දරාගපරිභොගෙනාති මග්ගාධිගමසිද්ධෙන නිච්ඡන්දරාගපරිභොගෙන පරිභුත්තෙ. සොති කාමගුණිකො රාගො.

තස්මිං සතීති කබළීකාරාහාරෙ සති. තස්සාති පඤ්චකාමගුණිකරාගස්ස. උප්පත්තිතොති උප්පජ්ජනතො. න හි ආහාරාලාභෙන ජිඝච්ඡාදුබ්බල්‍යපරෙතස්ස කාමපරිභොගිච්ඡා සම්භවති. උපනිජ්ඣානචිත්තන්ති රාගවසෙන අඤ්ඤමඤ්ඤං ඔලොකනචිත්තං.

නත්ථි තං සංයොජනන්ති පඤ්චවිධම්පි උද්ධම්භාගියසංයොජනං සන්ධාය වුත්තං. තෙනාහ ‘‘තෙන රාගෙන…පෙ… නත්ථී’’ති. තෙනාති කාමරාගෙන. එත්තකෙනාති යථාවුත්තාය දෙසනාය. කථෙතුං වට්ටතීති ඉමං පඨමාහාරකථං කථෙන්තෙන ධම්මකථිකෙන.

පඨමාහාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

දුතියාහාරවණ්ණනා

දුතියෙති දුතියෙ ආහාරෙ. උද්දාලිතචම්මාති උප්පාටිතචම්මා, සබ්බසො අපනීතචම්මාති අත්ථො. න සක්කොති දුබ්බලභාවතො, තථා හි ඉත්ථී ‘‘අබලා’’ති වුච්චති. සිලාකුට්ටාදීනන්ති ආදි-සද්දෙන ඉට්ඨකකුට්ටමත්තිකාකුට්ටාදීනං සඞ්ගහො. උණ්ණනාභීති මක්කටකං. සරබූති ඝරගොළිකා. උච්චාලිඞ්ගපාණකා නාම ලොමසා පාණකා. ආකාසනිස්සිතාති ආකාසචාරිනො. ලුඤ්චිත්වාති උප්පාටෙත්වා.

තිස්සො පරිඤ්ඤාති හෙට්ඨා වුත්තා ඤාතපරිඤ්ඤාදයො තිස්සො පරිඤ්ඤා. තම්මූලකත්තාති ඵස්සමූලකත්තා. දෙසනා යාව අරහත්තා කථිතා සබ්බසො වෙදනාසු පරිඤ්ඤාතාසු කිලෙසානං ලෙසස්සපි අභාවතො.

දුතියාහාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

තතියාහාරවණ්ණනා

අඞ්ගාරකාසුන්ති අඞ්ගාරරාසිං. ඵුණන්තීති අත්තනො උපරි සයමෙව ආකිරන්තීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘නරා රුදන්තා පරිදඩ්ඪගත්තා’’ති. නරාති පුරිසාති අත්ථො, න මනුස්සා. භයඤ්හි මං වින්දතීති භයස්ස වසෙන කරොන්තො භයං ලභති නාම. සන්තරමානොවාති සුට්ඨු තරමානො එව හුත්වා. පොරිසං වුච්චති පුරිසප්පමාණං, තස්මා අතිරෙකපොරිසා පුරිසප්පමාණතො අධිකා. තෙනාහ ‘‘පඤ්චරතනප්පමාණා’’ති. අස්සාති කාසුයා. තදභාවෙති තෙසං ජාලාධූමානං අභාවෙ. ආරකාවස්සාති ආරකා එව අස්ස.

අඞ්ගාරකාසු විය තෙභූමකවට්ටං එකාදසන්නං අග්ගීනං වසෙන මහාපරිළාහතො. ජිවි…පෙ… පුථුජ්ජනො තෙහි අග්ගීහි දහිතබ්බතො. ද්වෙ බල…පෙ… කම්මං අනිච්ඡන්තස්සෙව තස්ස වට්ටදුක්ඛෙ පාතනතො. ආයූහනූපකඩ්ඪනානං කාලභෙදො න චින්තෙතබ්බො එකන්තභාවිනො ඵලස්ස නිප්ඵාදිතත්තාති ආහ ‘‘කම්මං හී’’තිආදි.

ඵස්සෙ වුත්තනයෙනෙවාති තත්ථ ‘‘ඵස්සො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො’’ති වුත්තං, ඉධ ‘‘මනොසඤ්චෙතනා සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො’’ති වත්තබ්බං. සෙසං වුත්තනයමෙවාති. ‘‘තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා භවො’’ති වචනතො මනොසඤ්චෙතනාය තණ්හා මූලකාරණන්ති ආහ ‘‘තණ්හාමූලකත්තා මනොසඤ්චෙතනායා’’ති. තෙනාහ ‘‘න හී’’තිආදි. කෙචි පන යස්මා මනොසඤ්චෙතනාය ඵලභූතං වෙදනං පටිච්ච තණ්හා උප්පජ්ජති, තස්මා එවං වුත්තන්ති වදන්ති.

තතියාහාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

චතුත්ථාහාරවණ්ණනා

අනිට්ඨපාපනවසෙන තංසමඞ්ගීපුග්ගලං ආගච්ඡතීති ආගු, පාපං, තං චරති සීලෙනාති ආගුචාරී. තෙනාහ ‘‘පාපචාරි’’න්ති.

රාජා විය කම්මං පරමිස්සරභාවතො. ආගුචාරී පුරිසො විය…පෙ… පුථුජ්ජනො දුක්ඛවත්ථුභාවතො. ආදින්නප්පහාරවණානි තීණි සත්තිසතානි විය පුථුජ්ජනස්ස ආතුරමානමහාදුක්ඛපතිට්ඨං පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණං. තෙනාහ සත්ති…පෙ… දුක්ඛන්ති.

තම්මූලකත්තාති පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණමූලකත්තා ඉතො පරං පවත්තනාමරූපස්ස.

චතුත්ථාහාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

පුත්තමංසූපමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.