9. බාලපණ්ඩිතසුත්තවණ්ණනා

19. අවිජ්ජා නීවරණා භවාදි-ආදීනවස්ස නිවාරිතපටිච්ඡාදිකා එතස්සාති අවිජ්ජානීවරණො, අවිජ්ජාය නිවුතොති ආහ ‘‘අවිජ්ජාය නිවාරිතස්සා’’ති. අයං කායොති බාලස්ස අප්පහීනකිලෙසස්ස පච්චුප්පන්නං අත්තභාවං රක්ඛං කත්වා අවිජ්ජාය පටිච්ඡාදිතාදීනවෙ අයාථාවදස්සනවසෙන තණ්හාය පටිලද්ධචිත්තස්ස තංතංභවූපගා සඞ්ඛාරා සඞ්ඛරීයන්ති. තෙහි ච අත්තභාවස්ස අභිනිබ්බත්ති, තස්මා අයඤ්ච අවිජ්ජාය කායො නිබ්බත්තොති. අස්සාති බාලස්ස. අයං අත්ථොති ‘‘අයං කායො නාමරූපන්ති ච වුත්තො’’ති අත්ථො දීපෙතබ්බො උපාදානක්ඛන්ධසළායතනසඞ්ගහතො තෙසං ධම්මානං. එවමෙතං ද්වයන්ති එවං අවිජ්ජාය නිවාරිතත්තා, තණ්හාය ච සංයුත්තත්තා එවං සපරසන්තානගතසවිඤ්ඤාණකකායසඞ්ඛාතං ද්වයං හොති. අඤ්ඤත්ථාති සුත්තන්තරෙසු. ‘‘චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො’’තිආදිනා (ම. නි. 1.204, 400; 3.421, 425-426; සං. නි. 2.43-45; 4.60-61; කථා. 465, 467) අජ්ඣත්තිකබාහිරායතනානි භින්දිත්වා චක්ඛුරූපාදිද්වයානි පටිච්ච චක්ඛුසම්ඵස්සාදයො වුත්තා, ඉධ පන අභින්දිත්වා ඡ අජ්ඣත්තිකබාහිරායතනානි පටිච්ච චක්ඛුසම්ඵස්සාදයො වුත්තා ‘‘ද්වයං පටිච්ච ඵස්සො’’ති, තස්මා මහාද්වයං නාම කිරෙතං අනවසෙසතො අජ්ඣත්තිකබාහිරායතනානං ගහිතත්තා. අජ්ඣත්තිකබාහිරානි ආයතනානීති එත්ථාපි හි සළායතනානි සඞ්ගහිතානෙව. ඵස්සකාරණානීති ඵස්සපවත්තියා පච්චයානි. යෙහීති හෙතුදස්සනමත්තන්ති ආහ ‘‘යෙහි කාරණභූතෙහී’’ති. ඵස්සො එව ඵුසනකිච්චො, න ඵස්සායතනානීති වුත්තං ‘‘ඵස්සෙන ඵුට්ඨො’’ති. පරිපුණ්ණවසෙනාති අවෙකල්ලවසෙන. අපරිපුණ්ණායතනානං හීනානි ඵස්සස්ස කාරණානි හොන්ති, තෙසං වියාති ‘‘එතෙසං වා අඤ්ඤතරෙනා’’ති වුත්තං. කායනිබ්බත්තනාදිම්හීති සවිඤ්ඤාණකස්ස කායස්ස නිබ්බත්තනං කායනිබ්බත්තනං, කායො වා නිබ්බත්තති එතෙනාති කායනිබ්බත්තනං, කිලෙසාභිසඞ්ඛාරා. ආදිසද්දෙන ඵස්සසළායතනාදිසඞ්ගහො. අධිකං පයසති පයුඤ්ජති එතෙනාති අධිප්පයාසො, විසෙසකාරණන්ති ආහ ‘‘අධිකපයොගො’’ති.

භගවා අම්හාකං උප්පාදකභාවෙන මූලභාවෙන භගවංමූලකා. ඉමෙ ධම්මාති ඉමෙ කාරණධම්මා. යෙහි මයං බාලපණ්ඩිතානං සමානෙපි කායනිබ්බත්තනාදිම්හි විසෙසං ජානෙය්‍යාම, තෙනාහ ‘‘පුබ්බෙ කස්සපසම්මාසම්බුද්ධෙන උප්පාදිතා’’තිආදි. ආජානාමාති අභිමුඛං පච්චක්ඛතො ජානාම. පටිවිජ්ඣාමාති තස්සෙව වෙවචනං, අධිගච්ඡාමාති අත්ථො. නෙතාති අම්හාකං සන්තානෙ පාපෙතා. විනෙතාති යථා අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසො හොති, එවං විසෙසතො නෙතා, තදඞ්ගවිනයාදිවසෙන වා විනෙතා. අනුනෙතාති අනුරූපං නෙතා. අන්තරන්තරා යථාධම්මපඤ්ඤත්තියා පඤ්ඤාපිතානං ධම්මානං අනුරූපතො දස්සනං හොතීති ආහ ‘‘යථාසභාවතො …පෙ… දස්සෙතා’’ති. ආපාථං උපගච්ඡන්තානං භගවා පටිසරණං සමොසරණට්ඨානන්ති භගවංපටිසරණා ධම්මා. තෙනාහ ‘‘චතුභූමකධම්මා’’තිආදි. පටිසරති පටිවිජ්ඣතීති පටිසරණං, තස්මා පටිවිජ්ඣනවසෙන භගවා පටිසරණං එතෙසන්ති භගවංපටිසරණා. තෙනාහ ‘‘අපි චා’’තිආදි. ඵස්සො ආගච්ඡතීති පටිවිජ්ඣනකවසෙන ඵස්සො ඤාණස්ස ආපාථං ආගච්ඡති, ආපාථං ආගච්ඡන්තොයෙව සො අත්ථතො ‘‘අහං කින්නාමො’’ති නාමං පුච්ඡන්තො විය, භගවා චස්ස නාමං කරොන්තො විය හොතීති වුත්තං ‘‘අහං භගවා’’තිආදි. උපට්ඨාතූති ඤාණස්ස පච්චුපට්ඨාතු. භගවන්තංයෙව පටිභාතූති භගවතො එව භාගො හොතු, භගවාව නං අත්තනො භාගං කත්වා විස්සජ්ජෙතූති අත්ථො, භගවතො භාගො යදිදං ධම්මස්ස අක්ඛානං, අම්හාකං පන සවනං භාගොති අයමෙත්ථ අධිප්පායො. එවඤ්හි සද්දලක්ඛණෙන සමෙති. කෙචි පන පටිභාතූති අත්ථං වදන්ති ඤාණෙන දිස්සතු දෙසීයතූති වා අත්ථො. තෙනාහ ‘‘තුම්හෙයෙව නො කථෙත්වා දෙථාති අත්ථො’’ති.

බාලස්ස පණ්ඩිතස්ස ච කායස්ස නිබ්බත්තියා පච්චයභූතා අවිජ්ජා ච තණ්හා ච. තෙනාහ ‘‘කම්මං…පෙ… නිරුද්ධා’’ති. ජවාපෙත්වාති ගහිතජවනං කත්වා, යථා පටිසන්ධිං ආකඩ්ඪිතුං සමත්ථං හොති, එවං කත්වා. යදි නිරුද්ධා, කථං අප්පහීනාති වුත්තන්ති ආහ ‘‘යථා පනා’’තිආදි. භවති හි තංසදිසෙපි තබ්බොහාරො යථා ‘‘සා එව තිත්තිරී, තානෙව ඔසධානි, තස්සෙව කම්මස්ස විපාකාවසෙසෙනා’’ති ච. දුක්ඛක්ඛයායාති තදත්ථවිසෙසනත්ථන්ති ආහ ‘‘ඛයත්ථායා’’ති. පටිසන්ධිකායන්ති පටිසන්ධිගහණපුබ්බකං කායං. පාළියං ‘‘බාලෙනා’’ති කරණවචනං නිස්සක්කෙති ආහ ‘‘බාලතො’’ති. භාවිනා සහ පටිසන්ධිනා සප්පටිසන්ධිකො. යො පන එකන්තතො තෙනත්තභාවෙන අරහත්තං පත්තුං භබ්බො, සො භාවිනා පටිසන්ධිනා ‘‘අප්පටිසන්ධිකො’’ති, තතො විසෙසනත්ථං ‘‘සප්පටිසන්ධිකො’’ති වුත්තං. කිඤ්චාපි වුත්තං, සො ච යාව අරියභූමිං න ඔක්කමති, තාව බාලධම්මසමඞ්ගී එවාති කත්වා ‘‘සබ්බොපි පුථුජ්ජනො බාලො’’ති වුත්තං. තථා හි ‘‘අප්පටිසන්ධිකො ඛීණාසවො පණ්ඩිතො’’ති ඛීණාසව-සද්දෙන අප්පටිසන්ධිකො විසෙසිතො. යදි එවං සෙක්ඛා කථන්ති ආහ ‘‘සොතාපන්නා’’තිආදි. තෙ හි සිඛාපත්තපණ්ඩිච්චභාවලක්ඛණාභාවතො පණ්ඩිතාති න වත්තබ්බා ඛීණාසවා විය, බලවතරානං පන බාලධම්මානං පහීනත්තා බාලාතිපි න වත්තබ්බා පුථුජ්ජනා විය. භජියමානා පන චතුසච්චසම්පටිවෙධං උපාදාය පණ්ඩිතපක්ඛං භජන්ති, න බාලපක්ඛං වුත්තකාරණෙනාති.

බාලපණ්ඩිතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.