7. අචෙලකස්සපසුත්තවණ්ණනා

17. ලිඞ්ගෙන අචෙලකොති පබ්බජිතලිඞ්ගෙන අචෙලකො. තෙන අචෙලකචරණෙන අචෙලො, න නිච්චෙලතාමත්තෙනාති දස්සෙති. නාමෙනාති ගොත්තනාමෙන කස්සපොති. දෙසෙති පවෙදෙති සංසයවිගමනං එතෙනාති දෙසො, නිච්ඡයහෙතූති ආහ ‘‘කිඤ්චිදෙව දෙස’’න්තිආදි. සො හි සංසයවිගමනං කරොතීති කාරණං. ඔකාසන්ති අවසංසන්දනපදෙසං. තෙනාහ ‘‘ඛණං කාල’’න්ති. අන්තරඝරං අන්තොනිවෙසනං. අන්තරෙ ඝරානි එතස්සාති අන්තරඝරං, අන්තොගාමො. යදාකඞ්ඛසීති යං ආකඞ්ඛසි. ඉති භගවා සබ්බඤ්ඤුපවාරණාය පවාරෙති. තෙනාහ ‘‘යං ඉච්ඡසී’’ති. යදාකඞ්ඛසීති යං ආකඞ්ඛසි, කස්සප, තික්ඛත්තුං පටික්ඛිපන්තොපි පුච්ඡසි, යං ආකඞ්ඛසි, තමෙව පුච්ඡාති අත්ථො.

‘‘යාවතතියං පටික්ඛිපී’’ති වුත්තත්තා ‘‘තතියම්පි ඛො’’තිආදිනා පාඨෙන භවිතබ්බං. සො පන නයවසෙන සංඛිත්තොති දට්ඨබ්බො. යෙන කාරණෙන භගවා අචෙලකස්ස තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා චස්ස පඤ්හං කථෙසි, තං දස්සෙතුං ‘‘කස්මා පනා’’තිආදිමාහ. ගාරවජනනත්ථං යාවතතියං පටික්ඛිපි තඤ්ච ධම්මස්ස සුස්සූසාය. ධම්මගරුකා හි බුද්ධා භගවන්තො. සත්තානං ඤාණපරිපාකං ආගමයමානො යාවතතියං යාචාපෙතීති විභත්තිවිපරිණාමවසෙන සාධාරණතො පදං යොජෙත්වා පුන ‘‘එත්තකෙන කාලෙනා’’ති කස්සපස්ස වසෙන යොජෙතබ්බං.

මාති පටිසෙධෙ නිපාතො. භණීති පුනවචනවසෙන කිරියාපදං වදති. මා එවං භණි, කථෙසීති අත්ථො. ‘‘ඉති භගවා අවොචා’’ති පන සඞ්ගීතිකාරවචනං. සයංකතං දුක්ඛන්ති පුරිසස්ස උප්පජ්ජමානදුක්ඛං, තෙන කතං නාම තස්ස කාරණස්ස පුබ්බෙ තෙනෙව කම්මස්ස උපචිතත්තාති අයං නයො අනවජ්ජො. දිට්ඨිගතිකො පන පඤ්චක්ඛන්ධවිනිමුත්තං නිච්චං කාරකවෙදකලක්ඛණං අත්තානං පරිකප්පෙත්වා තස්ස වසෙන ‘‘සයංකතං දුක්ඛ’’න්ති පුච්ඡතීති භගවා ‘‘මා හෙව’’න්ති අවොච, තෙනාහ ‘‘සයංකතං දුක්ඛන්ති වත්තුං න වට්ටතී’’තිආදි. එත්ථ ච යදි බාහිරකෙහි පරිකප්පිතො අත්තා නාම කොචි අත්ථි, සො ච නිච්චො, තස්ස නිබ්බිකාරතාය, පුරිමරූපාවිජහනතො කස්සචි විසෙසාධානස්ස කාතුං අසක්කුණෙය්‍යතාය අහිතතො නිවත්තනත්ථං, හිතෙ ච වත්තනත්ථං උපදෙසො ච නිප්පයොජනො සියා අත්තවාදිනො. කථං වා සො උපදෙසො පවත්තීයති? විකාරාභාවතො. එවඤ්ච අත්තනො අජටාකාසස්ස විය දානාදිකිරියා හිංසාදිකිරියා ච න සම්භවති, තථා සුඛස්ස දුක්ඛස්ස ච අනුභවනබන්ධො එව අත්තවාදිනො න යුජ්ජති කම්මබන්ධාභාවතො. ජාතිආදීනඤ්ච අසම්භවතො කුතො විමොක්ඛො. අථ පන ‘‘ධම්මමත්තං තස්ස උප්පජ්ජති චෙව විනස්සති ච. යස්ස වසෙනායං කිරියාවොහාරො’’ති වදෙය්‍ය, එවම්පි පුරිමරූපාවිජහනෙන අවට්ඨිතස්ස අත්තනො ධම්මමත්තන්ති න සක්කා සම්භාවෙතුං. තෙ වා පනස්ස ධම්මා අවත්ථාභූතා, තතො අඤ්ඤෙ වා සියුං අනඤ්ඤෙ වා. යදි අඤ්ඤෙ, න තාහි තස්ස උප්පන්නාහිපි කොචි විසෙසො අත්ථි. යො හි කරොති පටිසංවෙදෙති චවති උපපජ්ජති චාති ඉච්ඡිතං, තස්මා තදත්ථො එව යථාවුත්තදොසො. කිඤ්ච ධම්මකප්පනාපි නිරත්ථිකා සියා. අථ අනඤ්ඤෙ, උප්පාදවිනාසවන්තීහි අවත්ථාහි අනඤ්ඤස්ස අත්තනො තාසං විය උප්පාදවිනාසසම්භවතො කුතො නිච්චතාවකාසො. තාසම්පි වා අත්තනො විය නිච්චතාපත්තීති බන්ධවිමොක්ඛානං අසම්භවො එවාති න යුජ්ජතෙවායං අත්තවාදො. තෙනාහ ‘‘අත්තා නාම කොචි දුක්ඛස්ස කාරකො නත්ථීති දීපෙතී’’ති. පරතොති ‘‘පරංකතං දුක්ඛ’’න්තිආදිකෙ පරස්මිං තිවිධෙපි නයෙ. අධිච්චසමුප්පන්නන්ති අධිච්ච යදිච්ඡාය කිඤ්චි කාරණං කස්සචි වා පුබ්බං විනා සමුප්පන්නං. තෙනාහ ‘‘අකාරණෙන යදිච්ඡාය උප්පන්න’’න්ති. කස්මා එවමාහාති එවං වක්ඛමානොති අධිප්පායො. අස්සාති අචෙලස්ස. අයන්ති භගවන්තං සන්ධාය වදති. සොධෙන්තොති සයං විසුද්ධං කත්වා පුච්ඡිතමත්ථං එව අත්තනො පුච්ඡාය සුද්ධිං දස්සෙන්තො. ලද්ධියා ‘‘සයංකතං දුක්ඛ’’න්ති මිච්ඡාගහණස්ස පටිසෙධනත්ථාය.

සො කරොතීති සො කම්මං කරොති. සො පටිසංවෙදයතීති කාරකවෙදකානං අනඤ්ඤත්තදස්සනපරං එතං, න පන කම්මකිරියාඵලානං පටිසංවෙදනානං සමානකාලතාදස්සනපරං. ඉතීති නිදස්සනත්ථෙ නිපාතො. ඛොති අවධාරණෙ. ‘‘සො එවා’’ති දස්සිතො. අනියතාදෙසා හි එතෙ නිපාතා. ආදිතොති භුම්මත්ථෙ නිස්සක්කවචනන්ති ආහ ‘‘ආදිම්හියෙවා’’ති. ‘‘සයංකතං දුක්ඛ’’න්ති ලද්ධියා පගෙව ‘‘සො කරොති, සො පටිසංවෙදයතී’’ති සඤ්ඤාචිත්තවිපල්ලාසා භවන්ති. සඤ්ඤාවිපල්ලාසතො හි චිත්තවිපල්ලාසො, චිත්තවිපල්ලාසතො දිට්ඨිවිපල්ලාසො, තෙනාහ ‘‘එවං සති පච්ඡා සයංකතං දුක්ඛන්ති අයං ලද්ධි හොතී’’ති. එවං සති සඤ්ඤාචිත්තවිපල්ලාසානං බ්‍රූහිතො මිච්ඡාභිනිවෙසො, යදිදං ‘‘සයංකතං දුක්ඛ’’න්ති ලද්ධි. තස්මා පටිනිස්සජ්ජෙතුං පාපකං දිට්ඨිගතන්ති දස්සෙති. තෙනාහ භගවා ‘‘සයංකතං…පෙ… එතං පරෙතී’’ති. වට්ටදුක්ඛං අධිප්පෙතං අවිසෙසතො අත්ථීති ච වුත්තත්තා. සස්සතං සස්සතගාහං දීපෙති පරෙසං පකාසෙති, තථාභූතො ච සස්සතං දළ්හග්ගාහං ගණ්හාතීති. තස්සාති දිට්ඨිගතිකස්ස. තං ‘‘සයංකතං දුක්ඛ’’න්ති එවං පවත්තං විපරීතදස්සනං. එතං සස්සතග්ගහණං. පරෙති උපෙති. තෙනාහ ‘‘කාරකඤ්ච…පෙ… අත්ථො’’ති. එකමෙව ගණ්හන්තන්ති සතිපි වත්ථුභෙදෙ අයොනිසො උප්පජ්ජනෙන එකමෙව කත්වා ගණ්හන්තං.

ඉධ ‘‘ආදිම්හියෙවා’’ති පදෙ. ‘‘පරංකතං දුක්ඛ’’න්ති ලද්ධියා පගෙවාතිආදිනා හෙත්ථ වුත්තනයානුසාරෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. අයඤ්හෙත්ථ යොජනා – ‘‘පරංකතං දුක්ඛ’’න්ති ලද්ධියා පගෙව අඤ්ඤො කරොති, අඤ්ඤො පටිසංවෙදයතීති සඤ්ඤාචිත්තවිපල්ලාසා භවන්තීති සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව යොජෙතබ්බං. එවං සතීති එවං මුදුකෙ උච්ඡෙදවිපල්ලාසෙ පඨමුප්පන්නෙ සති පච්ඡා ‘‘පරංකතං දුක්ඛ’’න්ති අයං ලද්ධි හොතීති සම්බන්ධො. කාරකොති කම්මස්ස කාරකො. තෙන කතන්ති කම්මකාරකෙන කතං. කම්මුනා හි ඵලස්ස වොහාරො අභෙදොපචාරකත්තා. එවන්ති දිට්ඨිසහගතා වෙදනා සාතසභාවා කිලෙසපරිළාහාදිනා සපරිස්සයා සඋපායාසා, එවං. ‘‘පගෙව ඉතරෙ’’ති වුත්තවෙදනාය අභිතුන්නස්ස විද්ධස්ස. ‘‘වුත්තනයෙන යොජෙතබ්බ’’න්ති වත්වා තං යොජනං දස්සෙන්තො ‘‘තත්‍රාය’’න්තිආදිමාහ. උච්ඡෙදන්ති සතො සත්තස්ස උච්ඡෙදං විනාසං, විභවන්ති අත්ථො. අසතො හි විනාසාසම්භවතො අත්ථිභාවනිබන්ධනො උච්ඡෙදො. යථා හෙතුඵලභාවෙන පවත්තමානානං සභාවධම්මානං සතිපි එකසන්තානපරියාපන්නානං භින්නසන්තතිපතිතෙහි විසෙසෙ හෙතුඵලානං පරමත්ථතො අවිනාභාවත්තා භින්නසන්තානපතිතානං විය අච්චන්තභෙදසන්නිට්ඨානෙන නානත්තනයස්ස මිච්ඡාගහණං උච්ඡෙදාභිනිවෙසස්ස කාරණං. එවං හෙතුඵලභූතානං ධම්මානං විජ්ජමානෙපි සභාවභෙදෙ එකසන්තතිපරියාපන්නතාය එකත්තනයෙන අච්චන්තාභෙදගහණම්පි කාරණමෙවාති දස්සෙතුං ‘‘සත්තස්සා’’ති වුත්තං පාළියං. සන්තානවසෙන හි වත්තමානෙසු ඛන්ධෙසු ඝනවිනිබ්භොගාභාවෙන එකත්තගහණනිබන්ධනො සත්තග්ගාහො, සත්තස්ස ච අත්ථිභාවග්ගාහනිබන්ධනො උච්ඡෙදග්ගාහො, යාවායං අත්තා න උච්ඡිජ්ජති, තාවායං විජ්ජතියෙවාති ගහණතො නිරුදයවිනාසො ඉධ උච්ඡෙදොති අධිප්පෙතොති ‘‘උච්ඡෙද’’න්ති වුත්තං. විසෙසෙන නාසො විනාසො, අභාවො. සො පන මංසචක්ඛුපඤ්ඤාචක්ඛූනං දස්සනපථාතික්කමොයෙව හොතීති වුත්තං ‘‘අදස්සන’’න්ති. අදස්සනෙ හි නාසසද්දො ලොකෙ නිරුළ්හොති. සභාවවිගමො සභාවාපගමො විභවො. යො හි නිරුදයවිනාසෙන උච්ඡිජ්ජති, න සො අත්තනො සභාවෙන තිට්ඨති.

එතෙ තෙති වා යෙ ඉමෙ තයා ‘‘සයංකතං දුක්ඛ’’න්ති ච පුට්ඨෙන මයා ‘‘සො කරොති, සො පටිසංවෙදයතී’’තිආදිනා, ‘‘අඤ්ඤො කරොති, අඤ්ඤො පටිසංවෙදයතී’’තිආදිනා ච පටික්ඛිත්තා සස්සතුච්ඡෙදසඞ්ඛාතා අන්තා, තෙ උභො අන්තෙති යොජනා. අථ වා එතෙ තෙති යත්ථ පුථූ අඤ්ඤතිත්ථියා අනුපචිතඤාණසම්භාරතාය පරමගම්භීරං සණ්හං සුඛුමං සුඤ්ඤතං අප්පජානන්තා සස්සතුච්ඡෙදෙ නිමුග්ගා සීසං උක්ඛිපිතුං න විසහන්ති, එතෙ තෙ උභො අන්තෙ අනුපගම්මාති යොජනා. දෙසෙතීති පඨමං තාව අනඤ්ඤසාධාරණෙ පටිපත්තිධම්මෙ ඤාණානුභාවෙන මජ්ඣිමාය පටිපදාය ඨිතො, කරුණානුභාවෙන දෙසනාධම්මෙ මජ්ඣිමාය පටිපදාය ඨිතො ධම්මං දෙසෙති. එත්ථ හීති හි-සද්දො හෙතුඅත්ථො. යස්මා කාරණතො…පෙ… නිද්දිට්ඨො, තස්මා මජ්ඣිමාය පටිපදාය ඨිතො ධම්මං දෙසෙතීති යොජනා. කාරණතො ඵලං දීපිතන්ති යොජනා, අභිධෙය්‍යානුරූපඤ්හි ලිඞ්ගවචනානි හොන්ති. අස්සාති ඵලස්ස. න කොචි කාරකො වා වෙදකො වා නිද්දිට්ඨො, අඤ්ඤදත්ථු පටික්ඛිත්තො හෙතුඵලමත්තතාදස්සනතො කෙවලං දුක්ඛක්ඛන්ධගහණතොති. එත්තාවතාති ‘‘එතෙ තෙ, කස්සප…පෙ… දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති එත්තකෙන තාව පදෙන. සෙසපඤ්හාති ‘‘සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච දුක්ඛ’’න්තිආදිකා සෙසා චත්තාරො පඤ්හා. අට්ඨකථායං පන ‘‘කිං නු ඛො, භො ගොතම, නත්ථි දුක්ඛ’’න්ති පඤ්හො පාළියං සරූපෙනෙව පටික්ඛිත්තොති න උද්ධතො. පටිසෙධිතා හොන්තීති තතියපඤ්හො, තාව පඨමදුතියපඤ්හපටික්ඛෙපෙනෙව පටික්ඛිත්තො, සො හි පඤ්හො විසුං විසුං පටික්ඛෙපෙන එකජ්ඣං පටික්ඛෙපෙන ච. තෙනාහ ‘‘උභො…පෙ… පටික්ඛිත්තො’’ති. එත්ථ ච යස්ස අත්තා කාරකො වෙදකො වා ඉච්ඡිතො, තෙන විපරිණාමධම්මො අත්තා අනුඤ්ඤාතො හොති. තථා ච සති අනුපුබ්බධම්මප්පවත්තියා රූපාදිධම්මානං විය, සුඛාදිධම්මානං විය චස්ස පච්චයායත්තවුත්තිතාය උප්පාදවන්තතා ආපජ්ජති. උප්පාදෙ ච සති අවස්සංභාවී නිරොධොති අනවකාසා නිච්චතාති. තස්ස ‘‘සයංකත’’න්ති පඨමපඤ්හපටික්ඛෙපො පච්ඡා චෙ අත්තනො නිරුළ්හස්ස සමුදයො හොතීති පුබ්බෙ විය අනෙන භවිතබ්බං, පුබ්බෙ විය වා පච්ඡාපි. සෙසපඤ්හාති තතියපඤ්හාදයො. තතියපඤ්හො පටික්ඛිත්තොති එවඤ්ච තතියපඤ්හො පටික්ඛිත්තො වෙදිතබ්බො – ‘‘අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා’’තිආදිනා සතතං සමිතං පච්චයායත්තස්ස දීපනෙන දුක්ඛස්ස අධිච්චසමුප්පන්නතා පටික්ඛිත්තා, තතො එව තස්ස අජානනඤ්ච පටික්ඛිත්තං. තෙනාහ භගවා ‘‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’’ති (ම. නි. 3.126; සං. නි. 2.39-40; මහාව. 1; උදා. 1).

යං පරිවාසං සමාදියිත්වා පරිවසතීති යොජනා. වචනසිලිට්ඨතාවසෙනාති ‘‘භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං ලභෙය්‍යං උපසම්පද’’න්ති යාචන්තෙන තෙන වුත්තවචනසිලිට්ඨතාවසෙන. ගාමප්පවෙසනාදීනීති ආදි-සද්දෙන නාතිදිවාපටික්කමනං, නවෙසියාදිගොචරතා, සබ්‍රහ්මචාරීනං කිච්චෙසු දක්ඛතාදි, උද්දෙසාදීසු තිබ්බච්ඡන්දතා, තිත්ථියානං අවණ්ණභණනෙ අත්තමනතා, බුද්ධාදීනං අවණ්ණභණනෙ අනත්තමනතා, තිත්ථියානං වණ්ණභණනෙ අනත්තමනතා, බුද්ධාදීනං වණ්ණභණනෙ අත්තමනතාති (මහාව. 87) ඉමෙසං සඞ්ගහො. අට්ඨ වත්තානීති ඉමානි අට්ඨ තිත්ථියවත්තානි පූරෙන්තෙන. එත්ථ ච නාතිකාලෙන ගාමප්පවෙසනා තත්ථ විසුද්ධකායවචීසමාචාරෙන පිණ්ඩාය චරිත්වා නාතිදිවාපටික්කමනන්ති ඉදමෙකං වත්තං.

අයමෙත්ථ පාඨොති එතස්මිං කස්සපසුත්තෙ අයං පාඨො. අඤ්ඤත්ථාති සීහනාදසුත්තාදීසු (දී. නි. 1.402-403). ඝංසිත්වා කොට්ටෙත්වාති යථා සුවණ්ණං නිඝංසිත්වා අධිකරණියා කොට්ටෙත්වා නිද්දොසමෙව ගය්හති, එවං පරිවාසවත්තචරණෙන ඝංසිත්වා සුද්ධභාවවීමංසනෙන කොට්ටෙත්වා සුද්ධො එව අඤ්ඤතිත්ථියපුබ්බො ඉධ ගය්හති. තිබ්බච්ඡන්දතන්ති සාසනං අනුපවිසිත්වා බ්‍රහ්මචරියවාසෙ තිබ්බච්ඡන්දතං දළ්හතරාභිරුචිතං. අඤ්ඤතරං භික්ඛුං ආමන්තෙසීති නාමගොත්තෙන අපාකටං එකං භික්ඛුං ආණාපෙසි එහිභික්ඛුඋපසම්පදාය උපනිස්සයාභාවතො. ගණෙ නිසීදිත්වාති භික්ඛූ අත්තනො සන්තිකෙ පත්තාසනවසෙන ගණෙ නිසීදිත්වා.

අචෙලකස්සපසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.