2. මොළියඵග්ගුනසුත්තවණ්ණනා

12. ඉමස්මිංයෙව ඨානෙති ‘‘චත්තාරොමෙ භික්ඛු…පෙ… ආහාරා’’ති එවං චත්තාරො ආහාරෙ සරූපතො දස්සෙත්වා ‘‘ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ…පෙ… අනුග්ගහායා’’ති නිගමනවසෙන දස්සිතෙ ඉමස්මිංයෙව ඨානෙ. දෙසනං නිට්ඨාපෙසි චතුආහාරවිභාගදීපකං දෙසනං උද්දෙසවසෙනෙව නිට්ඨාපෙසි, උපරි ආවජ්ජෙත්වා තුණ්හී නිසීදි. දිට්ඨිගතිකොති අත්තදිට්ඨිවසෙන දිට්ඨිගතිකො. වරගන්ධවාසිතන්ති සභාවසිද්ධෙන චන්දනගන්ධෙන චෙව තදඤ්ඤනානාගන්ධෙන ච පරිභාවිතත්තා වරගන්ධවාසිතං. රතනචඞ්කොටවරෙනාති රතනමයෙන උත්තමචඞ්කොටකෙන. දෙසනානුසන්ධිං ඝටෙන්තොති යථාදෙසිතාය දෙසනාය අනුසන්ධිං ඝටෙන්තො, යථා උපරිදෙසනා වද්ධෙය්‍ය, එවං උස්සාහං කරොන්තො. විඤ්ඤාණාහාරං ආහාරෙතීති තස්ස ආහාරණකිරියාය වුත්තපුච්ඡාය තං දිට්ඨිගතං උප්පාටෙන්තො ‘‘යො එතං…පෙ… භුඤ්ජති වා’’ති ආහ.

විඤ්ඤාණාහාරෙ නාම ඉච්ඡිතෙ තස්ස උපභුඤ්ජකෙනපි භවිතබ්බං, සො ‘‘කො නු ඛො’’ති අයං පුච්ඡාය අධිප්පායො. උතුසමයෙති ගබ්භවුට්ඨානසමයෙ. සො හි උතුසමයස්ස මත්තකසමයත්තා තථා වුත්තො. ‘‘උදකෙන අණ්ඩානි මා නස්සන්තූ’’ති මහාසමුද්දතො නික්ඛමිත්වා. ගිජ්ඣපොතකා විය ආහාරසඤ්චෙතනාය තානි කච්ඡපණ්ඩානි මනොසඤ්චෙතනාහාරෙන යාපෙන්තීති අයං තස්ස ථෙරස්ස ලද්ධි. කිඤ්චාපි අයං ලද්ධීති ඵස්සමනොසඤ්චෙතනාහාරෙසු කිඤ්චාපි ථෙරස්ස යුත්තා අයුත්තා වා අයං ලද්ධි. ඉමං පඤ්හන්ති ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, විඤ්ඤාණාහාරං ආහාරෙතී’’ති ඉමං පඤ්හං එතාය යථාවුත්තාය ලද්ධියා න පන පුච්ඡති, අථ ඛො සත්තුපලද්ධියා පුච්ඡතීති අධිප්පායො. සොති දිට්ඨිගතිකො. න නිග්ගහෙතබ්බො උම්මත්තකසදිසත්තා අධිප්පායං අජානිත්වා පුච්ඡාය කතත්තා. තෙනාහ ‘‘ආහාරෙතීති නාහං වදාමී’’තිආදි.

තස්මිං මයා එවං වුත්තෙති තස්මිං වචනෙ මයා ‘‘ආහාරෙතී’’ති එවං වුත්තෙ සති. අයං පඤ්හොති ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, විඤ්ඤාණාහාරං ආහාරෙතී’’ති අයං පඤ්හො යුත්තො භවෙය්‍ය. එවං පුච්ඡිතෙ පඤ්හෙති සත්තුපලද්ධිං අනාදාය ‘‘කතමස්ස ධම්මස්ස පච්චයො’’ති එවං ධම්මපවත්තවසෙනෙව පඤ්හෙ පුච්ඡිතෙ. තෙනෙව විඤ්ඤාණෙනාති තෙනෙව පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණෙන සහ උප්පන්නං නාමඤ්ච රූපඤ්ච අතීතභවෙ දිට්ඨිගතිකස්ස වසෙන ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තීති ඉධාධිප්පෙතං. නාමරූපෙ ජාතෙ සතීති නාමරූපෙ නිබ්බත්තෙ තප්පච්චයභූතං භින්දිත්වා සළායතනං හොති.

තත්‍රායං පච්චයවිභාගො – නාමන්ති වෙදනාදිඛන්ධත්තයං ඉධාධිප්පෙතං, රූපං පන සත්තසන්තතිපරියාපන්නං, නියමතො චත්තාරි භූතානි ඡ වත්ථූනි ජීවිතින්ද්‍රියං ආහාරො ච. තත්ථ විපාකනාමං පටිසන්ධික්ඛණෙ හදයවත්ථුනො සහායො හුත්වා ඡට්ඨස්ස මනායතනස්ස සහජාතඅඤ්ඤමඤ්ඤනිස්සයසම්පයුත්තවිපාකඅත්ථිඅවිගතපච්චයෙහි සත්තධා පච්චයො හොති. කිඤ්චි පනෙත්ථ හෙතුපච්චයෙන කිඤ්චි ආහාරපච්චයෙනාති එවං උක්කංසාවකංසො වෙදිතබ්බො. ඉතරෙසං පන පඤ්චායතනානං චතුන්නං මහාභූතානං සහායො හුත්වා සහජාතනිස්සයවිපාකවිප්පයුත්තඅත්ථිඅවිගතවසෙන ඡධා පච්චයො හොති. කිඤ්චි පනෙත්ථ හෙතුපච්චයෙන කිඤ්චි ආහාරපච්චයෙනාති සබ්බං පුරිමසදිසං. පවත්තෙ විපාකනාමං විපාකස්ස ඡට්ඨායතනස්ස වුත්තනයෙන සත්තධා පච්චයො හොති, අවිපාකං පන අවිපාකස්ස ඡට්ඨස්ස තතො විපාකපච්චයං අපනෙත්වා පච්චයො හොති. චක්ඛායතනාදීනං පන පච්චුප්පන්නං චක්ඛුපසාදාදිවත්ථුකම්පි ඉතරම්පි විපාකනාමං පච්ඡාජාතවිප්පයුත්තඅත්ථිඅවිගතපච්චයෙහි චතුධා පච්චයො හොති, තථා අවිපාකම්පි වෙදිතබ්බං. රූපතො පන වත්ථුරූපං පටිසන්ධියං ඡට්ඨස්ස සහජාතඅඤ්ඤමඤ්ඤනිස්සයවිප්පයුත්තඅත්ථිඅවිගතපච්චයෙහි ඡධා පච්චයො හොති. චත්තාරි පන භූතානි චක්ඛායතනාදීනං පඤ්චන්නං සහජාතනිස්සයඅත්ථිඅවිගතපච්චයෙහි චතුධා පච්චයො හොති. රූපජීවිතං අත්ථිඅවිගතින්ද්‍රියවසෙන තිධා පච්චයො හොතීති අයඤ්හෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන විසුද්ධිමග්ගතො (විසුද්ධි. 2.594) ගහෙතබ්බො.

පඤ්හස්ස ඔකාසං දෙන්තොති ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, ඵුසතී’’ති ඉමස්ස දිට්ඨිගතිකපඤ්හස්ස ඔකාසං දෙන්තො. තතො විවෙචෙතුකාමොති අධිප්පායො. සබ්බපදෙසූති දිට්ඨිගතිකෙන භගවතා ච වුත්තපදෙසු. සත්තොති අත්තා. සො පන උච්ඡෙදවාදිනොපි යාව න උච්ඡිජ්ජති, තාව අත්ථෙවාති ලද්ධි, පගෙව සස්සතවාදිනො. භූතොති විජ්ජමානො. නිප්ඵත්තොති නිප්ඵන්නො. න තස්ස දානි නිප්ඵාදෙතබ්බං කිඤ්චි අත්ථීති ලද්ධි. ඉදප්පච්චයා ඉදන්ති ඉමස්මා විඤ්ඤාණාහාරපච්චයා ඉදං නාමරූපං. පුන ඉදප්පච්චයා ඉදන්ති ඉමස්මා නාමරූපපච්චයා ඉදං සළායතනන්ති එවං බහූසු ඨානෙසු භගවතා කථිතත්තා යථා පච්චයතො නිබ්බත්තං සඞ්ඛාරමත්තමිදන්ති සඤ්ඤත්තිං උපගතො. තෙනාපීති සඤ්ඤත්තුපගතෙනාපි. එකාබද්ධං කත්වාති යථා පුච්ඡාය අවසරො න හොති, තථා එකාබද්ධං කත්වා. දෙසනාරුළ්හන්ති යතො සළායතනපදතො පට්ඨාය ‘‘සළායතනපච්චයා ඵස්සො’’තිආදිනා දෙසනා පටිච්චසමුප්පාදවීථිං ආරුළ්හමෙව. තමෙවාති සළායතනපදමෙව ගහෙත්වා. විවජ්ජෙන්තොති විවට්ටෙන්තො. එවමාහාති ‘‘ඡන්නංත්වෙවා’’තිආදිආකාරෙන එවං දෙසිතෙ, ‘‘විනෙය්‍යජනො පටිවිජ්ඣතී’’ති එවමාහ. විඤ්ඤාණාහාරො ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තියාති එවං පුරිමභවතො ආයතිභවස්ස පච්චයවසෙන මූලකාරණවසෙන ච දෙසිතත්තා ‘‘විඤ්ඤාණනාමරූපානං අන්තරෙ එකො සන්ධී’’ති වුත්තං. තදමිනා විඤ්ඤාණග්ගහණෙන අභිසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණස්සාපි ගහණං කතන්ති දට්ඨබ්බං.

මොළියඵග්ගුනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.