කථිනභෙදං

කථිනඅත්ථතාදිවණ්ණනා

403. කථිනෙ ඛන්ධකෙති කථිනක්ඛන්ධකෙ. පුබ්බෙති කථිනක්ඛන්ධකෙ.

404. පයොගස්සාති එත්ථ පයොගො නාම කොති ආහ ‘‘චීවරධොවනාදිනො’’තිආදි. එත්ථ ආදිසද්දෙන විචාරණඡෙදනබද්ධනසිබ්බනරජනකප්පබින්දුආදියනානි ඡ පුබ්බකරණානි සඞ්ගණ්හාති. උදකාහරණාදිකො යො පයොගො කරීයතීති යොජනා. අනන්තරො නාම අතීතානන්තරඅනාගතානන්තරවසෙන දුවිධො, ඉධ අනාගතානන්තරොයෙව අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘අනාගතවසෙනා’’ති. උදකාහරණාදිපයොගෙ හි උප්පන්නෙ පච්ඡා ධොවනාදිපුබ්බකරණස්ස උප්පත්තිතො තප්පයොගස්ස අනාගතවසෙනෙව පච්චයො. සමනන්තරපච්චයෙනාති එත්ථ සංසද්දො සුට්ඨුඅත්ථොති ආහ ‘‘සුට්ඨු අනන්තරපච්චයෙනා’’ති. ‘‘ආසන්නතර’’න්ති ඉමිනා සුට්ඨුභාවං දස්සෙති. ‘‘පයොගස්සා’’ති පදං ‘‘ආධාරභාව’’න්ති පදෙ සාමී, ‘‘පච්චයා හොන්තී’’ති පදෙ සම්පදානං. ‘‘නිස්සය’’න්ති පදං ‘‘ආධාරභාව’’න්ති පදෙන සංවණ්ණෙති. ‘‘උපෙතෙනා’’ති ඉමිනා උපසද්දස්ස උපගමනත්ථං දස්සෙති, බලවත්ථං පටික්ඛිපති. පඨමන්ති පයොගතො, පයොගස්ස වා තාව. ඉමිනා පුරෙජාතපච්චයෙනාති එත්ථ පුරෙසද්දො පඨමත්ථොති දස්සෙති. පච්ඡාති පයොගතො, පයොගස්ස වා පරං. අපුබ්බං අචරිමන්ති එකපහාරෙන. ඉමිනා සහජාතසද්දස්ස අත්ථං දස්සෙති.

එවං පුච්ඡිත්වාති සම්බන්ධො. යන්ති ධම්මජාතං. ඉදානි ආහාති සම්බන්ධො. යස්සාති පයොගාදිකස්ස. තදෙවාති ධම්මජාතමෙව. තස්සාති ‘‘පුබ්බකරණං පයොගස්සා’’තිආදිවචනස්ස අත්ථො එවං වෙදිතබ්බොති යොජනා. ‘‘පයොගස්ස කතමෙ ධම්මා’’තිආදි යං වචනං වුත්තං, තත්ථ විස්සජ්ජනං මයා වුච්චතෙති යොජනා. ඉමිනා පාළියං අජ්ඣාහරිත්වා යොජෙතබ්බභාවං දස්සෙති. චතූහි පච්චයෙහි පච්චයාකාරං විත්ථාරෙන්තො ආහ ‘‘පයොගස්ස හී’’තිආදි. පයොගස්ස පුබ්බකරණං පච්චයො හොතීති සම්බන්ධො. උද්දිට්ඨධම්මෙසූති ‘‘අනන්තරපච්චයෙන පච්චයො’’තිආදිනා උද්දිට්ඨෙසු ධම්මෙසු පුරෙජාතපච්චයො පනෙසාති සම්බන්ධො. අථ වා උද්දිට්ඨධම්මෙසූති පුබ්බකරණවසෙන උද්දිට්ඨෙසු ධොවනාදිධම්මෙසු එකධම්මම්පීති සම්බන්ධො. න ලභතීති උදකාහරණාදිපයොගස්ස පුබ්බෙ න ලභති. අයන්ති උදකාහරණාදිපයොගො. පච්ඡාජාතපච්චයං පන ලභතීති උදකාහරණාදිපයොගො පච්ඡාජාතපච්චයං ලභති. කස්මා ලභතීති ආහ ‘‘පච්ඡා උප්පජ්ජනකස්ස හී’’තිආදි. පච්ඡාති පයොගස්ස, පයොගතො වා පරං. හි යස්මා කයිරති, තස්මා ලභතීති යොජනා. සහජාතපච්චයං පන න ලභතීති සම්බන්ධො. මාතිකාපලිබොධානිසංසසඞ්ඛාතෙති අට්ඨමාතිකාද්වෙපලිබොධපඤ්චානිසංසසඞ්ඛාතෙ. අඤ්ඤොති පන්නරසහි ධම්මෙහි අඤ්ඤො. පයොගාදීසූතිආදිසද්දෙන පුබ්බකරණපච්චුද්ධාරඅධිට්ඨානානි සඞ්ගණ්හාති. එතෙනුපායෙනාති එතෙන යථාවුත්තඋපායෙන.

පුබ්බකරණනිදානාදිවිභාගවණ්ණනා

406-7. ද්වික්ඛත්තුං පුච්ඡිතත්තා ‘‘පුච්ඡාද්වය’’න්ති වුත්තං. හෙතුපච්චයානං සරූපං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ඡ චීවරානී’’ති. කස්මා වෙදිතබ්බානීති ආහ ‘‘පුබ්බපයොගාදීනඤ්හී’’තිආදි. හීති යස්මා. තානියෙවාති ඡ චීවරානි එව. එවසද්දො පච්ඡාපි යොජෙතබ්බො, තානි එවාති අත්ථො. හීති සච්චං, පුබ්බකරණාදීනි න අත්ථීති යොජනා.

408. ‘‘ඉමාය සඞ්ඝාටියා’’තිආදිනා වචීභෙදාකාරං දස්සෙති. කථිනත්ථාරකෙන යස්මා පච්චුද්ධාරො ච අධිට්ඨානඤ්ච කරීයති, තස්මා කිරියාති වුච්චති. තෙන වුත්තං ‘‘පච්චුද්ධාරො චෙව අධිට්ඨානඤ්චා’’ති.

411. වත්ථුවිපන්නාදීනං සරූපං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අකප්පියදුස්සං හොතී’’තිආදි. විනාසං, විකාරං වා පජ්ජතීති විපන්නං, වත්ථුමෙව විපන්නං වත්ථුවිපන්නං.

කථිනාදිජානිතබ්බවිභාගවණ්ණනා

412. තෙසඤ්ඤෙව ධම්මානන්ති එත්ථ ධම්මානං සරූපං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘යෙසු රූපාදිධම්මෙසූ’’ති. තත්ථ රූපාදිධම්මෙසූති වණ්ණගන්ධාදීසු සුද්ධට්ඨකරූපකලාපධම්මෙසු. සතීති සන්තෙසු. තෙසන්ති රූපාදීනං ධම්මානං. ‘‘සමොධාන’’න්ති ඉමිනා සඞ්ගහොති පදස්ස අත්ථං දස්සෙති. ‘‘මිස්සීභාවො’’ති ඉමිනා සමවායොති පදස්ස අත්ථං දස්සෙති. අවයවධම්මානං සං එකභාවස්ස ගහණං සඞ්ගහො. අවයවධම්මානං සමං අයනං පවත්තනං සමවායො. බහූසු ධම්මෙසූති බහූසු පරමත්ථපඤ්ඤත්තිධම්මෙසු. නාමමත්තන්ති නාමපඤ්ඤත්තිමත්තං. පුබ්බෙති කථිනක්ඛන්ධකෙ.

‘‘කාරණෙහී’’ති ඉමිනා ආකාරසද්දො කාරණත්ථොති දස්සෙති. යන්ති වචනං.

416. උප්පජ්ජන්තීති කථිනුද්ධාරා උප්පජ්ජන්ති. කින්ති කිං අත්ථජාතං. සබ්බෙපි කථිනුද්ධාරාති සම්බන්ධො. හීති සච්චං, යස්මා වා. එත්ථාති කථිනුද්ධාරෙසු. පුරිමා ද්වෙති අන්තරුබ්භාරසහුබ්භාරවසෙන පුරිමා ද්වෙ. එතෙසඤ්චාති පුරිමානං ද්වින්නඤ්ච. ඉතරෙති අවසෙසා කථිනුද්ධාරා. තෙසුපීති ඉතරෙසු කථිනුද්ධාරෙසු. සබ්බත්ථාති සබ්බස්මිං කථිනවිනිච්ඡයෙ.

ඉති සමන්තපාසාදිකාය විනයසංවණ්ණනාය

පඤ්ඤත්තිවග්ගවණ්ණනාය

යොජනා සමත්තා.