දුතියගාථාසඞ්ගණිකං

චොදනාදිපුච්ඡාවිස්සජ්ජනාවණ්ණනා

359. දුතියගාථාසඞ්ගණියං චොදනා නාම කිං දස්සෙත්වා චොදනාති ආහ ‘‘වත්ථුඤ්ච ආපත්තිඤ්ච දස්සෙත්වා චොදනා’’ති. දොසං සරාපෙතීති දොසසාරණා. සඞ්ඝසන්නිපාතොති සඞ්ඝස්ස සන්නිපතනං. ඉමිනා සඞ්ඝොති එත්ථ උත්තරපදලොපං දස්සෙති. මතිකම්මන්ති එත්ථ මතිසද්දො ඉච්ඡත්ථොති ආහ ‘‘වුච්චති මන්තග්ගහණ’’න්ති. තන්ති මතිකම්මං.

‘‘තෙන චුදිතකපුග්ගලෙනා’’ති පදං ‘‘සාරණත්ථායා’’ති පදෙ කාරිතකම්මං. තස්ස පුග්ගලස්සාති තස්ස චුදිතකස්ස පුග්ගලස්ස, ඉමිනා ‘‘නිග්ගහත්ථායා’’ති පදස්ස කම්මං දස්සෙති. තත්ථාති තස්මිං අධිකරණවිනිච්ඡයට්ඨානෙ. පරිග්ගහණත්ථායාති පරි වීමංසිත්වා ගහණත්ථාය. ධම්මා-ධම්මන්ති භූතාභූතං. ‘‘විනිච්ඡයසන්නිට්ඨාපනත්ථ’’න්ති ඉමිනා පාළියං පාඨසෙසං දස්සෙති.

මා ඛො පටිඝන්ති එත්ථ පටිඝසද්දො කොපපරියායොති ආහ ‘‘කොපං මා ජනයී’’ති. ‘‘චුදිතකෙ වා චොදකෙ වා’’ති ඉමිනා ‘‘සඞ්ඝෙ’’ති ආධාරං පටික්ඛිපති. සචෙ අනුවිජ්ජකො තුවන්ති එත්ථ අනුවිජ්ජකසද්දො විනයධරපරියායොති ආහ ‘‘විනයධරො’’ති. විනයධරො හි යස්මා චොදකචුදිතකානං වචනං අනුමිනිත්වා වත්ථුආපත්තාදිවසෙන විදති, තස්මා අනුවිජ්ජකොති වුච්චති.

විරුද්ධං ගාහං සංවත්තෙතීති විග්ගාහිකං. ‘‘න ත්ව’’න්තිආදිනා ණිකපච්චයස්ස සරූපං දස්සෙති. යායාති කථාය. සුත්තාදීනං සරූපං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘සුත්තං නාමා’’තිආදි.

අනුයුඤ්ජනවත්තන්ති අනුයුඤ්ජනස්ස, අනුයුඤ්ජනෙ වා වත්තං. කුසලෙන බුද්ධිමතාති එත්ථ කුසලසද්දො ඡෙකපරියායො, බුද්ධිමන්තුසද්දො පණ්ඩිතපරියායොති ආහ ‘‘ඡෙකෙන පණ්ඩිතෙනා’’ති. ‘‘ඤාණපාරමිප්පත්තෙනා’’ති ඉමිනා බුද්ධිමතාති එත්ථ න කෙවලං ඤාණසාමඤ්ඤං, අථ ඛො සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණන්ති දස්සෙති. අයන්ති එසො යථාවුත්තො අත්ථො. අයං පනාති එසො වක්ඛමානො පන. එත්ථාති ඉමාසු ගාථාසු. සචෙ ත්වං අනුවිජ්ජකො හොසීති යොජනා. යං පන අනුයොගවත්තං කතං සුපඤ්ඤත්තං සබ්බසික්ඛාපදානං අනුලොමන්ති යොජනා. තන්ති අනුයොගවත්තං. ඉතීති අයං සාධිප්පායසඞ්ඛෙපවණ්ණනා. අත්තනොති අනුවිජ්ජකස්ස. සම්පරායෙති පරලොකෙ. යොති අනුවිජ්ජකො. තන්ති අනුයොගවත්තං. ගතින්ති සුගතිං. හිතන්ති චොදකචුදිතකානං හිතං. ගවෙසන්තොති ඤාණෙන එසන්තො. ඉමිනා හිතං එසන්තොති හිතෙසීති වචනත්ථං දස්සෙති. මෙත්තඤ්චාති අප්පනාපත්තං මෙත්තඤ්ච. මෙත්තාපුබ්බභාගඤ්චාති අප්පනාමෙත්තාය පුබ්බභාගෙ පවත්තං පරිකම්මඋපචාරමෙත්තඤ්ච. තව භාරෙ සඞ්ඝෙන කතෙ එවාති යොජනා.

යොති අනුවිජ්ජකො. එතෙසන්ති චොදකචුදිතකානං. ‘‘භාසිත’’න්ති ඉමිනා වොහාරසද්දො භාසිතපරියායොති දස්සෙති. තන්ති සහසා වොහාරං.

අනුසන්ධිතන්ති එත්ථ විනිච්ඡයානුසන්ධිං පටික්ඛිපන්තො ආහ ‘‘කථානුසන්ධි වුච්චතී’’ති. කථාය අනුරූපං සන්දහනං කථානුසන්ධි. පටිඤ්ඤානුසන්ධිතෙනාති එත්ථ පටිඤ්ඤාසද්දඅනුසන්ධිසද්දානං තුල්‍යාධිකරණතො අඤ්ඤං භින්නාධිකරණං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අථවා’’තිආදි. ලජ්ජිං පුග්ගලන්ති සම්බන්ධො. තත්ථාති ගාථායං. වත්තානුසන්ධිනාති ආචාරසඞ්ඛාතෙන වත්තෙන අනුසන්ධිනා අස්ස අලජ්ජීස්ස වත්තෙන සද්ධිං යා පටිඤ්ඤා සන්ධියතීති යොජනා.

ජානන්තො ආපජ්ජතීති ජානන්තො හුත්වා ආපජ්ජති. ඉමිනා සඤ්චිච්චාති පදස්ස සඤ්චෙතෙත්වාති අත්ථං දස්සෙති. වීතික්කමචෙතනාය සද්ධිං චෙතෙත්වාති අත්ථො. ‘‘න දෙසෙති න වුට්ඨාතී’’ති ඉමිනා පරිගූහතීති එත්ථ පරිගූහනං නාම අත්ථතො න දෙසනං න වුට්ඨානන්ති දස්සෙති.

යන්ති ‘‘සඤ්චිච්ච ආපත්තිං ආපජ්ජතී’’ති වචනං. තුම්හෙහීති පරිහාරකාරකෙහි. සච්චන්ති තථං අවිතථං. අහම්පීති චොදකොපි. පිසද්දෙන පරිහාරකං සම්පිණ්ඩෙති. නන්ති ‘‘සඤ්චිච්චා’’තිආදිවචනං. තන්ති තුවං, ත්වං වා.

පුබ්බාපරන්ති එත්ථ පුබ්බෙ කථෙතබ්බං පුබ්බං, අපරම්හි කථෙතබ්බං අපරං, පුබ්බඤ්ච අපරඤ්ච පුබ්බාපරන්ති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘පුරෙ’’තිආදි. ‘‘තස්මිං පුබ්බාපරෙ’’ති ඉමිනා පාළියං පුබ්බපරස්සාති එත්ථ භුම්මත්ථෙ සාමිවචනන්ති දස්සෙති.

ද්වීහීති පාරාජිකසඞ්ඝාදිසෙසවසෙන ද්වීහි. පඤ්චහීති ථුල්ලච්චයාදිවසෙන පඤ්චහි. මිච්ඡාදිට්ඨියාති ‘‘නත්ථි දින්න’’න්තිආදිනා (ධ. ස. 1221) දසවත්ථුකාය මිච්ඡාදිට්ඨියා. අන්තග්ගාහිකදිට්ඨියාති ‘‘සස්සතො ලොකො’’තිආදිනා (දී. නි. 1.31; ම. නි. 1.269) දසවත්ථුකාය අන්තග්ගාහිකදිට්ඨියා. සබ්බත්ථාති සබ්බෙසු දුතියගාථාසඞ්ගණිකෙසු.

ඉති දුතියගාථාසඞ්ගණිකවණ්ණනාය යොජනා සමත්තා.