232. අට්ඨචීවරමාතිකාකථා

379. ඉදානි ආහාති සම්බන්ධො. පුග්ගලාධිට්ඨානනයෙනාති ‘‘සීමාය දෙතී’’ති කත්තුවාචකෙන කිරියාපදෙන දායකපුග්ගලසඞ්ඛාතකත්තුනො අධිට්ඨානවසෙන වුත්තත්තා පුග්ගලාධිට්ඨානෙන නයෙන. එත්ථාති එතාසු අට්ඨසු මාතිකාසු. අට්ඨමා මාතිකාති යොජනා. තත්ථාති අට්ඨසු මාතිකාසු. සබ්බත්ථාති සබ්බෙසු ‘‘කතිකාය දෙතී’’තිආදීසු.

සීමාය…පෙ… භාජෙතබ්බන්තිආදිම්හි මාතිකානිද්දෙසෙ පන එවං විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බොති යොජනා. සීමාය දෙතීති එත්ථ පන්නරස සීමා වෙදිතබ්බාති සම්බන්ධො.

තත්ථාති පන්නරසසු සීමාසු. උපචාරසීමා පරිච්ඡින්නා හොතීති සම්බන්ධො. එත්තකං ඨානන්ති පරික්ඛෙපාරහට්ඨානස්ස එකන්තෙන අවුත්තත්තා එකන්තෙන පරික්ඛෙපාරහට්ඨානං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අපිචා’’තිආදි. ධුවසන්නිපාතතො වා ඛිපිතානන්ති සම්බන්ධො. ‘‘පරියන්තෙ’’ති පදං පුබ්බාපරාපෙක්ඛං. තස්මා තීසු නිස්සක්කපදෙසු යොජෙතබ්බං. සා පනාති උපචාරසීමා පන. භික්ඛූසු වඩ්ඪන්තෙසු ආවාසොපි වඩ්ඪතීති මනසිකත්වා වුත්තං ‘‘භික්ඛූසු වඩ්ඪන්තෙසූ’’ති. සබ්බෙසං භික්ඛූනන්ති සම්බන්ධො. වුත්තමෙවාති සීමකථායං (මහාව. අට්ඨ. 138, 144) වුත්තමෙව.

අපිච ඛොති එත්ථ අපිසද්දො පුච්ඡත්ථවාචකො. කෙහි ඨපිතාති හි අත්ථො. රාජරාජමහාමත්තා ඨපෙන්තීති සම්බන්ධො. ලාභසීමාති ලාභස්ස මරියාදො. යන්ති යො ලාභො. එත්ථන්තරෙති එතස්මිං ගාවුතාදිඅන්තරෙ. ලාභසීමා නාමාති ලාභෙන පරිච්ඡින්නා සීමා නාම. තත්ථාති බහූසු ජනපදෙසු. අන්තරදීපා චාති මහාදීපතො අඤ්ඤදීපා ච, ඛුද්දකදීපාති අධිප්පායො.

එත්ථෙව සීමායාති ඛණ්ඩසීමාය එව. තෙසංයෙවාති ඛණ්ඩසීමගතානංයෙව. එවත්ථඵලං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අඤ්ඤෙස’’න්තිආදි. රුක්ඛෙ වා පබ්බතෙ වා ඨිතස්ස වා හෙට්ඨා පථවීමජ්ඣගතස්ස වා භික්ඛුස්සාති යොජනා. ඉමිස්සා උපචාරසීමාය ඨිතස්සාති සම්බන්ධො. සමානසංවාසසීමායාති මහාසීමාය. ඛණ්ඩසීමසීමන්තරිකාසූති ඛණ්ඩසීමායඤ්ච ද්වින්නං සීමානං සීමන්තරිකායඤ්ච. තත්ථ ද්වින්නං ගාමට්ඨානම්පි පාපුණාති. අවිප්පවාසසීමාය දින්නං ගාමට්ඨානං න පාපුණාති ‘‘ඨපෙත්වා ගාමඤ්ච ගාමූපචාරඤ්චා’’ති වුත්තත්තා.

ජම්බුයා ලක්ඛිතො දීපො ජම්බුදීපො. තම්බො ලොහිතො පාණි හත්ථො එතෙසන්ති තම්බපාණිනො. විජයකුමාරාදයො සත්තසතා ජනා. තෙසං නිවාසො තම්බපණ්ණි, සොයෙව දීපොති තම්බපණ්ණිදීපො, තස්මිං. සබ්බෙසං භාගන්ති සම්බන්ධො. තත්‍රෙවාති ජම්බුදීපෙයෙව. එවන්තිආදි නිගමනං.

යො පන භණතීති සම්බන්ධො. තතොති කථනතො, පරන්ති සම්බන්ධො. නන්ති මහාසිවත්ථෙරං. තියොජනාපීති පිසද්දො තතො ඌනාපි හොතීති දස්සෙති. සබ්බංපෙතන්ති සබ්බංපි එතං ලාභගණ්හනාදිං. ඉති ආහංසූති යොජනා.

කතිකානං යථිච්ඡිතකතෙන පවත්තත්තා බහු හොති, තස්මා ඉධ ඉච්ඡිතකතිකං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘සමානලාභකතිකායා’’ති. තත්‍රාති ‘‘කතිකාය දෙතී’’ති පාඨෙ. සන්නිපතිතෙහි භික්ඛූහි භාජෙතබ්බන්ති සම්බන්ධො. තස්සාති විහාරස්ස. බුද්ධාධිවුත්ථොති බුද්ධෙන අධි ඉස්සරවසෙන වසියිත්ථාති බුද්ධාධිවුත්ථො. එත්තාවතාති එත්තකෙන සාවනමත්තෙන. නිසින්නොවාති නිසින්නො එව හොති, නිසින්නො ඉව වා. තස්මිං විහාරෙපීති තස්මිං පොරාණකාදිවිහාරෙපි. එවමෙවාති ‘‘අයං පොරාණකො විහාරො තෙන නවවිහාරෙන සද්ධිං සමානලාභං කාතුං සඞ්ඝස්ස රුච්චතී’’තිආදිනා එවමෙව. ඉධාති පොරාණකවිහාරෙ. තස්මින්ති නවවිහාරෙ. එවන්ති යථා එකෙන විහාරෙන සද්ධිං එකො විහාරො කාතබ්බො, එවං තථාති අත්ථො.

භික්ඛාපඤ්ඤත්තියාති එත්ථ භික්ඛා පඤ්ඤපියති නිච්චවසෙන ඨපියති එත්ථාති භික්ඛාපඤ්ඤත්තීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අත්තනො පරිච්චාගපඤ්ඤාපනට්ඨානෙ’’ති. තස්සාති ‘‘යත්ථ සඞ්ඝස්ස ධුවකාරා කරියන්තී’’තිපාඨස්ස. අත්ථො එවං වෙදිතබ්බොති යොජනා. යත්ථ වාති යස්මිං වා ඨානෙ. අනෙනාති චීවරදායකෙන. සලාකභත්තාදීනි වා නිබද්ධානි කාරිතානීති සම්බන්ධො. යෙන පනාති චීවරදායකෙන පන. සකලොපි විහාරොති සකලොපි සආරාමො විහාරො. තත්ථාති චීවරදායකෙ. ඉමෙති පාකවත්තස්ස වත්තනට්ඨානාදයො විහාරා. ධුවෙන කරියන්තීති ධුවකාරා විහාරා. සොති චීවරදායකො. යත්ථාති යස්මිං ඨානෙ. සබ්බත්ථාති සබ්බෙසු බහූසු විහාරෙසු.

තෙහීති බහුතරෙහි භික්ඛූහි. ධුවකාරෙසූති නිද්ධාරණෙ භුම්මං. එකත්ථාති එකස්මිං ධුවකාරෙ. ‘‘සචෙ භික්ඛුගණනාය ගණ්හථාති වදතී’’ති ඉමිනා සචෙ න වදති, භික්ඛුගණනාය භාජෙත්වා ගණ්හිතුං න වට්ටතීති දස්සෙති, විහාරගණනාය ගණ්හිතුං වට්ටතීති අධිප්පායො. තථාති යථා ‘‘භික්ඛුගණනාය ගණ්හථා’’ති වදති, තථාති අත්ථො. එත්ථාති භාජෙතබ්බවත්ථූසු. තන්ති මඤ්චපීඨකං, පුච්ඡිත්වා දාතබ්බන්ති සම්බන්ධො. පුච්ඡිත්වාති දායකං පුච්ඡිත්වා, වදතීති දායකො වදති. සඞ්ඝස්සාපීති පිසද්දො න දායකස්සෙවාති දස්සෙති.

උපචාරසීමායං ඨිතෙන සඞ්ඝෙන භාජෙතබ්බන්ති සම්බන්ධො. සීමට්ඨස්සාති උපචාරසීමායං ඨිතස්ස. අසම්පත්තස්සාපීති භාජනට්ඨානං අසම්පත්තස්සාපි. අලසජාතිකාති කොසජ්ජජාතිකා. ඨිතිකාති පබන්ධවසෙන ඨියතෙ ඨිති, සායෙව ඨිතිකා. අථ වා ‘‘ඨිතට්ඨානතො පට්ඨාය දාතබ්බ’’න්ති අට්ඨකථායං (මහාව. අට්ඨ. 379) වුත්තත්තා තිට්ඨති පබන්ධවසෙන එත්ථාති ඨිති, සායෙව ඨිතිකාති වචනත්ථො කාතබ්බො. ඨිතිකං ඨපෙත්වාති වීසතිවස්සසඞ්ඛාතං ඨිතිකං ඨපෙත්වා. තෙසන්ති ථෙරානං.

සම්පත්තසම්පත්තානන්ති භාජනට්ඨානං සම්පත්තසම්පත්තානං. අත්තනො විහාරද්වාරෙ වා අත්තනො අන්තොවිහාරෙයෙව වාති යොජනා. සීමාති උපචාරසීමා. ථෙරාසනං ආරූළ්හෙ සතීති යොජනා. වස්සග්ගෙනාති වස්සගණනාය.

පාටෙක්කන්ති පච්චෙකං. සබ්බානෙව චීවරානීති සම්බන්ධො. දුබ්භාසිතදුග්ගහිතානමත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ගතගතට්ඨානෙ සඞ්ඝිකානෙව හොන්තී’’ති. එකන්ති දසසු වත්ථෙසු එකං.

වත්ථස්සෙව පුප්ඵං වා වලි වා අත්ථීති යොජනා. තෙනාති පුප්ඵවලිනා. එකං තන්තන්ති එකං සුත්තං. තත්ථාති තෙසු ඨිතිකාය ඨානාට්ඨානෙසු. ද්වීහිපි ගහෙතබ්බං ඨිතිකාය අභාවතො.

භික්ඛු අත්තනො සන්තකං යං චීවරන්ති යොජනා. පංසුකූලිකානම්පි වට්ටතීති ‘‘සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති වා ‘‘තුය්හං දෙමා’’ති වා අවත්වා ‘‘භික්ඛූනං දෙම, ථෙරානං දෙමා’’ති වුත්තත්තා පංසුකූලිකානම්පි වට්ටති. භික්ඛුථෙරා නාම හි න අත්තනායෙව හොන්ති, අඤ්ඤෙපි බහූ, තස්මා වට්ටති. ‘‘සඞ්ඝස්සා’’ති වුත්තෙ අත්තනා එකන්තෙන සඞ්ඝොයෙව, තස්මා ‘‘සඞ්ඝස්සා’’ති වුත්තෙපි න වට්ටති, පගෙව ‘‘තුය්හ’’න්ති වුත්තෙ.

තතොති බහුවත්ථතො. ගහෙතුං න වට්ටතීති පංසුකූලිකානං ගහෙතුං න වට්ටති.

යන්ති වත්ථං. තත්ථාති පරික්ඛාරෙසු. සුත්තන්ති තන්තං.

එවං අන්තොසීමං පවිසිත්වා ‘‘සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති දින්නෙ විනිච්ඡයං දස්සෙත්වා බහිසීමාය දින්නෙ තං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘සචෙ පනා’’තිආදි. එකබද්ධා චාති ද්වාදසහත්ථමනතික්කමිත්වා එකතොබද්ධා ච. යෙ පනාති භික්ඛූ පන.

උභතොසඞ්ඝස්ස දෙතීති එත්ථ චතුන්නං වාක්‍යානං වසෙන වුත්තෙපි උභතොසඞ්ඝස්ස දෙතියෙව නාමාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘උභතොසඞ්ඝස්ස දම්මීති වුත්තෙපී’’තිආදි. උභතොසඞ්ඝග්ගහණෙන ගහිතත්තාති පුග්ගලස්ස උභතොසඞ්ඝග්ගහණෙන ගහිතත්තා. ‘‘එසෙව නයො’’ති ඉමිනා එකවීසතිපටිවීසෙ කත්වා එකො චෙතියස්ස දාතබ්බොති නයං අතිදිසති. පාපුණනකොට්ඨාසො නාම නත්ථි චෙතියස්ස උභතොසඞ්ඝග්ගහණෙන අගහිතත්තා.

තත්ථාති උභතොසඞ්ඝපුග්ගලචෙතියෙසු. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

පුබ්බෙති බුද්ධස්ස භගවතො ධරමානකාලෙ. තදාති යදා බුද්ධො භගවා ධරති, තදා. පටිමං වාති පටිබිම්බං වා. තඤ්හි භගවතා පටි සදිසං මානීයතීති පටිමාති වුච්චති. චෙතියං වාති ථූපං වා. සො හි දෙවමනුස්සෙහි චිතිතබ්බං, පූජෙතබ්බං, ඉට්ඨකාදීහි වා චිනිතබ්බන්ති චෙතියන්ති වුච්චති. තත්ථාති දෙය්‍යධම්මෙසු. යන්ති කිරියාපරාමසනං. යං දෙන්තීති යොජනා. තත්ථාති තස්මිං දානෙ. අනියමවාචකස්ස ‘‘යො’’ති සබ්බනාමස්ස අත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘පබ්බජිතො වා ගහට්ඨො වා’’ති. වත්තං කත්වා පරිභුඤ්ජිතුන්ති පුබ්බකාලඅපරකාලකිරියානං විකාරවසෙන අනියතත්තා වුත්තං ‘‘භුඤ්ජිත්වා පච්ඡාපි වත්තං කාතු’’න්ති.

‘‘දූරම්පි හරිත්වා පූජෙතබ්බ’’න්ති ඉමිනා ජඞ්ඝපෙසනිකකම්මං න හොතීති දස්සෙති. හරන්තස්ස භික්ඛුනොති සම්බන්ධො. ගච්ඡතොති අනාදරෙ සාමිවචනං. තන්ති සඞ්ඝස්ස ආහටභත්තං.

වස්සංවුත්ථසඞ්ඝස්සාති වස්සං වසිත්ථාති වස්සංවුත්ථො. අලුත්තකිතන්තසමාසොයං, සොයෙව සඞ්ඝො වස්සංවුත්ථසඞ්ඝො, තස්ස. යාවතිකසද්දො යත්තකපරියායොති ආහ ‘‘යත්තකා’’ති. දිසාපක්කන්තස්සාපීති අඤ්ඤං දිසං පක්කන්තස්සපි, දාතබ්බන්ති සම්බන්ධො. වදන්තීති අට්ඨකථාචරියෙහි අපරෙ ආචරියා වදන්ති. එතන්ති වචනං.

සම්පත්තානන්ති දින්නට්ඨානං සම්පත්තානං. සබ්බෙසන්ති යත්ථ කත්ථචි වුත්ථවස්සානං සබ්බෙසං. තත්‍රාති විහාරෙ. තත්‍රාති තස්මිං වදනෙ සති, තෙසු භික්ඛූසු වා. වස්සං වසන්තීති වස්සංවසන්තා, තෙසං. චීවරමාසෙති චීවරෙන ලක්ඛිතෙ පච්ඡිමකත්තිකමාසෙ.

හෙමන්තස්ස පච්ඡිමො දිවසොති ඵග්ගුණපුණ්ණමීසඞ්ඛාතො හෙමන්තස්ස පච්ඡිමො දිවසො. වස්සාවාසිකන්ති වස්සං ආවසන්තානං දාතබ්බං චීවරං. ආරොපෙතබ්බාකාරං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අතීතවස්සාවාසස්සා’’තිආදි. තත්ථ අතීතවස්සාවාසස්සාති අතීතවස්සං, අතීතවස්සෙ වා ආවාසස්ස සඞ්ඝස්ස. තන්ති චීවරං.

ඨපෙත්වාති විහාරෙ ඨපෙත්වා. සම්පත්තානන්ති ඉමං ඨානං සම්පත්තානං. ඉතොති චීවරදානකාලතො. තෙති අන්තොවස්සෙ වුත්ථභික්ඛූ.

ආදිස්සාති පදස්ස ත්වාපච්චයන්තභාවං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ආදිසිත්වා’’ති. අයමත්ථො වෙදිතබ්බොති යොජනා. තත්‍රාති ‘‘යාගුයා වා’’තිආදිපාඨෙ. අජ්ජතනාය වාති අජ්ජ භවානං පුඤ්ඤානං අත්ථාය වා. තෙසන්ති නිමන්තකානං, පවිට්ඨානං භික්ඛූනන්ති සම්බන්ධො. යෙහි නිමන්තිතෙහීති නිමන්තිතෙහි යෙහි භික්ඛූහි. යෙසං වා පත්තන්ති සම්බන්ධො. තෙසං න පාපුණාතීති සබ්බෙසං තෙසං න පාපුණාති, කස්මා? අනිමන්තිතත්තා. තෙසං න පාපුණන්ති, කස්මා? නිමන්තිතගෙහං අපවිට්ඨත්තා. සොති දායකො.

පුබ්බෙපීති ඉතො පුබ්බෙපි. අස්සාති දායකස්ස. වාසෙත්වාති වාසාපෙත්වා. සොති දායකො. යොති භික්ඛු, වසතීති සම්බන්ධො. තානීති භෙසජ්ජානි. ඉදන්ති චීවරං.

‘‘අන්තෙවාසිකානඤ්චා’’ති පදෙන සද්ධිවිහාරිකාපි ගහෙතබ්බා උද්දෙසාදිවසෙන අන්තෙ වසනසීලත්තා. උද්දෙසං ගහෙතුං ආගතො ච ගහෙත්වා ගච්ඡන්තො චාති ඉමෙ අන්තෙ අවසනසීලාපි රූළ්හීවසෙන අන්තෙවාසිකා නාම. ඉමිනා නිස්සයං ගහෙතුං ආගතො ච ථෙරස්ස සන්තිකෙ නිස්සයං ගහිතපුබ්බො ච අන්තෙවාසිකො නාමාති දස්සෙති. වත්තං කත්වා උද්දෙසපරිපුච්ඡාදීනි ගහෙත්වා විචරන්තානං සබ්බෙසං උද්දෙසන්තෙවාසිකානං පාපුණාතීති යොජනා. ඉමිනා සද්ධිවිහාරිකනිස්සයන්තෙවාසිකඋපසම්පදන්තෙවාසිකපබ්බජ්ජන්තෙවාසිකාපි ගහෙතබ්බා තෙසම්පි නිබද්ධචාරිකභික්ඛුභාවතො. සබ්බත්ථාති සබ්බස්මිං චීවරක්ඛන්ධකෙ.

ඉති චීවරක්ඛන්ධකවණ්ණනාය යොජනා සමත්තා.