9. චම්පෙය්‍යක්ඛන්ධකං

234. කස්සපගොත්තභික්ඛුවත්ථුකථා

380. චම්පෙය්‍යක්ඛන්ධකෙ ගග්ගරාය පොක්ඛරණියාති එත්ථ ගග්ගරසද්දස්ස නාමසද්දභාවං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ගග්ගරනාමිකාය ඉත්ථියා’’ති. ඉමිනා ගග්ගරසද්දො ගග්ගරඉති නාමං පවත්තිනිමිත්තං කත්වා ඉත්ථිදබ්බං වදතීති දස්සෙති. තන්තිපටිබද්ධොති තන්තියා පටිබද්ධො. ‘‘උස්සුක්කම්පි අකාසි යාගුයා’’තිආදීසු එවං විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බොති යොජනා. තස්ස භික්ඛුනොති කස්සපගොත්තනාමකස්ස තස්ස භික්ඛුනො. තත්ථෙවාති වාසභගාමෙයෙව.

382. අධම්මෙන වග්ගකම්මං කරොන්තීතිආදීනං නානාකරණන්ති සම්බන්ධො.

236. ඤත්තිවිපන්නකම්මාදිකථා

385. අඤ්ඤත්‍රාපි ධම්මාති එත්ථ ධම්මාති උපයොගත්ථෙ නිස්සක්කවචනමෙතන්ති ආහ ‘‘අඤ්ඤත්‍ර ධම්ම’’න්ති. ‘‘අඤ්ඤත්‍රා’’ති නිපාතපයොගෙ දුතියාතතියාපඤ්චමීසු අඤ්ඤතරස්ස සම්භවතො උපයොගවචනම්පි හොති. තස්මා වුත්තං ‘‘අයමෙව වා පාඨො’’ති. ‘‘භූතෙන වත්ථුනා’’ති ඉමිනා ධම්මසද්දස්ස සච්චත්ථං දස්සෙති. ‘‘එසෙව නයො’’ති ඉමිනා සද්දසභාවමෙව සන්ධාය අතිදිසති, න අත්ථං. තෙන වුත්තං ‘‘එත්ථ පනා’’තිආදි. සත්ථුසාසනන්ති සත්ථු ආණා. සත්ථුආණා නාම ඤත්තිඅනුසාවනානං සම්පදාති ආහ ‘‘ඤත්තිසම්පදා අනුසාවනසම්පදා චා’’ති. ‘‘පටිකුට්ඨඤ්චෙව කතඤ්චා’’ති ඉමිනා පටිකුට්ඨකතන්ති පදස්ස ද්වන්දවාක්‍යං දස්සෙති. පටිකුසිතබ්බන්ති පටිකුට්ඨං, කත්තබ්බන්ති කතං, කම්මං. තමෙවත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘යං අඤ්ඤෙසූ’’තිආදි. තත්ථ යන්ති කම්මං.

387. පාළියාති විනයපාළියා. යන්ති කම්මං, න කරියතීති සම්බන්ධො. එත්ථාති අට්ඨකථායං. සො ච ඛොති සො ච විත්ථාරො, ආගතොති සම්බන්ධො. කස්මා ඤත්තිදුතියඤත්තිචතුත්ථකම්මානමෙව වසෙන ආගතො, නනු ඤත්තිඅපලොකනකම්මවසෙනපි ආගතෙන භවිතබ්බන්ති ආහ ‘‘යස්මා පනා’’තිආදි. ඤත්තිදුතියඤත්තිචතුත්ථෙසු හාපනං වා අඤ්ඤථා කරණං වා අත්ථි විය ඤත්තිකම්මෙ නත්ථීති යොජනා. ඤත්තිකම්මෙ ඤත්තිට්ඨපනතො අඤ්ඤකිච්චස්ස අසම්භවතො හාපනං වා අඤ්ඤථා කරණං වා නත්ථීති අධිප්පායො. තානීති ඤත්තිකම්මඅපලොකනකම්මානි. සබ්බෙසම්පි කම්මානන්ති සබ්බෙසම්පි චතුන්නං කම්මානං. පරතොති පරස්මිං පරිවාරාවසානෙ (පරි. අට්ඨ. 482).

237. චතුවග්ගකරණාදිකථා

388. යදිදං කම්මන්ති යොජනා. තෙසන්ති සඞ්ඝානං. කම්මප්පත්තොති එත්ථ කම්මෙන, කම්මස්ස වා පත්තොති අත්ථං පටික්ඛිපන්තො ආහ ‘‘කම්මං පත්තො’’ති. ‘‘සබ්බකම්මෙසු කම්මපත්තො’’ති පාළිනයෙන ‘‘කම්මෙසු පත්තො’’ති අත්ථොපි යුජ්ජති. ලොකවොහාරවසෙන ‘‘කම්මෙන කම්මස්ස වා පත්තො’’ති අත්ථොපි යුජ්ජතෙව.

389. පරිසතොති පරිසකාරණා. තත්ථාති ‘‘චතුවග්ගකරණඤ්චෙ භික්ඛවෙ’’තිආදිපාඨෙ, චතුවීසතිපුග්ගලෙසු වා. කම්මනානාසංවාසකොති උක්ඛෙපනීයකම්මකතො. ලද්ධිනානාසංවාසකොති උක්ඛිත්තානුවත්තකො. ‘‘හුත්වා’’ති ඉමිනා ‘‘භික්ඛුනීචතුත්ථො’’තිආදීසු චතුවීසතියා ඨානෙසු කිරියාවිසෙසනභාවං දස්සෙති. භික්ඛුනී චතුත්ථී එතස්සාති භික්ඛුනීචතුත්ථො, චතුවග්ගො සඞ්ඝොතිආදිනා වචනත්ථො කාතබ්බො.

393. පරිවාසාදීතිආදිසද්දෙන මූලායකස්සනමානත්තඅබ්භානානි සඞ්ගණ්හාති. තෙසන්ති පරිවාසාදිකම්මානං. පරතොති පරස්මිං චූළවග්ගෙ (චූළව. අට්ඨ. 75 ආදයො).

394. පටිකුට්ඨකතකම්මස්සාති පටිකුට්ඨස්ස හුත්වා කතස්ස කම්මස්ස. පකතත්තස්සාති එත්ථ පකතිසීලසඞ්ඛාතො අත්තා සභාවො එතස්සාති පකතත්තොති අත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අවිපන්නසීලස්සා’’ති. සඞ්ඝාදිසෙසං අනාපජ්ජන්තස්සාපි අවිපන්නසීලත්තා වුත්තං ‘‘පාරාජිකං අනජ්ඣාපන්නස්සා’’ති. ඉමිනා සඞ්ඝාදිසෙසං ආපජ්ජන්තොපි පකතත්තොයෙවාති දස්සෙති. සොපි හි ඉධ අවිපන්නසීලො නාම, අඤ්ඤත්ථ පන සඞ්ඝාදිසෙසස්ස සීලවිපත්තිභාවතො තං ආපජ්ජන්තොපි විපන්නසීලොයෙව නාම. ආනන්තරිකස්සාති එත්ථ අනන්තරසද්දස්ස සම්බන්ධඤ්ච ණිකපච්චයස්ස අත්ථඤ්ච දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අත්තනො අනන්තරං නිසින්නස්සා’’ති. තත්ථ ‘‘අත්තනො’’ති ඉමිනා අනන්තරසද්දස්ස සම්බන්ධං දස්සෙති. ‘‘නිසින්නස්සා’’ති ඉමිනා ණිකපච්චයස්ස අත්ථං දස්සෙති.

239. ද්වෙනිස්සාරණාදිකථා

395. වත්ථුතොති වත්ථුකාරණා. තත්ථාති ‘‘ද්වෙමා භික්ඛවෙ’’තිආදිපාඨෙ. ‘‘සන්ධාය වුත්ත’’න්ති ඉමිනා ‘‘අප්පත්තො’’තිආදිසුත්තස්ස නෙය්‍යත්ථභාවං දස්සෙති. හීති සච්චං, යස්මා වා. තන්ති පබ්බාජනීයකම්මං. පුන තන්ති පබ්බාජනීයකම්මමෙව. එස භික්ඛු අප්පත්තොති සම්බන්ධො. කස්මා අප්පත්තොති ආහ ‘‘යස්මා’’තිආදි. ආවෙණිකලක්ඛණෙනාති අවිනා හුත්වා පවත්තෙන ලක්ඛණෙන. අත්තනා අවිනා හුත්වා අත්තනො සන්තකෙන විසුං භූතෙන ලක්ඛණෙනාති වුත්තං හොති. යදි අප්පත්තො, කස්මා සුනිස්සාරිතොති ආහ ‘‘යස්මා පනස්සා’’තිආදි. අස්සාති භික්ඛුස්ස, කරෙය්‍යාති සම්බන්ධො. තං චෙ සඞ්ඝො තජ්ජනීයකම්මාදිවසෙන නිස්සාරෙති, සුනිස්සාරිතොති සම්බන්ධො. සොති භික්ඛු. යස්මා අනුඤ්ඤාතා, තස්මා සුනිස්සාරිතොති යොජනා. කිත්තකෙන අඞ්ගෙන අනුඤ්ඤාතාති ආහ ‘‘එකෙනපි අඞ්ගෙනා’’ති.

396. ඔසාරණාති එත්ථ ඔත්‍යූපසග්ගවසෙන සරධාතු පවෙසනත්ථොති ආහ ‘‘පවෙසනා’’ති. තත්ථාති ‘‘ඔසාරණා’’තිආදිපාඨෙ. ඔසාරෙතීති එත්ථ අබ්භානාදිවසෙන පවෙසනං පටික්ඛිපන්තො ආහ ‘‘උපසම්පදකම්මවසෙනා’’ති. සහස්සක්ඛත්තුම්පීති පිසද්දො ගරහත්ථො. එකවාරාදිකෙ පන කා නාම කථාති දස්සෙති. සාතිසාරාති සදොසා. තථාති යථා ආචරියුපජ්ඣායා සාතිසාරා, තථා. සෙසො කාරකසඞ්ඝො සාතිසාරොති සම්බන්ධො. ‘‘හත්ථච්ඡින්නාදයො පන ද්වත්තිංස සුඔසාරිතා’’ති වුත්තත්තා අන්ධමූගබධිරානං අපබ්බජිතානම්පි උපසම්පදා රුහතීති දට්ඨබ්බං. තෙති හත්ථච්ඡින්නාදයො ද්වත්තිංස.

397. අභූතවත්ථුවසෙනාති අසච්චවත්ථුවසෙන, අසංවිජ්ජමානවත්ථුවසෙන වා. තත්ථාති ‘‘ඉධ පන භික්ඛවෙ’’තිආදිපාඨෙ. පටිනිස්සජ්ජිතාති එත්ථ තපච්චයස්ස කම්මත්ථෙ පවත්තභාවං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘පටිනිස්සජ්ජිතබ්බා’’ති.

241. උපාලිපුච්ඡාකථා

400. තත්ථාති උපාලිපඤ්හෙසු. තස්සපාපියසිකාදීහි සද්ධිං එකා පුච්ඡා කතාති යොජනා. භික්ඛූනම්පි වාරෙති සම්බන්ධො. පිසද්දෙන ‘‘න කෙවලං උපාලිපඤ්හෙසුයෙව යොජෙතබ්බානි, අථ ඛො භික්ඛූනං වාරෙපී’’ති දස්සෙති.

242. තජ්ජනීයකම්මකථා

407. ‘‘ඉධ පන භික්ඛවෙ භික්ඛු භණ්ඩනකාරකො’’තිආදි වුත්තන්ති සම්බන්ධො. තත්ථාති ‘‘ඉධ පන භික්ඛවෙ’’තිආදිපාඨෙ. අනපදානොති එත්ථ අපපුබ්බො දාසද්දො අවඛණ්ඩනත්ථොති ආහ ‘‘අපදානං වුච්චති පරිච්ඡෙදො’’ති. නත්ථි අපදානං අවඛණ්ඩනං ආපත්තිපරියන්තො එතස්සාති අනපදානොති වචනත්ථො කාතබ්බො. සායෙව පාළි වුත්තාති සම්බන්ධො. තත්ථාති තස්සං පාළියං. කිඤ්චි අත්ථවිනිච්ඡයං පාළිඅනුසාරෙන විදිතුං න සක්කා න හොතීති යොජනා.

ඉති චම්පෙය්‍යක්ඛන්ධකවණ්ණනාය යොජනා සමත්තා.