8. චීවරක්ඛන්ධකං

202. ජීවකවත්ථුකථා

326. චීවරක්ඛන්ධකෙ පදක්ඛිණසද්දස්ස අපසබ්‍යත්ථං පටික්ඛිපන්තො ආහ ‘‘ඡෙකා කුසලා’’ති. අභිසටාති එත්ථ සරධාතුයා ගතිචින්තාසු ඉධ ගත්‍යත්ථෙති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අභිගතා’’ති. අභිගතාති අභිමුඛං ගන්තබ්බා. නනු පාළියං ‘‘අත්ථිකානං අත්ථිකානං මනුස්සාන’’න්ති වුත්තං, කස්මා පන ‘‘අත්ථිකෙහි අත්ථිකෙහි මනුස්සෙහී’’ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘කරණත්ථෙ පනා’’තිආදි. ඉමිනා ඡට්ඨීකත්තා නාම තතියාකත්තුනා සමානොයෙවාති දස්සෙති. නිගමෙ වසතීති නෙගමොති වුත්තෙ කුටුම්බියගණො නෙගමො නාමාති ආහ ‘‘කුටුම්බියගණො’’ති.

327. නගරෙ නිවසන්තීති නාගරා. දත්වා, වුට්ඨාපෙසුන්ති සම්බන්ධො. ආරාමුය්‍යානවාහනාදීති එත්ථ ආදිසද්දෙන අඤ්ඤානි උපභොගපරිභොගානි සඞ්ගණ්හාති. ගණිකට්ඨානෙති ගණිකාය ඨානෙ. ගණිකාති ච නගරසොභිනී. සා හි අත්ථිකෙන ජනගණෙන අභිගන්තබ්බාති ගණිකාති වුච්චති. පටිසතෙන චාති එත්ථ චසද්දො අවධාරණත්ථො. රත්තිං ගමනස්ස පටිනිධිසඞ්ඛාතෙන සතෙන එවාති හි අත්ථො. ගිලානන්ති එත්ථ භාවපච්චයෙන විනාපි භාවත්ථො ඤාතබ්බොති ආහ ‘‘ගිලානභාව’’න්ති. ‘‘ජානාපෙය්‍ය’’න්ති ඉමිනා පටිවෙදෙය්‍යන්ති එත්ථ විදධාතුයා ඤාණත්ථං දස්සෙති. කත්තරසුප්පෙති එත්ථ කත්තරසද්දො ජිණ්ණපරියායොති ආහ ‘‘ජිණ්ණසුප්පෙ’’ති. සුපන්ති සුනඛාදයො එත්ථාති සුප්පං, කත්තරං සුප්පං කත්තරසුප්පං.

328. තන්ති ජීවකං. අඤ්ඤෙ රාජදාරකා වදන්ති කිරාති සම්බන්ධො. නත්ථි මාතා එතස්සාති නිම්මාතිකො. යථා චාතිආදීසු යථා පෙසන්ති, තථාති යොජනා. චසද්දො සම්පිණ්ඩනත්ථො. න කෙවලං වදන්තියෙව, අථ ඛො න කොචි කිඤ්චි පෙසෙතීති හි අත්ථො. අඤ්ඤෙසන්ති ජීවකතො අඤ්ඤෙසං. තස්සාති ජීවකස්ස. ඉතීති එවං. සොති ජීවකො. තං සබ්බන්ති ‘‘නිම්මාතිකො නිප්පිතිකො’’ති වදනඤ්ච පණ්ණාකාරස්ස අපෙසනඤ්චාති තං සබ්බං.

යංනූනාති සාධු වත. අහං වජ්ජසිප්පං සික්ඛෙය්‍යං සාධු වතාති යොජනා. තස්සාති ජීවකස්ස. එතදහොසීති එතං අහොසි, පරිවිතක්කො අහූති අත්ථො. පරූපඝාතපටිසංයුත්තානීති පරං උපගන්ත්වා, උප භුසෙන වා හනනෙන පටිසංයුත්තානි. මෙත්තාපුබ්බභාගන්ති සිප්පස්ස පුබ්බභාගෙ පවත්තා මෙත්තා එතස්සාති මෙත්තාපුබ්බභාගං. ඉති අහොසීති යොජනා. පුරිමචින්තාය අනෙකන්තභාවතො එකන්තභාවං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අපි චා’’තිආදි. අපි චාති එකන්තෙන. අයන්ති ජීවකො. ඉතොති භද්දකප්පතො. අයන්ති උපාසකො. චතුපරිසන්තරෙති චතුපරිසමජ්ඣෙ. පත්ථතගුණන්ති පත්ථරිතගුණං. ඨානන්තරන්ති ඨානභෙදං, අහම්පීති න අයං උපාසකොයෙව, අහම්පීති අත්ථො. භගවාති ආලපනපදමෙතං. පත්ථනන්ති ඉච්ඡිතවරං. චොදියමානොපීති උය්‍යොජියමානොපි. පිසද්දෙන පුරිමචින්තනමපෙක්ඛති. එසාති එසො ජීවකො.

329. දිසාපාමොක්ඛොති පදස්ස දිසාසු පාමොක්ඛො දිසාපාමොක්ඛොති වචනත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘සබ්බදිසාසූ’’තිආදි. තස්මිඤ්ච සමයෙති ජීවකස්ස තස්මිං චින්තනසමයෙ ච, ආගමංසූති සම්බන්ධො. තෙති වාණිජෙ, පුච්ඡීති සම්බන්ධො. කුතොති නගරතො. තක්කසීලතොති තක්කසීලනගරතො. තත්ථාති තක්කසීලෙ. ආමාති සම්පටිච්ඡනත්ථෙ නිපාතො, ආම අත්ථීති හි අත්ථො. තෙති වාණිජා. තථාති යථා ජීවකො ආහ, තථා අකංසූති අත්ථො. සොති ජීවකො. පිතරන්ති අභයරාජකුමාරං. තෙහීති වාණිජෙහි.

තන්ති ජීවකං, පුච්ඡීති සම්බන්ධො. සොති ජීවකො. කස්මා තාත ත්වං ඉධාගතො අසි පනාති පුච්ඡීති යොජනා. තතොති පුච්ඡතො. සොති ජීවකො. සික්ඛිතුං ආගතො අම්හීති යොජනා. බහුඤ්ච ගණ්හාතීතිආදීසු සො කිඤ්චි කම්මං අකත්වා සිප්පස්සෙව සික්ඛිතත්තා බහුඤ්ච ගණ්හාතීති ආහ ‘‘යථා’’තිආදි. තත්ථ යථා සික්ඛන්තියෙව, එවං තථා සො න සික්ඛතීති යොජනා. සො පනාති ජීවකො පන, කරොති සික්ඛතීති සම්බන්ධො. එකං කාලන්ති එකස්මිං කාලෙ. එවං සන්තෙ කස්මා සො බහුඤ්ච ගණ්හාතීති ආහ ‘‘එවං සන්තෙපී’’තිආදි. මෙධාවිතායාති ඛිප්පං ගහණධාරණපඤ්ඤතාය, බහුඤ්ච සිප්පන්ති සම්බන්ධො. අස්ස ජීවකස්ස ගහිතඤ්ච සිප්පං න සම්මුස්සතීති යොජනා.

යත්තකං සිප්පං ආචරියො ජානාති, තත්තකං අයං ජීවකො ජානාතීති යොජනා. යන්ති සිප්පං. අයන්ති ජීවකො, භවිස්සතීති සම්බන්ධො. නන්ති ජීවකං. යථාති යෙනාකාරෙන. කම්මවිපාකන්ති කම්මවිපාකජං රොගං. ‘‘න’’න්ති පදං ‘‘සික්ඛාපෙසී’’ති පදෙ කාරිතකම්මං, ‘‘භෙසජ්ජයොජන’’න්ති පදං ධාතුකම්මං. භෙසජ්ජයොජනන්ති භෙසජ්ජෙන රොගස්ස යොජනං. සො පනාති ජීවකො පන. ඉමිනාති ජීවකෙන න උග්ගහිතං, උග්ගහිතන්ති සම්බන්ධො. එකෙන ද්වාරෙනාති චතූසු ද්වාරෙසු එකෙන ද්වාරෙන. ආහිණ්ඩන්තොති විචරන්තො. පරිත්තං පාථෙය්‍යන්ති එත්ථ පරිත්තසද්දස්ස ආරක්ඛනත්ථෙපි පවත්තනතො ඉධ අප්පත්ථෙ පවත්තතීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අප්පමත්තක’’න්ති. කස්මා අප්පමත්තකං පාථෙය්‍යං අදාසීති යොජනා. තස්සාති දිසාපාමොක්ඛස්ස. අයන්ති ජීවකො, ලභිස්සතීති සම්බන්ධො. තතොති ලභනතො. ඛීණෙ පාථෙය්‍යෙති පාථෙය්‍යෙ ඛීණෙ සතීති යොජනා.

203. සෙට්ඨිභරියාදිවත්ථුකථා

330. යා නාමාති යා නාම ඝරණී. කිම්පි මායන්ති එත්ථ එකාරලොපසන්ධීති ආහ ‘‘කිම්පි මෙ අය’’න්ති. ඉමිනා යකාරාදෙසසන්ධිං නිවත්තෙති, ‘‘ම්‍යාය’’න්තිපි පාඨො, එවං සති ආදෙසසන්ධියෙව, න ලොපසන්ධි. අයං ඝරණී මෙ කිඤ්චි දෙය්‍යධම්මං කිම්පි දස්සතීති යොජනා. තස්ස චාති සබ්බිස්ස ච, කතස්සාතිපි පාඨො. රොගූපසමස්ස චාති මම රොගස්ස උපසමස්ස ච, ඉමෙහි පදෙහි සංයමස්සාති පදස්ස අත්ථං දස්සෙති. ‘‘උපකාර’’න්ති ඉමිනා උපජානාමීති එත්ථ උපසද්දස්ස අත්ථං දස්සෙති. අධිප්පායොති ඝරණියා ආසයො.

331. ‘‘සබ්බාලඞ්කාරං තුය්හං හොතූ’’ති ඉදං වචනං රාජා සභාවතො ආහ, උදාහු කිඤ්චි චින්තෙත්වාති ආහ ‘‘රාජා’’තිආදි. තත්ථ ඉමන්ති අලඞ්කාරං. පමාණයුත්තෙති කාරණානුරූපෙ. නන්ති ජීවකං. නාටකානම්පීති පඤ්චසතිකානං නාටකානම්පි. සොපීති ජීවකොපි. තෙසන්ති අභයකුමාරනාටකානං. මෙති මය්හං, න පතිරූපන්ති සම්බන්ධො. අය්‍යිකානන්ති මාතාමහීනං. කතස්ස මෙ උපකාරන්ති යොජනා. ඉමිනා අධිකාරො ච උපකාරො ච අත්ථතො සදිසන්ති දස්සෙති. රාජා පසන්නො දත්වා ආහාති සම්බන්ධො.

205. රාජගහසෙට්ඨිවත්ථුකථා

332. ඉරියාපථසම්පරිවත්තනෙනාති ඉරියාපථස්ස පුනප්පුනං පරිවත්තනෙන. තීහි සත්තාහෙහි නිච්චලස්ස නිපන්නස්ස අස්ස සෙට්ඨිස්ස මත්ථලුඞ්ගන්ති යොජනා. අප්පෙව නිපජ්ජෙය්‍යාති යොජනා. නන්ති සෙට්ඨිං. තෙනෙවාති තෙනෙව කාරණෙන. සීසං ඡාදෙතීති සීසච්ඡවීති වුත්තෙ සීසපටිච්ඡාදනචම්මන්ති ආහ ‘‘සීසචම්ම’’න්ති. තස්සාති සෙට්ඨිස්ස. තීහි සත්තාහෙනාති එත්ථ පුබ්බපදෙන පච්ඡිමපදං ගුණිත්වා ගහෙතබ්බන්ති ආහ ‘‘තීහි පස්සෙහි එකෙනෙකෙන සත්තාහෙනා’’ති.

333. ජනං නීහරාපෙත්වාති ජනං අපක්කමාපෙත්වා.

207. පජ්ජොතරාජවත්ථුකථා

334. විච්ඡිකස්ස ජාතොති විච්ඡිකස්ස කාරණා ජාතො, විච්ඡිකං පටිච්ච ජාතොති අත්ථො. සබ්බි ච භෙසජ්ජං විච්ඡිකානං පටිකූලං හොතීති යොජනා. පඤ්ඤාසයොජනිකාති එත්ථ ණිකපච්චයස්ස ගන්තුං සමත්ථත්ථෙ පවත්තභාවං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ගන්තුං සමත්ථො හොතී’’ති. අස්ස රඤ්ඤොති චන්දපජ්ජොතනාමකස්ස අස්ස රඤ්ඤො. හත්ථිනීයෙවාති භද්දවතිකා නාම හත්ථිනීයෙව. වීසයොජනසතන්ති වීසාධිකං යොජනසතං.

භුඤ්ජිතුං නිසින්නස්ස එකස්ස කුලපුත්තස්ස ද්වාරෙති යොජනා. තස්සාති කුලපුත්තස්ස, ආරොචෙසීති සම්බන්ධො. සොති කුලපුත්තො, ‘‘ආහරා’’ති ආණාපෙසීති සම්බන්ධො. ඉතරොති පුරිසො. තන්ති පත්තං. යත්ථ යත්ථාති යස්මිං යස්මිං භවෙ. තත්ථ තත්ථ වාහනසම්පන්නො හොමීති යොජනා. සොති පුරිසො. පජ්ජොතො නාම අයං රාජා ජාතොති යොජනා.

සබ්බිං පායෙත්වාති ඉදං උපලක්ඛණමත්තන්ති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘සබ්බිඤ්ච පායෙත්වා’’තිආදි. සබ්බිඤ්ච පායෙත්වා, පරිචාරකානං ආහාරාචාරෙ විධිඤ්ච ආචික්ඛිත්වාති අත්ථො. ඔලුම්පෙත්වාති ලුපිධාතු ඔදහනත්ථොති ආහ ‘‘ඔදහිත්වා’’ති. විරෙචෙසීති උද්ධඤ්ච අධො ච විරෙචෙසි.

208. සිවෙය්‍යකදුස්සයුගකථා

335. සිවථිකන්ති සිවා ජම්බුකා කුණපඛාදනත්ථාය ආගන්ත්වා තිට්ඨන්ති එත්ථාති සිවට්ඨං, තදෙව සිවථිකං, ඉමිනා සිවථිකායං උප්පන්නං සිවෙය්‍යකං ථිකසද්දස්ස ලොපං කත්වාති දස්සෙති. තත්ථාති උත්තරකුරූසු. තන්ති මතං. හත්ථිසොණ්ඩකසකුණාති හත්ථිලිඞ්ගවිහඞ්ගමා. තෙ හි හත්ථිනො සොණ්ඩො විය සොණ්ඩො එතෙසු අත්ථීති හත්ථීසොණ්ඩකා, තෙ ච තෙ සකුණා චෙති හත්ථිසොණ්ඩකසකුණාති වුච්චන්ති. රඤ්ඤො ආහරන්තීති රඤ්ඤො අත්ථාය, සන්තිකං වා ආහරන්ති. ඉදන්ති සිවෙය්‍යකං දුස්සයුගං. සිවිරට්ඨෙ වායිතං සිවෙය්‍යකන්ති ච දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අථවා’’තිආදි. තෙනාති කාරණෙන. ‘‘සිවෙය්‍යකන්ති…පෙ… වදන්තී’’ති පොරාණා ආහූති යොජනා.

209. සමත්තිංසවිරෙචනකථා

336. කිංපනාති එත්ථ කිංසද්දො අනියමත්ථො. ලූඛො කිං, න ලූඛො කින්ති හි අත්ථො. ‘‘සිනෙහපානං පන තෙමෙතී’’ති ච ‘‘කරොතී’’ති ච සම්බන්ධො. සබ්බත්ථාති සකලකායෙ. සිරාති කණ්ඩරා. අයන්ති ජීවකො. ඔළාරිකදොසහරණත්ථන්ති ඔළාරිකස්ස දොසස්ස අපනයනත්ථං. පකතත්තෙති පකතිසඞ්ඛාතෙ සභාවෙ සතීති සම්බන්ධො. භගවා භන්තෙති යොජනා. කුතොති කස්ස සන්තිකා. වට්ටති නු ඛොති චින්තෙසීති යොජනා. තතොති චින්තනතො. සොණොති කොළිවීසසොණො, භුඤ්ජතීති සම්බන්ධො. තතොති සොණස්ස සන්තිකා. තස්සාති සොණස්ස. සොති සොණො. ථෙරස්සාති මොග්ගල්ලානත්ථෙරස්ස. ඉදං ‘‘පත්ත’’න්තිපදෙ සාමී, ‘‘අදාසී’’ති පදෙ සම්පදානං. අඤ්ඤං පිණ්ඩපාතන්ති සම්බන්ධො.

රාජාපි ඛො භුඤ්ජිතුකාමො අහොසීති සම්බන්ධො. යඤ්ච සුජාතා අදාසි, යඤ්ච පරිනිබ්බානකාලෙ චුන්දො කම්මාරපුත්තො, භාජනගතෙසු ද්වීසුයෙව තෙසු පිණ්ඩපාතෙසු දෙවතා ඔජං පක්ඛිපන්තීති යොජනා. අඤ්ඤෙසූති ද්වීහි පිණ්ඩපාතෙහි අඤ්ඤෙසු. ඉච්ඡන්ති රුචිං. සොති බිම්බිසාරො රාජා. තවෙවාති තුය්හමෙව. තන්ති භගවතො වචනං. රාජා අකාසීති සම්බන්ධො. තෙති අසීතිකුලපුත්තසහස්සා. එතදත්ථමෙවාති සොණස්ස අරහත්තෙ පතිට්ඨාපනත්ථමෙව, න රඤ්ඤො අනුග්ගහත්ථන්ති අධිප්පායො.

210. වරයාචනකථා

337. කතං භත්තකිච්චං යෙනාති කතභත්තකිච්චො, තස්මිං සතීති සම්බන්ධො. වුත්තනයෙනෙවාති රාහුලවත්ථුම්හි (මහාව. අට්ඨ. 105) වුත්තනයෙනෙව. ඉදං වත්ථන්ති ඉදං සිවෙය්‍යකං වත්ථං, උප්පන්නන්ති සම්බන්ධො. ‘‘තාවා’’ති අජ්ඣාහරිතබ්බො. එත්ථන්තරෙති එතස්මිං වත්ථුප්පන්නකාලමජ්ඣෙ. කොචි භික්ඛූති සම්බන්ධො. තෙනාති පංසුකූලිකහෙතුනා. අයන්ති ජීවකො. ගහපතිචීවරන්ති එත්ථ ගහපතීනං චීවරන්ති අත්ථං පටික්ඛිපන්තො ආහ ‘‘ගහපතීහි දින්නං චීවර’’න්ති. වත්ථදානානිසංසපටිසංයුත්තායාති ‘‘වත්ථදො හොති වණ්ණදො’’තිආදිකාය (සං. නි. 1.42) වත්ථදානස්ස ආනිසංසෙන පටිසංයුත්තාය. විච්ඡාවසෙන වුත්තො ‘‘ඉතරීතරෙනා’’ති සබ්බනාමසද්දො අනියමත්ථොති ආහ ‘‘අප්පග්ඝෙනපි මහග්ඝෙනපි යෙන කෙනචී’’ති. පාවාරොති උත්තරාසඞ්ගො. සො හි පාරුපනත්ථාය වරියති ඉච්ඡියතීති පාවාරොති වුච්චති. ‘‘කප්පාසාදිභෙදො’’ති ඉමිනා තස්ස සරූපං දස්සෙති. පකතිකොජවමෙවාති පකතියා භික්ඛූනං සාරුප්පං කොජවමෙව. සොළසනාටකිත්ථීනං ඨත්වා නච්චයොග්‍යත්තා මහතී පිට්ඨි එතස්සාති මහාපිට්ඨියං, තමෙව කොජවං මහාපිට්ඨියකොජවං. තස්ස කිර ලොමානි චතුරඞ්ගුලාධිකානි හොන්ති.

211. කම්බලානුජානනාදිකථා

338. කාසීනන්ති කාසීනං ජනපදානං, කාසිරට්ඨෙ නිවාසීනං ජනානං වා. පසෙනදිස්සාති පච්චුට්ඨං, පටිපක්ඛං වා සෙනං ජිනාතීති පසෙනදි ජකාරස්ස දකාරං කත්වා. එසාති එසො කාසිරාජා. ‘‘සහස්ස’’න්ති ඉමිනා කාසිසද්දස්ස සඞ්කෙතසඞ්ඛ්‍යං දස්සෙති. තංඅග්ඝනකොති තෙන කාසිනා අග්ඝනකො. කස්මා අඩ්ඪකාසීති (ථෙරීගා. අට්ඨ. 25) වුත්තොති ආහ ‘‘අයං පනා’’තිආදි. අයන්ති කම්බලො. පනාති කාරණත්ථජොතකො. යස්මාති හි අත්ථො.

339. භඤ්ජිතබ්බං ඛොමාදීනි පඤ්ච සුත්තානි මිස්සිත්වා අවමද්දිතබ්බන්ති භඞ්ගන්ති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘භඞ්ගං නාමා’’තිආදි. වාකමයමෙවාති භඞ්ගනාමකෙන වාකෙන නිබ්බත්තමෙව.

340. තෙති භික්ඛූ, සල්ලක්ඛිංසු කිරාති සම්බන්ධො. එතස්සාති පදස්ස, අත්ථන්ති සම්බන්ධො. න අච්ඡිංසූති න ආසිංසු, න වසිංසූති අත්ථො. නාකාමාති එත්ථ කමුධාතු ඉච්ඡත්ථො යකාරලොපොති ආහ ‘‘න අනිච්ඡායා’’ති. දාතබ්බොති භාගො දාතබ්බො. උපචාරෙති සුසානස්ස සමීපෙ. ‘‘අකාමා භාගං දාතු’’න්ති වචනස්ස අනෙකන්තභාවං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘යදි පනා’’තිආදි. ඉධාති ඉමං සුසානං. ‘‘සම්පත්තා ගණ්හන්තූ’’ති දෙන්තීති යොජනා. යෙනාති භික්ඛුනා. සදිසා ඔක්කමිංසූති එත්ථ සදිසසද්දො සමපරියායොති ආහ ‘‘සමං ඔක්කමිංසූ’’ති. සමන්ති භාවනපුංසකො. සමානදිසායාති වා දස්සෙන්තො ආහ ‘‘එකදිසාය වා’’ති. එත්ථ පන යකාරලොපො දට්ඨබ්බො. බහිමෙවාති සුසානතො බහි එව. කතිකන්ති කතෙන පවත්තං සඞ්ගරං.

213. චීවරපටිග්ගාහකසම්මුතිකථා

342. ‘‘යො න ඡන්දාගතිං ගච්ඡතී’’තිආදීසු එවං විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බොති යොජනා. ඤාතකාදීනං චීවරන්ති සම්බන්ධො. එකච්චස්මින්ති ජනෙ. වාසද්දො විකප්පත්ථො. එතෙසු තීසු අඤ්ඤතරෙන කාරණෙන ඡන්දාගතිං ගච්ඡති නාමාති හි අත්ථො. ආගතස්සාපි චීවරන්ති සම්බන්ධො පිසද්දො ගරහත්ථො. පගෙව පච්ඡා ආගතස්සාති හි අත්ථො. අවමඤ්ඤන්ති උඤ්ඤාතං. වොති තුම්හාකං. නත්ථි කින්ති යොජනා. මුට්ඨා සති එතස්සාති මුට්ඨස්සති. ආගතානම්පි චීවරන්ති සම්බන්ධො. පිසද්දො සම්භාවනත්ථො. පගෙව පඨමං ආගතානන්ති හි අත්ථො. එතං චීවරපටිග්ගාහකට්ඨානං නාමාති යොජනා. සන්තසන්තො වාති ඛෙදඛෙදො වා. ඉදඤ්චිදඤ්චාති ඉදඤ්ච ඉදඤ්ච චීවරං. තස්මාති යස්මා ච ගච්ඡති, යස්මා ච ජානාති, තස්මා. යොති භික්ඛු. සක්කොතීති සම්බන්ධො. එවරූපො භික්ඛු සම්මනිතබ්බොති යොජනා.

අපලොකනෙනපීති ‘‘ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං චීවරපටිග්ගාහකං කාතුං සඞ්ඝං අපලොකෙමී’’ති අපලොකනෙනපි, සම්මනිතුන්ති සම්බන්ධො. යත්ථ පනාති යස්මිං පන ධුරවිහාරෙ.

‘‘ගහිතට්ඨානෙයෙවා’’ති ඉමිනා තත්ථෙවාති එත්ථ තසද්දස්ස විසයං දස්සෙති. ‘‘ඡඩ්ඩෙත්වා’’ති ඉමිනා උජ්ඣිත්වාති එත්ථ උධධාතුයා විස්සජ්ජනත්ථං දස්සෙති. චීවරපටිග්ගාහකන්ති පදස්ස චීවරං පටිග්ගණ්හාතීති චීවරපටිග්ගාහකොති වචනත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘යො’’තිආදි. තත්ථ යො පටිග්ගණ්හාති, සො චීවරපටිග්ගාහකො නාමාති යොජනා. ‘‘චීවරපටිසාමක’’න්ති ඉමිනා චීවරං ගහිතට්ඨානතො නීහරිත්වා භණ්ඩාගාරෙ දහති ඨපෙතීති චීවරනිදහකොති අත්ථං දස්සෙති. යො න ඡන්දාතිං ගච්ඡතීතිආදීසු එත්ථ එතෙසු ච ඉතො පරඤ්චාති යොජනා.

214. භණ්ඩාගාරසම්මුතිආදිකථා

343. යො විහාරො වා යො අඩ්ඪයොගො වා හොති, සො විහාරාදිකො සම්මනිතබ්බොති යොජනා. ‘‘ආරාමිකසාමණෙරාදීහී’’ති පදං විවිත්තත්ථෙ අපාදානං, කරණම්පි යුජ්ජති. පච්චන්තසෙනාසනං පන න සම්මනිතබ්බං චොරාදිඋපද්දවත්තා. විහාරමජ්ඣෙයෙවාති භණ්ඩාගාරවිහාරමජ්ඣෙයෙව.

යස්සාති භණ්ඩාගාරස්ස. ඉදං පදං ‘‘ඡදනාදීසූ’’ති පදෙ සාමී, ‘‘නත්ථී’’ති පදෙ සම්පදානං. යස්ස පනාති භණ්ඩාගාරස්ස පන. යත්ථ කත්ථචීති යස්මිං කස්මිංචි ඨානෙ. යෙනාති පතිතහෙතුනා. මූසිත්වා ඛාදතීති මූසිකො. ආදිසද්දෙන ගොධාමඞ්ගුසාදයො සඞ්ගණ්හාති. උප භුසං, උපගුහිත්වා වා චිනන්තීති උපචිකා. තන්ති ඔවස්සනාදිං. හීති සච්චං, යස්මා වා. එවන්තිආදි නිගමනං.

චීවරපටිග්ගාහකාදීහීති ආදිසද්දෙන චීවරනිදහකභණ්ඩාගාරිකෙ සඞ්ගණ්හාති. තත්ථාති තෙසු. චීවරපටිග්ගාහකෙන න ගණ්හිතබ්බන්ති සම්බන්ධො. තාවාති චීවරනිදහකභණ්ඩාගාරිකානං, තෙහි වා පඨමං. යං යන්ති චීවරං. තථෙවාති යථා විසුං විසුං කත්වා ගණ්හති, තථෙව. චීවරනිදහකෙනාපීති පිසද්දො න කෙවලං පටිග්ගාහකෙනෙව, අථ ඛො නිදහකෙනපීති සම්පිණ්ඩෙති. තථෙවාති යථා නිදහකො ආචික්ඛති, තථෙව. තතොති තෙහි චීවරෙහි, විභත්තඅපාදානං, තෙසු චීවරෙසු වා නිද්ධාරණං. තදෙවාති සඞ්ඝෙන වුත්තචීවරමෙව.

ඉතීතිආදි නිගමනං. භගවතා අනුඤ්ඤාතොති සම්බන්ධො. භණ්ඩාගාරන්ති භණ්ඩස්ස ඨපනොකාසං අගාරං. භණ්ඩාගාරිකොති භණ්ඩාගාරෙ නියුත්තො. බාහුල්ලිකතායාති පච්චයබාහුල්ලෙන නියුත්තභාවත්ථං. එවං සන්තෙ කිමත්ථාය අනුඤ්ඤාතොති ආහ ‘‘අපි චා’’තිආදි. අනුග්ගහාය අනුඤ්ඤාතොති සම්බන්ධො. හීති විත්ථාරො. නෙව ජානෙය්‍යුන්ති යොජනා. ද්වෙ ද්වෙ වා චීවරෙති සම්බන්ධො. සඞ්ගහං කාතුන්ති සඞ්ඝෙන සඞ්ගහං කාතුං.

න වුට්ඨාපෙතබ්බොති එත්ථ අත්ථුද්ධාරවසෙන අඤ්ඤෙපි අවුට්ඨාපනීයෙ දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අඤ්ඤෙපී’’තිආදි. හීති විත්ථාරො. තත්ථාති චතූසු. සඞ්ඝො පන දෙතීති සම්බන්ධො. උපකාරතාය චාති සඞ්ඝස්ස උපකාරතාය ච. එත්ථ ච පුරිමෙසු තීසු එකොයෙව හෙතු, පච්ඡිමෙ පන ද්වෙ හෙතවොති දට්ඨබ්බං.

සම්මුඛීභූතෙනාති අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස මුඛෙ සංවිජ්ජමානො, සන්නිපතිතො වා සම්මුඛො, සම්මුඛො හුත්වා භූතො සම්මුඛීභූතො. භූසද්දයොගත්තා අකාරස්සීකාරො හොති, අන්තොඋපචාරසීමායං ඨිතො සඞ්ඝො. තමත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අන්තොඋපචාරසීමායං ඨිතෙනා’’ති. කොලාහලන්ති බහුජනෙහි සන්නිපතිත්වා එකතො කතං අබ්‍යත්තසද්දං. තදාකාරං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අම්හාක’’න්තිආදි. ‘‘චීවරභාජකෙසූ’’තිආදිනා අගතිගමනාකාරං දස්සෙති, තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. තුලාභූතොති තුලාය සදිසො හුත්වා භූතො, තුලාය සදිසභාවං පත්තො වා. මජ්ඣත්තොති මජ්ඣෙ ඨිතො අත්තා සභාවො එතස්සාති මජ්ඣත්තො.

ඉදන්ති චීවරං. ඝනන්ති නිරන්තරං. තනුකන්ති විරළං. එත්ථ ‘‘උච්චිනිත්වා’’ති ඉමිනා වත්ථස්ස පමාණෙන උච්චිනනං දස්සෙති. ‘‘තුලයිත්වා’’ති ඉමිනා අග්ඝෙන තුලනං දස්සෙති. වණ්ණාවණ්ණං කත්වාති වණ්ණඤ්ච අවණ්ණඤ්ච ඛුද්දකඤ්ච පමාණං, මහන්තඤ්ච පමාණං කත්වාති අත්ථො. එකච්චානි චීවරානි අප්පග්ඝානි හොන්ති, එකච්චානි මහග්ඝානීති වුත්තං හොති. දසදසඅග්ඝනකන්ති දසහි දසහි කහාපණෙහි අග්ඝනකං. යන්ති චීවරං, බන්ධිත්වාති නවග්ඝනකං එකග්ඝනකෙන, අට්ඨග්ඝනකඤ්ච ද්විඅග්ඝනකෙන බන්ධිත්වාති අත්ථො. සමෙ පටිවීසෙති සමපමාණෙ පටිවීසෙ ඨපෙත්වා, ඉමිනා ‘‘වණ්ණාවණ්ණ’’න්ති එත්ථ වණ්ණසද්දො පමාණත්ථොති දීපෙති. දස දස භික්ඛූති ඉදං උපලක්ඛණවසෙන වුත්තං අඤ්ඤෙනාකාරෙනාපි ගණෙතුං සක්කුණෙය්‍යත්තා. භණ්ඩිකන්ති චීවරභණ්ඩෙන නියුත්තං පුටං. කුසොති සලාකදණ්ඩො.

අත්තිස්සරාති අත්තනාව අත්තානං ඉස්සරා. අඤ්ඤෙසං වත්තපටිපත්තින්ති සම්බන්ධො. උපඩ්ඪභාගොති භික්ඛූනං ලද්ධභාගතො උපඩ්ඪො භාගො. යෙ පනාති සාමණෙරා පන. සමභාගොති භික්ඛූනං භාගෙන සමො භාගො. ඉදඤ්චාති ‘‘උපඩ්ඪපටිවීස’’න්ති වචනඤ්ච, කථිතන්ති සම්බන්ධො. සමකමෙවාති භික්ඛුසාමණෙරානං සමපමාණමෙව. තත්‍රුප්පාදවස්සාවාසිකන්ති තස්මිං විහාරෙ උප්පාදෙන මූලෙන උප්පාදිතං වස්සාවාසිකං. ඵාතිකම්මන්ති වඩ්ඪනකම්මං ‘‘යත්තකෙන විනයාගතෙන සම්මුඤ්ජනිබන්ධනාදිනා හත්ථකම්මෙන විහාරස්ස ඌනතා න හොති, තත්තකං කත්වාති අත්ථො. එතන්ති ඵාතිකම්මං කත්වා ගහණං. හීති සච්චං. එත්ථාති තත්‍රුප්පාදවස්සාවාසිකගහණෙ. සබ්බෙසන්ති අඛිලානං භික්ඛුසාමණෙරානං. භණ්ඩාගාරිකචීවරෙපීති භණ්ඩාගාරෙ ඨපිතෙ අකාලචීවරෙපි. පිසද්දෙන තත්‍රුප්පාදවස්සාවාසිකමපෙක්ඛති. සාමණෙරා උක්කුට්ඨිං කරොන්තීති සම්බන්ධො. අපහරිතකන්ති හරිතවිරහිතං. රඞ්ගඡල්ලින්ති රජනච්ඡවිං. එතන්ති උක්කුට්ඨිකරණතො සමභාගදානං, වුත්තන්ති සම්බන්ධො. යෙ චාති සාමණෙරා ච. විරජ්ඣිත්වා කරොන්තීති කත්තබ්බකාලෙසු අකත්වා යථිච්ඡිතක්ඛණෙ කරොන්ති. තෙති සාමණෙරෙ. සමපටිවීසො දාතබ්බොති ‘‘කරිස්සාමා’’ති පටිඤ්ඤාතමත්තෙන සමො පටිවීසො දාතබ්බො.

‘‘සකං භාගං දාතු’’න්ති ඉදං වුත්තන්ති සම්බන්ධො. කිං සන්ධාය වුත්තන්ති ආහ ‘‘භණ්ඩාගාරතො…පෙ… සන්ධායා’’ති. පහතායාති පහරිතබ්බාය, පහනිතබ්බාය වා. තස්මාති යස්මා සන්ධාය වුත්තං, තස්මා. අනීහටෙසූති භණ්ඩාගාරතො අනීහරිතෙසු. ඉමස්ස භික්ඛුනොති උත්තරිතුකාමස්ස ඉමස්ස භික්ඛුනො. තුලායාති මානෙන.

තෙසූති සාටකෙසු, එකො සාටකොති යොජනා. සබ්බෙසු පාතිතෙසූති සම්බන්ධො. එත්තකෙනාති ද්වාදසග්ඝනකෙන. තං සුත්වාති භික්ඛූනං තං වචනං සුත්වා. සබ්බත්ථාති සබ්බස්මිං සඞ්ඝගණසන්තකෙ. අනුප්පදානෙන ඛිපියති පක්ඛිපියතීති අනුක්ඛෙපන්ති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අනුක්ඛෙපං නාමා’’තිආදි. යත්තකං අග්ඝන්ති සම්බන්ධො. තත්තකෙන අග්ඝෙන අග්ඝනකෙති යොජනා. විකල්ලකාති විකලස්ස භාවො විකල්ලං, චීවරපුග්ගලානං අපහොනකභාවො, තදෙව විකල්ලකා. ‘‘තත්ථා’’ති පාඨසෙසො, තෙසු ද්වීසු විකල්ලකෙසූති අත්ථො. අත්ථීති සංවිජ්ජන්ති, නිපාතොයං. ඡින්දන්තෙහි ච දාතබ්බානීති සම්බන්ධො. දාතබ්බානීති ච ඡින්දිතබ්බානි. දාසද්දො හි අවඛණ්ඩනත්ථො. දාතුන්ති අවඛණ්ඩිතුං. එවන්තිආදි නිගමනං. එත්ථාති එතෙසු විකල්ලකෙසු. තන්ති චීවරං. අථාති තොසිතතො පරං. තත්ථාති එකස්ස භික්ඛුනො කොට්ඨාසෙ. සාමණකන්ති සමණස්ස අනුරූපං. යොති භික්ඛු. තෙනාති පරික්ඛාරෙන. ඉදම්පීති අඤ්ඤං සාමණකස්ස පරික්ඛාරස්ස ඨපනම්පි. පිසද්දෙන පුරිමං වත්ථඡින්දනමපෙක්ඛති.

වග්ගන්ති සමූහං. අට්ඨ වා නව වා භික්ඛූ හොන්තීති යොජනා. තෙසන්ති අට්ඨන්නං වා නවන්නං වා. එවන්තිආදි නිගමනං. අයං අපහොනකභාවොති යොජනා. පුන චීවරස්සෙව විකල්ලකභාවං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අථවා’’තිආදි. එත්ථ පුරිමනයෙ චීවරස්ස ච පුග්ගලස්ස ච විකල්ලකං හොති, පච්ඡිමෙ චීවරස්සෙවාති අයමෙතෙසං විසෙසො.

215. චීවරරජනකථා

344. ගිහිපරිභුත්තං පනාති ගිහිනා පරිභුත්තං වත්ථං පන, කිඤ්චි ඵලන්ති සම්බන්ධො.

සීතුදකාති සීතං උදකං. ලිඞ්ගවිපල්ලාසො හි අයං. උත්තරාළුම්පන්ති එත්ථ උත්තර උළුම්පන්ති පදච්ඡෙදං කත්වා අකාරතො උකාරස්ස ලොපං කත්වා, පුබ්බසරස්ස ච දීඝං කත්වා ‘‘උත්තරාළුම්ප’’න්ති වුච්චති. උත්තරාළූති උත්තරඋදකං. උළුසද්දො හි උදකවාචකො, තං පාති රක්ඛතීති උත්තරාළුම්පං. තස්ස සරූපං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘වට්ටාධාරක’’න්ති. රජනන්ති රජනඡල්ලිං. හීති ඵලජොතකො. රජනන්ති රජනුදකං. හීති විත්ථාරො. ථෙවොති රජනබින්දු. න විසරතීති න පග්ඝරති. රජනාළුඞ්කන්ති එත්ථාපි පුරිමනයෙනෙව පදසිද්ධි වෙදිතබ්බා. රජනඋළුඞ්කන්ති රජනසඞ්ඛාතස්ස උදකස්ස ගහණත්ථාය කරියතීති රජනඋළුඞ්කං. දණ්ඩකෙන නියුත්තං ථාලකං දණ්ඩකථාලකන්ති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘තමෙව සදණ්ඩක’’න්ති. රජනකුණ්ඩන්ති රජනපක්ඛිපනං මහාඝටං. අඤ්ඤත්‍රාති අඤ්ඤං ඨානං. පත්ථින්නසද්දො ථද්ධපරියායොති ආහ ‘‘ථද්ධ’’න්ති. දන්තකාසාවානීති එත්ථ දන්තසද්දෙන තස්ස වණ්ණො ගහෙතබ්බො, සො එතෙසමත්ථීති දන්තානි, දන්තානි ච තානි කාසාවානි චෙති දන්තකාසාවානි, තමත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘දන්තවණ්ණානී’’ති. දන්තවණ්ණානි කාසාවානි ධාරෙන්තීති සම්බන්ධො.

216. ඡින්නකචීවරානුජානනකථා

345. දීඝමරියාදබද්ධන්ති දීඝෙන මරියාදෙන බද්ධං. චතුක්කසණ්ඨානන්ති චතුන්නං මග්ගානං සමොධානසණ්ඨානං. උස්සහසි ත්වන්ති එත්ථ උපුබ්බො සහධාතු සමත්ථත්ථොති ආහ ‘‘සක්කොසි ත්ව’’න්ති. පපුබ්බො පන අභිභවනත්ථො හොති ‘‘පසහතී’’තිආදීසු. යො නාමාති යො ආනන්දො ආජානිස්සති නාම, සො ආනන්දො පණ්ඩිතොති යොජනා. ‘‘කුසී’’ති එතං නාමං අධිවචනන්ති යොජනා. අනුවාතාදීනන්ති ආදිසද්දෙන පරිභණ්ඩාදීනි සඞ්ගණ්හාති. ‘‘අඩ්ඪකුසී’’ති එතන්ති යොජනා.

ගීවෙය්‍යකන්ති එත්ථ ගීවායං සුත්තසංසිබ්බිතං ගීවෙය්‍යකන්ති වචනත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ගීවාවෙඨනට්ඨානෙ’’තිආදි. ‘‘ආගන්තුකපට්ට’’න්ති ඉමිනා එය්‍යකපච්චයස්ස සරූපං දස්සෙති. එසෙව නයො ජඞ්ඝෙය්‍යකන්ති එත්ථාපි. එතං නාමන්ති ‘‘ගීවෙය්‍යකං, ජඞ්ඝෙය්‍යක’’න්ති එතං නාමං. ඉතීති එවං. එතන්ති ‘‘අනුවිවට්ට’’න්තිආදි එතං. ‘‘අනුවිවට්ට’’න්ති එතං නාමන්ති යොජනා. විවට්ටස්සාති මජ්ඣිමඛණ්ඩකස්ස. බාහන්තන්ති එත්ථ බාහාය උපරි ඨපිතා අන්තා බාහන්තාති වචනත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘බාහායා’’තිආදි. තෙසන්ති උභින්නමන්තානං. එතන්ති ‘‘බාහන්ත’’න්ති එතං.

217. තිචීවරානුජානනකථා

346. ‘‘උක්ඛිත්තභණ්ඩිකභාවං ආපාදිතෙ’’ති ඉමිනා උබ්භණ්ඩිතෙති එත්ථ උක්ඛිත්තං භණ්ඩං උබ්භණ්ඩං, උබ්භණ්ඩභාවං ඉතා ආපාදිතාති උබ්භණ්ඩිතාති වචනත්ථං දස්සෙති. තෙ උබ්භණ්ඩිතෙ භික්ඛූ අද්දසාති යොජනා. භිසිසඞ්ඛෙපෙනාති භිසියං පක්ඛෙපෙන, පවෙසෙනාති අත්ථො, භිසිආකාරෙනාති වුත්තං හොති. තත්ථාති දක්ඛිණාගිරිං. ගච්ඡන්තා තෙ භික්ඛූති යොජනා. ‘‘අට්ඨපමාණාසූ’’ති ඉමිනා අන්තරට්ඨකාසූති එත්ථ කපච්චයො පමාණත්ථෙ හොතීති දස්සෙති, කෙසුචි පොත්ථකෙසු පමාණසද්දො න දිස්සති, ගළිතොති දට්ඨබ්බො. රත්තීසූති සම්බන්ධො. භගවන්තන්ති එත්ථ සම්පදානත්ථෙ උපයොගවචනන්ති ආහ ‘‘භගවතො’’ති. සීතාලුකාති එත්ථ සීතං පකති එතෙසන්ති සීතාලුනො, තෙයෙව සීතාලුකාති වචනත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘සීතපකතිකා’’ති. යෙ කුලපුත්තා පකතියාව සීතෙන කිලමන්ති, තෙ සීතාලුකා නාමාති යොජනා. එකච්චියන්ති එත්ථ එකච්චසද්දො එකපරියායොති ආහ ‘‘එකං පට්ට’’න්ති. ඉමිනා එකොයෙව එකච්චොති කත්වා සකත්ථෙ අච්චපච්චයොති දස්සෙති. ‘‘පට්ට’’න්ති ඉමිනා එකච්චෙන නියුත්තං එකච්චියන්ති වචනත්ථං කත්වා නියුත්තත්ථෙ පවත්තස්ස ඉයපච්චයස්ස සරූපං දස්සෙති. ඉතීති එවං. භගවා අනුජානාතීති සම්බන්ධො. ඉතරෙති සඞ්ඝාටිතො ඉතරෙ උත්තරාසඞ්ගඅන්තරවාසකෙ.

218. අතිරෙකචීවරාදිකථා

348. අච්ඡුපෙය්‍යන්ති එත්ථ අච්ඡි වුච්චති නෙත්තමණ්ඩලං, තං වියාති අච්ඡි ඡිද්දො, තස්මිං උපගන්තබ්බං උපනෙතබ්බන්ති අච්ඡුපෙය්‍යං. ‘‘ලග්ගාපෙය්‍ය’’න්ති ඉමිනා අධිප්පායත්ථං දස්සෙති. එත්ථාති පංසුකූලෙ. සබ්බමිදන්ති ‘‘දිගුණං සඞ්ඝාටි’’න්තිආදිකං සබ්බං ඉදං වචනං. උද්ධරිත්වාති අපනෙත්වා. සංසිබ්බිතන්ති අඤ්ඤමඤ්ඤං සම්බන්ධිත්වා සිබ්බිතං.

351. සොවග්ගිකන්ති එත්ථ සුන්දරානි අග්ගානි රූපාදීනි එත්ථාති සග්ගො, පුබ්බපදෙ උකාරස්ස ලොපො, උකාරස්ස උවාදෙසෙ ‘‘සුවග්ගො’’ති සිජ්ඣති. සුවග්ගප්පත්තහෙතුකං සොවග්ගිකං, දානං, තමත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘සග්ගප්පත්තහෙතුක’’න්ති. ‘‘අපනෙතී’’ති ඉමිනා නුදධාතුයා අපනයනත්ථං දස්සෙති. අනාමයාති එත්ථ ආමයසද්දො රොගපරියායොති ආහ ‘‘අරොගා’’ති. නත්ථි ආමයො එතිස්සාති අනාමයා.

353. ඣානලාභිනොති ඣානලාභීනං පුථුජ්ජනානං කාමච්ඡන්දනීවරණස්ස වික්ඛම්භනත්තා වුත්තං.

356. සමොධානවසෙන දස්සියිත්ථාති සන්දිට්ඨො. සමොධානවසෙන භජියිත්ථාති සම්භත්තො. අභිමුඛං ලපිත්ථාති ආලපිතො. ඉමෙහීති ඉමෙහි ද්වීහි.

221. පච්ඡිමවිකප්පනුපගචීවරාදිකථා

359. කතපංසුකූලොති කතො පංසුකූලො. ඉමිනා ‘‘පංසුකූලතො’’ති පදස්ස විසෙසනපරපදත්තං දස්සෙති. අග්ගළාරොපනෙනාති අග්ගළස්ස ආරොපනෙන. ‘‘සුත්තෙනෙවා’’ති එත්ථ එවසද්දෙන පිලොතිකං නිවත්තෙති. අඤ්ඡිත්වා අඤ්ඡිත්වාති ආකඩ්ඪිත්වා ආකඩ්ඪිත්වා. අභිධාතු හි ආකඩ්ඪනත්ථො. ‘‘සඞ්ඝාටිකොණො දීඝො’’ති ඉමිනා විකණ්ණොති එත්ථ විසමො කණ්ණො විකණ්ණොති කත්වා කණ්ණසද්දස්ස කොණත්ථං දස්සෙති. තතොති ගළනතො. ලුජ්ජන්තීති වලිං ගණ්හන්ති. අට්ඨපදකන්ති පදස්ස අට්ඨපදෙන සිබ්බිතං අට්ඨපදකන්ති වචනත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අට්ඨපදකච්ඡින්නෙන පත්තමුඛං සිබ්බිතු’’න්ති. තත්ථ අට්ඨපදකච්ඡින්නෙන පත්තමුඛං සිබ්බිතුන්ති අට්ඨපදලිඛනෙන තත්ථ තත්ථ ගබ්භං දස්සෙත්වා පත්තමුඛං සිබ්බිතුං. ‘‘අට්ඨපදකච්ඡන්නෙනා’’තිපි පාඨො, අට්ඨඵලකාකාරෙනාති අත්ථො.

360. ‘‘ආගන්තුකපත්තම්පි දාතු’’න්ති ඉමිනා අන්වාදිකන්ති පදස්ස අනුපච්ඡා ආගන්තුකභාවෙන දීයතීති අන්වාදිකන්ති වචනත්ථං දස්සෙති. චතුත්ථක්ඛරෙනපි පාඨො, අනුපච්ඡා ආගන්තුකභාවෙන ධීයති ඨපීයතීති අන්වාධිකන්ති කාතබ්බො. ඉදං පනාති අන්වාධිකං පන.

361. සෙසඤාතීනන්ති මාතාපිතූහි සෙසඤාතීනං. විනිපාතෙතියෙවාති විනස්සන්තො නිපාතෙතියෙව.

362. ‘‘වස්සිකො’’ති සඞ්කෙතීයති ගණ්හීයතීති වස්සිකසඞ්කෙතන්ති වුත්තෙ චත්තාරො මාසාති ආහ ‘‘චත්තාරො මාසෙ’’ති. හීති සච්චං, යස්මා වා. ආරඤ්ඤකස්ස භික්ඛුනොති සම්බන්ධො. තෙනාති ආරඤ්ඤකෙන භික්ඛුනා.

222. සඞ්ඝිකචීවරුප්පාදකථා

363. අඤ්ඤත්ථාති දින්නට්ඨානතො අඤ්ඤත්ථ. හටානිපි චීවරානි තුය්හෙව සන්තකානීති යොජනා. තෙසන්ති චීවරානං. අඤ්ඤොති එකකවස්සාවාසිකතො අඤ්ඤො. පඤ්චමාසෙ තං සබ්බං තස්සෙව භික්ඛුනො හොතීති සම්බන්ධො. යන්ති චීවරං, තං සබ්බං චීවරන්ති සම්බන්ධො. යම්පීති චීවරම්පි. සොති භික්ඛු, ගණ්හාතීති සම්බන්ධො. වස්සාවාසත්ථායාති වස්සං ආවාසස්ස භික්ඛුනො අත්ථාය. ඨපිතඋපනික්ඛෙපතොති වෙය්‍යාවච්චකරෙහි වඩ්ඪිං පයොජෙත්වා ඨපිතඋපනික්ඛෙපතො. තත්‍රුප්පාදතොති තස්මිං විහාරෙ උප්පාදතො නාළිකෙරආරාමාදිතො. ඉදන්ති වක්ඛමානං. එත්ථාති ‘‘තස්සෙව තානි චීවරානි යාව කථිනස්ස උබ්භාරායා’’ති වචනෙ. යන්ති චීවරං. පන සද්දො විසෙසත්ථජොතකො. ඉදන්ති පදාලඞ්කාරමත්තං. ඉධාති ඉමස්මිං විහාරෙ. අභිලාපමත්තන්තිපි වදන්ති. අනත්ථතකථිනස්සාපීති පිසද්දො පගෙව අත්ථතකථිනස්සාති දස්සෙති. පඤ්චමාසෙති අච්චන්තසංයොගත්ථෙ උපයොගවචනං. තතොති පඤ්චමාසතො. අතීතවස්සෙ වස්සංවුත්ථසඞ්ඝස්ස ඉදං වස්සාවාසිකං දෙති කිං? උදාහු අනාගතවස්සෙති යොජනා. පිට්ඨිසමයෙති ගිම්හානං පඨමදිවසතො පට්ඨාය යාව අස්සයුජපුණ්ණමී, තාව පිට්ඨිසමයෙ.

වස්සානතොති වස්සානමාසතො. එත්ථාති එතෙසු චීවරෙසු. කෙචි භික්ඛූති සම්බන්ධො. තමත්ථන්ති තස්ස සඞ්ඝිකචීවරස්ස කාරණං. තත්ථෙවාති ගතට්ඨානෙ එව. එසාති සඞ්ඝිකචීවරහාරකො භික්ඛු. තත්‍රාති විහාරාදීසු. නන්ති චීවරහාරකං භික්ඛුං.

වත්තං විත්ථාරෙත්වා දස්සෙන්තො ආහ ‘‘තෙන හී’’තිආදි. තෙන භික්ඛුනා භාජෙතබ්බානීති සම්බන්ධො. තස්සෙවාති අධිට්ඨහන්තස්සෙව.

එකෙකං භාගන්ති සම්බන්ධො. එත්ථ ඨානෙ අහමෙව අස්මීති යොජනා. දුග්ගහිතානි හොන්තීති සඞ්ඝිකානෙව හොන්තීති අධිප්පායො. මය්හමෙවිමානි චීවරානීති ඉස්සරවසෙන ගහණෙ දුග්ගහිතානි. මය්හෙතානි පාපුණන්තීති අනිස්සරවසෙන ගහණෙ සුග්ගහිතානීති විසෙසො.

පාතිතෙ කුසෙති එත්ථ තපච්චයස්ස පච්චුප්පන්නකාලිකභාවං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘එකකොට්ඨාසෙ’’තිආදි. ගහිතමෙවාති එකකොට්ඨාසෙ පාතිතස්ස කුසදණ්ඩස්ස වසෙන ‘‘ඉමස්සිද’’න්ති එකකොට්ඨාසෙ විදිතෙ සබ්බෙසං විදිතත්තා ගහිතමෙවාති අධිප්පායො.

ඉතොවාති සචීවරභත්තතොව. විසුං සජ්ජියමානෙති චීවරෙ ච භත්තෙ ච විසුං සජ්ජියමානෙ.

යථා පුරිමෙසු ද්වීසු වත්ථූසු ‘‘අදංසූ’’ති වුත්තං, තථා අවත්වා කස්මා ඉධ ‘‘දෙන්තී’’ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘සණිකං සණිකං දෙන්තියෙවා’’ති. සණිකං සණිකං දෙන්තෙ දානකිරියාය අනුපච්ඡින්නත්තා ‘‘දෙන්තී’’ති පච්චුප්පන්නවසෙන වුත්තන්ති අධිප්පායො. පච්ඡින්නදානත්තාති පච්ඡින්නදානකිරියභාවතො. ඉදං පන වත්ථු උප්පන්නන්ති සම්බන්ධො. ඉමෙ ච ථෙරාති නිලවාසිආදයො විනයධරපාමොක්ඛා ඉමෙ ච ථෙරා.

223. උපනන්දසක්‍යපුත්තවත්ථුකථා

364. එත්ථාති උපනන්දවත්ථුම්හි. තස්සාති උපනන්දස්ස. ගාමකාවාසිනොති ගාමකෙ ආවාසිනො. අයන්ති උපනන්දො. මුඛරොති මුඛං ඛරං එතස්සාති මුඛරො ඛකාරලොපො, අථ වා මුඛං එතස්සත්ථීති මුඛරො මන්තුත්ථෙ පවත්තො රපච්චයො නින්දත්ථවාචකො. ලහුකාපත්තීති දුක්කටාපත්ති. තස්සෙවාති ගහිතභික්ඛුස්සෙව. ධුරනික්ඛෙපෙ සතීති යොජනා.

එකස්ස පුග්ගලස්සත්ථාය අධිප්පියතෙ ඉච්ඡියතෙති එකාධිප්පායො, එකපුග්ගලපටිවීසො, තෙනාහ ‘‘එකපුග්ගලපටිවීසමෙවා’’ති. යථා යථාති යෙන යෙනාකාරෙන. යොති පටිවීසො. ‘‘තථා තථා’’ති අජ්ඣාහරිතබ්බො. තත්ථාති ‘‘ඉධ පනා’’තිආදිවචනෙ. එකෙකස්මිං ආවාසෙති සම්බන්ධො. වාසද්දො අඤ්ඤෙපි ද්වීහද්වීහාදිවාරෙ සඞ්ගණ්හාති. යන්ති පටිවීසං. එකො පුග්ගලොති එකො නිච්චාවාසො පුග්ගලො. එවන්ති උපඩ්ඪෙ දිය්‍යමානෙ. යත්ථ වා පනාති එත්ථ යසද්දස්ස විසයං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘එවං පුරිමස්මි’’න්ති. පුරිමස්මිං ආවාසෙති සම්බන්ධො. තතොති එත්ථ තසද්දස්ස විසයං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘බහුතරං වසිතවිහාරතො’’ති. ඉදඤ්චාති ‘‘අමුත්‍ර උපඩ්ඪො චීවරපටිවීසො දාතබ්බො’’ති වචනඤ්ච. එකසීමවිහාරෙහීති එකිස්සං උපචාරසීමායං ඨිතෙහි විහාරෙහි. නානාසීමවිහාරෙති නානාඋපචාරසීමායං ඨිතෙ විහාරෙ. සෙනාසනග්ගාහොති පුරිමඋපචාරසීමායං සෙනාසනග්ගාහො. තත්ථාති පස්සම්භනවිහාරෙ. සෙසන්ති චීවරතො සෙසං. සබ්බත්ථාති සබ්බෙසු විහාරෙසු. අන්තොසීමගතස්සාති අන්තොඋපචාරසීමායං ගතස්ස, භික්ඛුනොති සම්බන්ධො. චීවරං සෙනාසනග්ගාහස්සෙව පාපුණාති, සෙසං පන ආමිසභෙසජ්ජාදිසබ්බං අඤ්ඤවිහාරතො ආගන්ත්වා අන්තොසීමගතස්ස පාපුණාතීති අධිප්පායො.

224. ගිලානවත්ථුකථා

365. මඤ්චකෙ නිපාතෙසුන්ති එත්ථ මඤ්චකෙ නිපාතනං නාම මඤ්චකෙ නිපජ්ජාපනන්ති ආහ ‘‘මඤ්චකෙ නිපජ්ජාපෙසු’’න්ති. මුත්තකරීසකිලිට්ඨන්ති මුත්තකරීසෙහි කිලිට්ඨං. යොති යො කොචි. මන්ති මම. තමත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ඔවාදානුසාසනීකරණෙනා’’ති. මම ඔවාදස්ස ච අනුසාසනියා ච කරණෙනාති අත්ථො. එත්ථාති ‘‘යො භික්ඛවෙ මං උපට්ඨහෙය්‍යා’’තිආදිපාඨෙ. සුත්තස්ස නෙය්‍යත්ථත්තා අගහෙතබ්බත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘භගවතො චා’’තිආදි. යස්සාති ගිලානස්ස. උපජ්ඣායාදයොති එත්ථ ආදිසද්දෙන ආචරියසද්ධිවිහාරිකඅන්තෙවාසිකසමානුපජ්ඣායකසමානාචරියකසඞ්ඛාතෙ පඤ්ච ජනෙ සඞ්ගණ්හාති. එකචාරිකො වා හොතීති සම්බන්ධො. සඞ්ඝත්ථෙරොපීති පිසද්දො පගෙව අඤ්ඤෙසන්ති දස්සෙති.

366. අභික්කමන්තං වාති එත්ථ අභිමුඛං කමතීති අභික්කමන්තොති වුත්තෙ වඩ්ඪනත්ථොති ආහ ‘‘වඩ්ඪන්තං වා’’ති. ආබාධං නාවිකරොතීති සම්බන්ධො. ඉමිනා අන්තපච්චයස්ස සරූපං දස්සෙති. ඉදං නාම භොජනන්ති සම්බන්ධො. සංවිධාතුන්ති එත්ථ සංවිපුබ්බො ධාධාතු කරධාත්වත්ථො, කරධාතු ච සබ්බධාත්වත්ථො, තස්මා වුත්තං ‘‘භෙසජ්ජං යොජෙතු’’න්ති. අස්සාති ගිලානුපට්ඨාකස්ස. අන්තරසද්දස්ස මජ්ඣත්ථාදයො පටික්ඛිපන්තො ආහ ‘‘කාරණං වුච්චතී’’ති.

225. මතසන්තකකථා

367. කාලඞ්කතෙති එත්ථ කරණං කතන්ති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘කාලකිරියායා’’ති. අපලොකෙත්වාති ‘‘ඉත්ථන්නාමො භන්තෙ භික්ඛු කාලඞ්කතො, තස්ස තිචීවරඤ්ච පත්තඤ්ච ගිලානුපට්ඨාකානං දාතුං සඞ්ඝං අපලොකෙමී’’ති අපලොකෙත්වා.

369. ගිලානුපට්ඨාකලාභෙති ගිලානුපට්ඨාකානං ලභිතබ්බෙ.

සබ්බෙපි භික්ඛූති සම්බන්ධො. තත්ථාති තස්මිං කාලඞ්කතෙ. කිං වදන්ති? ‘‘සබ්බෙපි…පෙ… සාමිනො’’ති වදන්තීති යොජනා. ද්වීසු වාදෙසු පච්ඡිමවාදො අට්ඨකථාචරියෙන රුච්චතීති වදන්ති. යන්ති යං වත්ථු. ‘‘යං අත්ථි, තං දාතබ්බ’’න්ති වුත්තමෙවත්ථං ආවිකරොන්තො ආහ ‘‘අඤ්ඤස්මිං…පෙ… දාතබ්බ’’න්ති. තන්ති පරික්ඛාරං.

සමකොති සමං පමාණමෙතස්ස භාගස්සාති සමකො. සංවිදහනමත්තමෙවාති ඉදඤ්චිදඤ්ච කරොහීති සජ්ජනමත්තමෙව. ජෙට්ඨකභාගොති දිගුණභාගො.

යො පනාති භික්ඛු පන. එත්ථාති බහූසු භික්ඛූසු. යෙනාති යෙන කෙනචි, දින්නං පටියාදිතන්ති සම්බන්ධො. එකදිවසම්පීති පිසද්දො පගෙව ද්වීහාදිකෙති දස්සෙති. සොපීති පිසද්දො න කෙවලං බහුදිවසං උපට්ඨාකොයෙව, අථ ඛො සොපීති දස්සෙති. සමීපන්ති ගිලානස්ස සන්තිකං. ආගච්ඡතීති සමීපමාගච්ඡති.

පච්චාසීසායාති භාගස්ස පච්චාසීසාය. ‘‘පුන ආගන්ත්වා ජග්ගිස්සාමී’’ති ඉමිනා ‘‘පුන ආගන්ත්වා න ජග්ගිස්සාමී’’ති ගච්ඡන්තස්ස න දාතබ්බන්ති දස්සෙති. ධුරං නික්ඛිපිත්වාති උපට්ඨහනෙ ධුරං නික්ඛිපිත්වා.

මාතුගාමොපි හොතූති යොජනා. තස්ස භික්ඛුනොති කාලඞ්කතස්ස තස්ස භික්ඛුනො. සචෙපි සහස්සං අග්ඝති, ගිලානුපට්ඨාකානංයෙව දාතබ්බන්ති යොජනා. අඤ්ඤන්ති පත්තචීවරතො අඤ්ඤං. තෙති ගිලානුපට්ඨාකා. අවසෙසන්ති පත්තචීවරතො අවසෙසං. තතොති බහුකමහග්ඝතො. තිචීවරපරික්ඛාරොති තිණ්ණං චීවරානං පරිවාරො. සබ්බඤ්චෙතන්ති සබ්බමෙව එතං පරික්ඛාරං. ලභතීති ගිලානුපට්ඨාකො ලභති.

සොති කාලඞ්කතො. කස්සචීති ගහට්ඨස්ස වා පබ්බජිතස්ස වා. තස්සෙවාති දින්නගාහකස්සෙව. රුචියා එවාති කාමා එව. තත්ථ තත්ථ සඞ්ඝස්සෙවාති තස්මිං තස්මිං විහාරෙ ඨිතස්ස සඞ්ඝස්සෙව. ඉදං විහාරෙ ඨපිතපරික්ඛාරෙ සන්ධාය වුත්තං. සචෙ ගාමෙ වා අරඤ්ඤෙ වා ඨපිතා හොන්ති, සකලොව සඞ්ඝො ඉස්සරො. කස්මා? සඞ්ඝස්සෙව දායජ්ජභාවතො. බහූනම්පීති තීහි පට්ඨාය බහූනම්පි. ඊදිසවචනං උපනිධාය සාසනෙපි එකො ද්වෙ බහූති තීණි වචනානි අත්ථෙ දිස්සන්ති, සද්දෙ පන ද්විවචනබහුවචනානං විසෙසාභාවතො ද්විවචනං නත්ථීති දට්ඨබ්බං. අදින්නමෙවාති අත්තනොයෙව අසන්තකත්තා, අඤ්ඤෙසම්පි සාධාරණත්තා ච අදින්නමෙව. සචෙ සබ්බෙ මතා අනුමතියා දෙන්ති, සුදින්නමෙව. තන්ති සන්තකං. තෙසූති තෙසු සබ්බෙසු.

227. කුසචීරාදිපටික්ඛෙපකථා

371. ‘‘අක්කනාළමය’’න්ති ඉමිනා අක්කනාළෙන නිබ්බත්තං අක්කනාළන්ති වචනත්ථං දස්සෙති. මකචිමයොති එත්ථ මකචිසද්දෙන පොත්ථකසද්දස්ස ගන්ථාදයො අත්ථෙ නිවත්තෙති. මයසද්දෙන පුරිමනයෙනෙව නිබ්බත්තතද්ධිතං දස්සෙති. සෙසානීති අක්කනාළපොත්ථකෙහි සෙසානි කුසචීරාදීනි. තෙසූති කුසචීරාදීසු.

372. තිපට්ටචීවරස්ස වාති ඉදං ද්විපට්ටචීවරස්ස මජ්ඣෙ දානං සන්ධාය වුත්තං. තෙසන්ති සබ්බනීලකාදීනං. කඤ්චුකන්ති වාරණං. තඤ්හි කචියති කායෙ බන්ධියතීති කඤ්චුකොති වුච්චති. වෙඨනෙපීති උණ්හීසෙපි. තඤ්හි යස්මා යෙන සීසෙ වෙඨියති, තස්මා වෙඨනන්ති වුච්චති. රුක්ඛඡල්ලිමයන්ති එත්ථ රුක්ඛඡල්ලිසද්දෙන තිරීටසද්දස්ස වක්කලත්ථං දස්සෙති. වක්කලඤ්හි නිවසනානං අඞ්ගපච්චඞ්ගං තිරොභාවං පටිච්ඡන්නභාවං එති ගච්ඡති අනෙනාති වා රුක්ඛං තිරොපටිච්ඡන්නං හුත්වා එති පවත්තතීති වා තිරීටන්ති වුච්චති. අභිධානෙ (අභිධානප්පදීපිකායං 442 ගාථායං) පන තරීටන්ති තකාරෙ ඉකාරවිරහිතො පාඨො අත්ථි. පාදපුඤ්ජනන්ති පාදො පුජියති සොධියති අනෙනාති පාදපුඤ්ජනං, තාලුජො තතියක්ඛරො.

374. සන්තෙ පතිරූපකෙ ගාහකෙති එත්ථ පතිරූපකො නාම පක්කමන්තස්ස භික්ඛුනො සන්දිට්ඨසම්භත්තො. ඉමිනා පතිරූපකෙ ගාහකෙ අසති අදත්වා සඞ්ඝෙන භාජිතෙ සුභාජිතමෙවාති දස්සෙති. සත්ත ජනාති පක්කමන්තඋම්මත්තකඛිත්තචිත්තවෙදනට්ටා චත්තාරො, උක්ඛිත්තකා තයොති සත්ත ජනා.

230. සඞ්ඝෙ භින්නෙ චීවරුප්පාදකථා

376. සඞ්ඝො භිජ්ජතීති එත්ථ ද්විකොට්ඨාසවසෙන භිජ්ජනමෙවාධිප්පෙතං, න අඤ්ඤන්ති ආහ ‘‘ද්වෙ කොට්ඨාසා’’ති. එකස්මිං පක්ඛෙ චීවරානි දෙන්තීති යොජනා. ද්විපක්ඛං සන්ධාය ‘‘සකලස්ස සඞ්ඝස්සා’’ති වුත්තං. එතන්ති චීවරං. තස්සෙව චීවරන්ති තස්ස කොට්ඨාසස්ස චීවරමෙව. යත්ථාති යස්මිං දෙසෙ. දක්ඛිණොදකං පමාණන්ති දක්ඛිණොදකමෙව පමාණං, න දෙය්‍යධම්මො. තස්මා දක්ඛිණොදකං පටිග්ගණ්හන්තා, දෙය්‍යධම්මස්ස සාමිනො හොන්තීති අධිප්පායො. උභොහිපි පක්ඛෙහීති යොජනා. පරසමුද්දෙති ජම්බුදීපෙ. සො හි සීහළදීපතො සමුද්දස්ස පාරත්තා පරසමුද්දොති වුච්චති. ඉතරො පක්ඛොති දක්ඛිණොදකස්ස ච චීවරස්ස ච ලද්ධපක්ඛතො ඉතරො අලද්ධො පක්ඛො.

232. අට්ඨචීවරමාතිකාකථා

379. ඉදානි ආහාති සම්බන්ධො. පුග්ගලාධිට්ඨානනයෙනාති ‘‘සීමාය දෙතී’’ති කත්තුවාචකෙන කිරියාපදෙන දායකපුග්ගලසඞ්ඛාතකත්තුනො අධිට්ඨානවසෙන වුත්තත්තා පුග්ගලාධිට්ඨානෙන නයෙන. එත්ථාති එතාසු අට්ඨසු මාතිකාසු. අට්ඨමා මාතිකාති යොජනා. තත්ථාති අට්ඨසු මාතිකාසු. සබ්බත්ථාති සබ්බෙසු ‘‘කතිකාය දෙතී’’තිආදීසු.

සීමාය…පෙ… භාජෙතබ්බන්තිආදිම්හි මාතිකානිද්දෙසෙ පන එවං විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බොති යොජනා. සීමාය දෙතීති එත්ථ පන්නරස සීමා වෙදිතබ්බාති සම්බන්ධො.

තත්ථාති පන්නරසසු සීමාසු. උපචාරසීමා පරිච්ඡින්නා හොතීති සම්බන්ධො. එත්තකං ඨානන්ති පරික්ඛෙපාරහට්ඨානස්ස එකන්තෙන අවුත්තත්තා එකන්තෙන පරික්ඛෙපාරහට්ඨානං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අපිචා’’තිආදි. ධුවසන්නිපාතතො වා ඛිපිතානන්ති සම්බන්ධො. ‘‘පරියන්තෙ’’ති පදං පුබ්බාපරාපෙක්ඛං. තස්මා තීසු නිස්සක්කපදෙසු යොජෙතබ්බං. සා පනාති උපචාරසීමා පන. භික්ඛූසු වඩ්ඪන්තෙසු ආවාසොපි වඩ්ඪතීති මනසිකත්වා වුත්තං ‘‘භික්ඛූසු වඩ්ඪන්තෙසූ’’ති. සබ්බෙසං භික්ඛූනන්ති සම්බන්ධො. වුත්තමෙවාති සීමකථායං (මහාව. අට්ඨ. 138, 144) වුත්තමෙව.

අපිච ඛොති එත්ථ අපිසද්දො පුච්ඡත්ථවාචකො. කෙහි ඨපිතාති හි අත්ථො. රාජරාජමහාමත්තා ඨපෙන්තීති සම්බන්ධො. ලාභසීමාති ලාභස්ස මරියාදො. යන්ති යො ලාභො. එත්ථන්තරෙති එතස්මිං ගාවුතාදිඅන්තරෙ. ලාභසීමා නාමාති ලාභෙන පරිච්ඡින්නා සීමා නාම. තත්ථාති බහූසු ජනපදෙසු. අන්තරදීපා චාති මහාදීපතො අඤ්ඤදීපා ච, ඛුද්දකදීපාති අධිප්පායො.

එත්ථෙව සීමායාති ඛණ්ඩසීමාය එව. තෙසංයෙවාති ඛණ්ඩසීමගතානංයෙව. එවත්ථඵලං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අඤ්ඤෙස’’න්තිආදි. රුක්ඛෙ වා පබ්බතෙ වා ඨිතස්ස වා හෙට්ඨා පථවීමජ්ඣගතස්ස වා භික්ඛුස්සාති යොජනා. ඉමිස්සා උපචාරසීමාය ඨිතස්සාති සම්බන්ධො. සමානසංවාසසීමායාති මහාසීමාය. ඛණ්ඩසීමසීමන්තරිකාසූති ඛණ්ඩසීමායඤ්ච ද්වින්නං සීමානං සීමන්තරිකායඤ්ච. තත්ථ ද්වින්නං ගාමට්ඨානම්පි පාපුණාති. අවිප්පවාසසීමාය දින්නං ගාමට්ඨානං න පාපුණාති ‘‘ඨපෙත්වා ගාමඤ්ච ගාමූපචාරඤ්චා’’ති වුත්තත්තා.

ජම්බුයා ලක්ඛිතො දීපො ජම්බුදීපො. තම්බො ලොහිතො පාණි හත්ථො එතෙසන්ති තම්බපාණිනො. විජයකුමාරාදයො සත්තසතා ජනා. තෙසං නිවාසො තම්බපණ්ණි, සොයෙව දීපොති තම්බපණ්ණිදීපො, තස්මිං. සබ්බෙසං භාගන්ති සම්බන්ධො. තත්‍රෙවාති ජම්බුදීපෙයෙව. එවන්තිආදි නිගමනං.

යො පන භණතීති සම්බන්ධො. තතොති කථනතො, පරන්ති සම්බන්ධො. නන්ති මහාසිවත්ථෙරං. තියොජනාපීති පිසද්දො තතො ඌනාපි හොතීති දස්සෙති. සබ්බංපෙතන්ති සබ්බංපි එතං ලාභගණ්හනාදිං. ඉති ආහංසූති යොජනා.

කතිකානං යථිච්ඡිතකතෙන පවත්තත්තා බහු හොති, තස්මා ඉධ ඉච්ඡිතකතිකං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘සමානලාභකතිකායා’’ති. තත්‍රාති ‘‘කතිකාය දෙතී’’ති පාඨෙ. සන්නිපතිතෙහි භික්ඛූහි භාජෙතබ්බන්ති සම්බන්ධො. තස්සාති විහාරස්ස. බුද්ධාධිවුත්ථොති බුද්ධෙන අධි ඉස්සරවසෙන වසියිත්ථාති බුද්ධාධිවුත්ථො. එත්තාවතාති එත්තකෙන සාවනමත්තෙන. නිසින්නොවාති නිසින්නො එව හොති, නිසින්නො ඉව වා. තස්මිං විහාරෙපීති තස්මිං පොරාණකාදිවිහාරෙපි. එවමෙවාති ‘‘අයං පොරාණකො විහාරො තෙන නවවිහාරෙන සද්ධිං සමානලාභං කාතුං සඞ්ඝස්ස රුච්චතී’’තිආදිනා එවමෙව. ඉධාති පොරාණකවිහාරෙ. තස්මින්ති නවවිහාරෙ. එවන්ති යථා එකෙන විහාරෙන සද්ධිං එකො විහාරො කාතබ්බො, එවං තථාති අත්ථො.

භික්ඛාපඤ්ඤත්තියාති එත්ථ භික්ඛා පඤ්ඤපියති නිච්චවසෙන ඨපියති එත්ථාති භික්ඛාපඤ්ඤත්තීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අත්තනො පරිච්චාගපඤ්ඤාපනට්ඨානෙ’’ති. තස්සාති ‘‘යත්ථ සඞ්ඝස්ස ධුවකාරා කරියන්තී’’තිපාඨස්ස. අත්ථො එවං වෙදිතබ්බොති යොජනා. යත්ථ වාති යස්මිං වා ඨානෙ. අනෙනාති චීවරදායකෙන. සලාකභත්තාදීනි වා නිබද්ධානි කාරිතානීති සම්බන්ධො. යෙන පනාති චීවරදායකෙන පන. සකලොපි විහාරොති සකලොපි සආරාමො විහාරො. තත්ථාති චීවරදායකෙ. ඉමෙති පාකවත්තස්ස වත්තනට්ඨානාදයො විහාරා. ධුවෙන කරියන්තීති ධුවකාරා විහාරා. සොති චීවරදායකො. යත්ථාති යස්මිං ඨානෙ. සබ්බත්ථාති සබ්බෙසු බහූසු විහාරෙසු.

තෙහීති බහුතරෙහි භික්ඛූහි. ධුවකාරෙසූති නිද්ධාරණෙ භුම්මං. එකත්ථාති එකස්මිං ධුවකාරෙ. ‘‘සචෙ භික්ඛුගණනාය ගණ්හථාති වදතී’’ති ඉමිනා සචෙ න වදති, භික්ඛුගණනාය භාජෙත්වා ගණ්හිතුං න වට්ටතීති දස්සෙති, විහාරගණනාය ගණ්හිතුං වට්ටතීති අධිප්පායො. තථාති යථා ‘‘භික්ඛුගණනාය ගණ්හථා’’ති වදති, තථාති අත්ථො. එත්ථාති භාජෙතබ්බවත්ථූසු. තන්ති මඤ්චපීඨකං, පුච්ඡිත්වා දාතබ්බන්ති සම්බන්ධො. පුච්ඡිත්වාති දායකං පුච්ඡිත්වා, වදතීති දායකො වදති. සඞ්ඝස්සාපීති පිසද්දො න දායකස්සෙවාති දස්සෙති.

උපචාරසීමායං ඨිතෙන සඞ්ඝෙන භාජෙතබ්බන්ති සම්බන්ධො. සීමට්ඨස්සාති උපචාරසීමායං ඨිතස්ස. අසම්පත්තස්සාපීති භාජනට්ඨානං අසම්පත්තස්සාපි. අලසජාතිකාති කොසජ්ජජාතිකා. ඨිතිකාති පබන්ධවසෙන ඨියතෙ ඨිති, සායෙව ඨිතිකා. අථ වා ‘‘ඨිතට්ඨානතො පට්ඨාය දාතබ්බ’’න්ති අට්ඨකථායං (මහාව. අට්ඨ. 379) වුත්තත්තා තිට්ඨති පබන්ධවසෙන එත්ථාති ඨිති, සායෙව ඨිතිකාති වචනත්ථො කාතබ්බො. ඨිතිකං ඨපෙත්වාති වීසතිවස්සසඞ්ඛාතං ඨිතිකං ඨපෙත්වා. තෙසන්ති ථෙරානං.

සම්පත්තසම්පත්තානන්ති භාජනට්ඨානං සම්පත්තසම්පත්තානං. අත්තනො විහාරද්වාරෙ වා අත්තනො අන්තොවිහාරෙයෙව වාති යොජනා. සීමාති උපචාරසීමා. ථෙරාසනං ආරූළ්හෙ සතීති යොජනා. වස්සග්ගෙනාති වස්සගණනාය.

පාටෙක්කන්ති පච්චෙකං. සබ්බානෙව චීවරානීති සම්බන්ධො. දුබ්භාසිතදුග්ගහිතානමත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ගතගතට්ඨානෙ සඞ්ඝිකානෙව හොන්තී’’ති. එකන්ති දසසු වත්ථෙසු එකං.

වත්ථස්සෙව පුප්ඵං වා වලි වා අත්ථීති යොජනා. තෙනාති පුප්ඵවලිනා. එකං තන්තන්ති එකං සුත්තං. තත්ථාති තෙසු ඨිතිකාය ඨානාට්ඨානෙසු. ද්වීහිපි ගහෙතබ්බං ඨිතිකාය අභාවතො.

භික්ඛු අත්තනො සන්තකං යං චීවරන්ති යොජනා. පංසුකූලිකානම්පි වට්ටතීති ‘‘සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති වා ‘‘තුය්හං දෙමා’’ති වා අවත්වා ‘‘භික්ඛූනං දෙම, ථෙරානං දෙමා’’ති වුත්තත්තා පංසුකූලිකානම්පි වට්ටති. භික්ඛුථෙරා නාම හි න අත්තනායෙව හොන්ති, අඤ්ඤෙපි බහූ, තස්මා වට්ටති. ‘‘සඞ්ඝස්සා’’ති වුත්තෙ අත්තනා එකන්තෙන සඞ්ඝොයෙව, තස්මා ‘‘සඞ්ඝස්සා’’ති වුත්තෙපි න වට්ටති, පගෙව ‘‘තුය්හ’’න්ති වුත්තෙ.

තතොති බහුවත්ථතො. ගහෙතුං න වට්ටතීති පංසුකූලිකානං ගහෙතුං න වට්ටති.

යන්ති වත්ථං. තත්ථාති පරික්ඛාරෙසු. සුත්තන්ති තන්තං.

එවං අන්තොසීමං පවිසිත්වා ‘‘සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති දින්නෙ විනිච්ඡයං දස්සෙත්වා බහිසීමාය දින්නෙ තං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘සචෙ පනා’’තිආදි. එකබද්ධා චාති ද්වාදසහත්ථමනතික්කමිත්වා එකතොබද්ධා ච. යෙ පනාති භික්ඛූ පන.

උභතොසඞ්ඝස්ස දෙතීති එත්ථ චතුන්නං වාක්‍යානං වසෙන වුත්තෙපි උභතොසඞ්ඝස්ස දෙතියෙව නාමාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘උභතොසඞ්ඝස්ස දම්මීති වුත්තෙපී’’තිආදි. උභතොසඞ්ඝග්ගහණෙන ගහිතත්තාති පුග්ගලස්ස උභතොසඞ්ඝග්ගහණෙන ගහිතත්තා. ‘‘එසෙව නයො’’ති ඉමිනා එකවීසතිපටිවීසෙ කත්වා එකො චෙතියස්ස දාතබ්බොති නයං අතිදිසති. පාපුණනකොට්ඨාසො නාම නත්ථි චෙතියස්ස උභතොසඞ්ඝග්ගහණෙන අගහිතත්තා.

තත්ථාති උභතොසඞ්ඝපුග්ගලචෙතියෙසු. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

පුබ්බෙති බුද්ධස්ස භගවතො ධරමානකාලෙ. තදාති යදා බුද්ධො භගවා ධරති, තදා. පටිමං වාති පටිබිම්බං වා. තඤ්හි භගවතා පටි සදිසං මානීයතීති පටිමාති වුච්චති. චෙතියං වාති ථූපං වා. සො හි දෙවමනුස්සෙහි චිතිතබ්බං, පූජෙතබ්බං, ඉට්ඨකාදීහි වා චිනිතබ්බන්ති චෙතියන්ති වුච්චති. තත්ථාති දෙය්‍යධම්මෙසු. යන්ති කිරියාපරාමසනං. යං දෙන්තීති යොජනා. තත්ථාති තස්මිං දානෙ. අනියමවාචකස්ස ‘‘යො’’ති සබ්බනාමස්ස අත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘පබ්බජිතො වා ගහට්ඨො වා’’ති. වත්තං කත්වා පරිභුඤ්ජිතුන්ති පුබ්බකාලඅපරකාලකිරියානං විකාරවසෙන අනියතත්තා වුත්තං ‘‘භුඤ්ජිත්වා පච්ඡාපි වත්තං කාතු’’න්ති.

‘‘දූරම්පි හරිත්වා පූජෙතබ්බ’’න්ති ඉමිනා ජඞ්ඝපෙසනිකකම්මං න හොතීති දස්සෙති. හරන්තස්ස භික්ඛුනොති සම්බන්ධො. ගච්ඡතොති අනාදරෙ සාමිවචනං. තන්ති සඞ්ඝස්ස ආහටභත්තං.

වස්සංවුත්ථසඞ්ඝස්සාති වස්සං වසිත්ථාති වස්සංවුත්ථො. අලුත්තකිතන්තසමාසොයං, සොයෙව සඞ්ඝො වස්සංවුත්ථසඞ්ඝො, තස්ස. යාවතිකසද්දො යත්තකපරියායොති ආහ ‘‘යත්තකා’’ති. දිසාපක්කන්තස්සාපීති අඤ්ඤං දිසං පක්කන්තස්සපි, දාතබ්බන්ති සම්බන්ධො. වදන්තීති අට්ඨකථාචරියෙහි අපරෙ ආචරියා වදන්ති. එතන්ති වචනං.

සම්පත්තානන්ති දින්නට්ඨානං සම්පත්තානං. සබ්බෙසන්ති යත්ථ කත්ථචි වුත්ථවස්සානං සබ්බෙසං. තත්‍රාති විහාරෙ. තත්‍රාති තස්මිං වදනෙ සති, තෙසු භික්ඛූසු වා. වස්සං වසන්තීති වස්සංවසන්තා, තෙසං. චීවරමාසෙති චීවරෙන ලක්ඛිතෙ පච්ඡිමකත්තිකමාසෙ.

හෙමන්තස්ස පච්ඡිමො දිවසොති ඵග්ගුණපුණ්ණමීසඞ්ඛාතො හෙමන්තස්ස පච්ඡිමො දිවසො. වස්සාවාසිකන්ති වස්සං ආවසන්තානං දාතබ්බං චීවරං. ආරොපෙතබ්බාකාරං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අතීතවස්සාවාසස්සා’’තිආදි. තත්ථ අතීතවස්සාවාසස්සාති අතීතවස්සං, අතීතවස්සෙ වා ආවාසස්ස සඞ්ඝස්ස. තන්ති චීවරං.

ඨපෙත්වාති විහාරෙ ඨපෙත්වා. සම්පත්තානන්ති ඉමං ඨානං සම්පත්තානං. ඉතොති චීවරදානකාලතො. තෙති අන්තොවස්සෙ වුත්ථභික්ඛූ.

ආදිස්සාති පදස්ස ත්වාපච්චයන්තභාවං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ආදිසිත්වා’’ති. අයමත්ථො වෙදිතබ්බොති යොජනා. තත්‍රාති ‘‘යාගුයා වා’’තිආදිපාඨෙ. අජ්ජතනාය වාති අජ්ජ භවානං පුඤ්ඤානං අත්ථාය වා. තෙසන්ති නිමන්තකානං, පවිට්ඨානං භික්ඛූනන්ති සම්බන්ධො. යෙහි නිමන්තිතෙහීති නිමන්තිතෙහි යෙහි භික්ඛූහි. යෙසං වා පත්තන්ති සම්බන්ධො. තෙසං න පාපුණාතීති සබ්බෙසං තෙසං න පාපුණාති, කස්මා? අනිමන්තිතත්තා. තෙසං න පාපුණන්ති, කස්මා? නිමන්තිතගෙහං අපවිට්ඨත්තා. සොති දායකො.

පුබ්බෙපීති ඉතො පුබ්බෙපි. අස්සාති දායකස්ස. වාසෙත්වාති වාසාපෙත්වා. සොති දායකො. යොති භික්ඛු, වසතීති සම්බන්ධො. තානීති භෙසජ්ජානි. ඉදන්ති චීවරං.

‘‘අන්තෙවාසිකානඤ්චා’’ති පදෙන සද්ධිවිහාරිකාපි ගහෙතබ්බා උද්දෙසාදිවසෙන අන්තෙ වසනසීලත්තා. උද්දෙසං ගහෙතුං ආගතො ච ගහෙත්වා ගච්ඡන්තො චාති ඉමෙ අන්තෙ අවසනසීලාපි රූළ්හීවසෙන අන්තෙවාසිකා නාම. ඉමිනා නිස්සයං ගහෙතුං ආගතො ච ථෙරස්ස සන්තිකෙ නිස්සයං ගහිතපුබ්බො ච අන්තෙවාසිකො නාමාති දස්සෙති. වත්තං කත්වා උද්දෙසපරිපුච්ඡාදීනි ගහෙත්වා විචරන්තානං සබ්බෙසං උද්දෙසන්තෙවාසිකානං පාපුණාතීති යොජනා. ඉමිනා සද්ධිවිහාරිකනිස්සයන්තෙවාසිකඋපසම්පදන්තෙවාසිකපබ්බජ්ජන්තෙවාසිකාපි ගහෙතබ්බා තෙසම්පි නිබද්ධචාරිකභික්ඛුභාවතො. සබ්බත්ථාති සබ්බස්මිං චීවරක්ඛන්ධකෙ.

ඉති චීවරක්ඛන්ධකවණ්ණනාය යොජනා සමත්තා.