173. පාටලිගාමවත්ථුකථා

285. යථා සබ්බං සන්ථතං හොති, එවං තථා සබ්බසන්ථරිසන්ථතන්ති යොජනා.

286. සුනිධො ච වස්සකාරො චාති එත්ථ චකාරෙහි ද්වන්දවාක්‍යං දස්සෙති. ආයමුඛපච්ඡින්දනත්ථන්ති සුඞ්කමුඛස්ස පච්ඡෙදනත්ථං. ‘‘ඝරවත්ථූනී’’ති ඉමිනා වත්ථුසද්දස්ස කාරණදබ්බත්ථෙ පටික්ඛිපිත්වා භූභෙදත්ථං දීපෙති. තා දෙවතා නාමෙන්ති කිරාති යොජනා. යථානුරූපන්ති යං යං භොගබලානුරූපං. ලොකෙති සත්තලොකෙ. සද්දොති කිත්තිඝොසො. තෙනෙවාති තෙන සද්දස්ස අබ්භුග්ගතහෙතුනා එව. ‘‘ඔසරණට්ඨානං නාමා’’ති ඉමිනා අරියං ආයතනන්ති එත්ථ ආයතනසද්දො සමොසරණට්ඨානත්ථොති දස්සෙති. යත්තකං කයවික්කයට්ඨානං නාමාති සම්බන්ධො. ‘‘වාණිජානං…පෙ… කයවික්කයට්ඨානං නාමා’’ති ඉමිනා වණිජා පතන්ති සන්නිපතන්ති එත්ථාති වණිප්පතොති වචනත්ථං දස්සෙති. ‘‘වණිජපතො’’ති වත්තබ්බෙ ජකාරලොපොති දට්ඨබ්බො. පාළියං ‘‘තෙස’’න්ති පාඨසෙසස්ස අජ්ඣාහරිතබ්බභාවං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘තෙසං අරියායතනවාණිජපතාන’’න්ති. තෙසන්ති ච සාම්‍යත්ථෙ සාමිවචනං, නිද්ධාරණත්ථෙ වා විභත්තඅපාදානත්ථෙ වා. ඉදන්ති පුරං. පුටභෙදනන්ති එත්ථ පුටං භින්දන්ති එත්ථාති පුටභෙදනන්ති වචනත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘භණ්ඩිකභෙදනට්ඨාන’’න්ති. ‘‘සමුච්චයත්ථො වාසද්දො’’ති වුත්තවචනං විත්ථාරෙන්තො ආහ ‘‘තත්‍ර හී’’තිආදි. තත්ථ තත්‍රාති පාටලිපුත්තෙ, තීසු වා අග්ගිඋදකමිථුභෙදෙසු. ‘‘අඤ්ඤමඤ්ඤභෙදා’’ති ඉමිනා මිථුභෙදාති එත්ථ මිථුසද්දස්ස අඤ්ඤමඤ්ඤවෙවචනභාවං දස්සෙති. උළුම්පකුල්ලසද්දානං අත්ථෙ සමානෙපි කරණවිසෙසං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘උළුම්ප’’න්තිආදි. උළු වුච්චති උදකං, තතො පාති රක්ඛතීති උළුම්පො. කං වුච්චති උදකං, තස්මිං උලති ගච්ඡතීති කුල්ලො.

අණ්ණවන්ති එත්ථ අණ්ණවො නාම කිං සමුද්දස්ස නාමන්ති ආහ ‘‘අණ්ණව’’න්තිආදි. ‘‘අණ්ණව’’න්ති එතං නාමං උදකට්ඨානස්ස අධිවචනන්ති යොජනා. අණ්ණො වුච්චති උදකං, තං එතස්මිං අත්ථීති අණ්ණවො. සරසද්දස්ස අකාරාදිම්හි ච කණ්ඩෙ ච පවත්තනතො වුත්තං ‘‘සරන්ති ඉධ නදී අධිප්පෙතා’’ති. ඉධාති ඉමිස්සං ගාථායං. ඉදන්ති අත්ථජාතං.

යෙති අරියා. තෙති අරියා, තරන්තීති සම්බන්ධො. විසජ්ජපල්ලලානීති එත්ථ විසජ්ජසද්දො ත්වාපච්චයන්තො, පල්ලලසද්දො නින්නට්ඨානවාචකොති ආහ ‘‘විසජ්ජ…පෙ… නින්නට්ඨානානී’’ති. අයං පන ජනො කුල්ලං බන්ධතීති යොජනා. තිණ්ණා මෙධාවිනො ජනා ඉති වුත්තං හොතීති යොජනා.

287. අනනුබොධාති එත්ථ කාරණත්ථෙ නිස්සක්කවචනන්ති ආහ ‘‘අබුජ්ඣනෙනා’’ති. සන්ධාවිතං සංසරිතන්ති එත්ථ තපච්චයස්ස කම්මත්ථං සන්ධාය වුත්තං ‘‘මයා ච තුම්හෙහි චා’’ති. ඉමිනා කත්තුත්ථෙ සාමිවචනන්ති දස්සෙති. ‘‘අථ වා’’තිආදිනා තපච්චයස්ස භාවත්ථං දස්සෙති. සංසිතන්ති එත්ථ සරධාතුයා රකාරො ලොපොති ආහ ‘‘සංසරිත’’න්ති. ‘‘තණ්හාරජ්ජූ’’ති ඉමිනා භවතො භවං නෙතීති භවනෙත්තීති වචනත්ථෙන තණ්හාරජ්ජු භවනෙත්ති නාමාති දස්සෙති.

289. වණ්ණවත්ථාලඞ්කාරානි සාමඤ්ඤවසෙන ‘‘නීලා’’ති වුත්තානීති ආහ ‘‘නීලාති ඉදං සබ්බසඞ්ගාහක’’න්ති. තත්ථාති ‘‘නීලා’’තිආදිපාඨෙ. තෙසන්ති ලිච්ඡවීනං. පකතිවණ්ණා නීලා න හොන්තීති යොජනා. එතන්ති ‘‘නීලා’’තිආදිවචනං. පටිවත්තෙසීති එත්ථ වතුධාතු උපසග්ගවසෙන වා අත්ථාතිසයවසෙන වා පහරණත්ථොති ආහ ‘‘පහාරෙසී’’ති. ‘‘සජනපද’’න්ති ඉමිනා සාහාරන්ති එත්ථ ආහාරසද්දො ජනපදත්ථොති දස්සෙති. ජනපදො හි යස්මා නගරස්ස පරිවාරභාවෙන ආහරිතබ්බො, ඉමස්මා ච රාජපුරිසා බලිං ආහරන්ති, තස්මා ආහාරොති වුත්තො. සජනපදං වෙසාලිං දජ්ජෙය්‍යාථාති යොජනා. අඞ්ගුලිං ඵොටෙසුන්ති එත්ථ ඵුටධාතු සඤ්චලනත්ථොති ආහ ‘‘අඞ්ගුලිං චාලෙසු’’න්ති. ඉත්ථිකායාති ඉත්ථීයෙව පුරිසතො ඛුද්දකට්ඨෙන ඉත්ථිකා, තාය.