157. සොණකුටිකණ්ණවත්ථුකථා

257. එතෙනාති ‘‘කුරරඝරෙ’’ති පාඨෙන. අස්සාති මහාකච්චානස්ස. පපාතනාමකෙති යස්මා මහාතටො එත්ථ අත්ථි, තස්මා පපාතනාමකො හොති. එතෙනාති ‘‘පපාතකෙ පබ්බතෙ’’ති පාඨෙන. අස්සාති මහාකච්චානස්ස. කොටිඅග්ඝනකං පිළන්ධනං කණ්ණෙ එතස්සත්ථීති කුටිකණ්ණොති වචනත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘කොටිඅග්ඝනකං පනා’’තිආදි. පිළන්ධති අනෙනාති පිළන්ධනං, අලඞ්කාරො. දන්තජො චතුත්ථක්ඛරො. ‘‘පසාදජනක’’න්ති ඉමිනා පසාදං ජනෙතීති පාසාදිකොති වචනත්ථං දස්සෙති. පසාදනීයන්ති පසාදිතබ්බං, පසාදිතුං අරහන්ති අත්ථො. අත්ථවචනන්ති අත්ථො වුච්චති අනෙනාති අත්ථවචනං. පාළියං ඉදානි පොත්ථකෙසු ‘‘පසාදනීය’’න්ති පාඨො නත්ථි. ‘‘පාසාදික’’න්තිපදස්ස පුබ්බෙ ‘‘දස්සනීය’’න්ති පාඨොයෙව අත්ථි. උත්තමදමථසමථන්තිඑත්ථ දමථසද්දස්ස ඤාණත්ථඤ්ච ඉන්ද්‍රියසංවරත්ථඤ්ච සමථසද්දස්ස සමාධත්ථඤ්ච චිත්තූපසමත්ථඤ්ච දස්සෙන්තො ආහ ‘‘උත්තමං දමථඤ්චා’’තිආදි. චසද්දෙන ද්වන්දවාක්‍යං දස්සෙති. විසූකායිකවිප්ඵන්දිතානන්ති විසූකාය පටිපක්ඛාය පවත්තානං දිට්ඨිචිත්තසඞ්ඛාතානං විවිධචලනානං. ‘‘වීරියින්ද්‍රිය’’න්ති ඉමිනා යතින්ද්‍රියන්ති එත්ථ යතසද්දො වීරියවාචකොති දස්සෙති. නාගන්ති එත්ථ නත්ථි ආගු පාපමෙතස්සාති නාගොති වචනත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ආගුවිරහිත’’න්ති කිං දිවසතො පට්ඨායාති ආහ ‘‘මම පබ්බජ්ජාදිවසතො පට්ඨායා’’ති. කණ්හා මත්තිකා උත්තරි එත්ථාති කණ්හුත්තරාති අත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘කණ්හමත්තිකුත්තරා’’ති. ‘‘උපරී’’ති ඉමිනා උත්තරසද්දස්ස අත්ථං දස්සෙති. ‘‘ගුන්නං ඛුරෙහී’’ති ඉමිනා ගුන්නං ඛුරකණ්ටකසදිසත්තා ගොකණ්ටකා නාමාති දස්සෙති. තෙ ගොකණ්ටකෙ රක්ඛිතුන්ති සම්බන්ධො. එවං ඛරා භූමි හොතීති යොජනා. එතෙහීති එරගූආදීහි චතූහි තිණෙහි. තන්ති එරගූතිණං. තෙනාති මොරගූතිණෙන. ජන්තුස්ස වණ්ණොති සම්බන්ධො. සෙනාසනං පඤ්ඤපෙසීති එත්ථ කිං නාම සෙනාසනං පඤ්ඤපෙසීති ආහ ‘‘භිසිං වා කටසාරකං වා පඤ්ඤපෙසී’’ති. පඤ්ඤපෙත්වා ච පන සොණස්ස ආරොචෙසි. කිං ආරොචෙසීති ආහ ‘‘ආවුසො’’තිආදි. සත්ථා වසිතුකාමොති සම්බන්ධො.

258. ‘‘තස්ස සොණස්සා’’ති ඉමිනා පටිභාතු තන්ති එත්ථ ‘‘ත’’න්තිපදං සාම්‍යත්ථෙ උපයොගවචනන්ති දස්සෙති. තන්ති තව. අට්ඨකවග්ගිකානීති අට්ඨපමාණො, අට්ඨසමූහො වා වග්ගො එතෙසන්ති අට්ඨකවග්ගිකානි. කාමසුත්තාදීනි (සු. නි. 772 ආදයො) සොළස සුත්තානි. යොති පුග්ගලො, සමන්නාගතොති සම්බන්ධො. අරියොපීති පිසද්දො න කෙවලං සුචිසමන්නාගතොයෙව පාපෙ න රමති, අථ ඛො අරියොපීති දස්සෙති. ‘‘පටිභාතු ත’’න්ති පාඨතො යාව ‘‘සුචීති වුත්ත’’න්ති පාඨා කෙසුචියෙව අට්ඨකථාපොත්ථකෙසු අත්ථි. අයං ඛ්වස්සාති එත්ථ අස්සසද්දො ආඛ්‍යාතොති ආහ ‘‘භවෙය්‍යා’’ති. පරිදස්සෙසීති පඤ්ච වරානි පරිච්ඡින්දිත්වා දස්සෙසි. යං වචනං මෙ උපජ්ඣායො ජානාපෙති, තස්ස වචනස්ස අයං කාලො භවෙය්‍යාති යොජනා.

259. විනයධරපඤ්චමෙනාති එත්ථ උපජ්ඣායපඤ්චමෙනාති අත්ථං පටික්ඛිපන්තො ආහ ‘‘අනුස්සාවනාචරියපඤ්චමෙනා’’ති. උපාහනකොසකොති උපාහනාය පක්ඛිපනොකාසො කොසකො. එළකචම්මඅජචම්මෙසු අකප්පියං නාම නත්ථි. මිගචම්මෙ පන කිඤ්චි වට්ටති, න කිඤ්චි වට්ටති. තං විභජිත්වා දස්සෙන්තො ආහ ‘‘මිගචම්මෙ’’තිආදි. එතෙසංයෙවාති එණිමිගාදීනං ඡන්නමෙව. අඤ්ඤෙසං පනාති ඡහි මිගෙහි අවසෙසානං පන. තෙසං චම්මං න වට්ටතීති සම්බන්ධො.

ගාථායං මක්කටො ච කාළසීහො ච සරභො ච කදලිමිගො ච කෙචි යෙ වාළමිගා අත්ථි, තෙ චාති යොජනා. තෙසන්ති මක්කටාදීනං.

තත්ථාති ගාථාය, මක්කටාදීසු වා. ‘‘සීහබ්‍යග්ඝඅච්ඡතරච්ඡා’’ති ඉමිනා වාළමිගානං සරූපං දස්සෙති. එත්තකායෙව වාළමිගාති ආහ ‘‘න කෙවල’’න්තිආදි. එතෙසංයෙවාති සීහබ්‍යග්ඝඅච්ඡතරච්ඡානමෙව. න චම්මං න වට්ටතීති සම්බන්ධො. යෙසන්ති ඡන්නං එණිමිගාදීනං. තෙති ඡ එණිමිගාදිකෙ. හි සච්චං සබ්බෙසං එතෙසං වාළමිගානං චම්මං න වට්ටතීති යොජනා. ආහරිත්වා වා න දින්නන්ති ආහරිත්වා වා හත්ථෙ වා පාදමූලෙ වා ඨපෙත්වා න දින්නං. ‘‘ගණනං න උපෙතී’’ති ඉමිනා ගණනං උපගච්ඡතීති ගණනූපගන්ති අත්ථං දස්සෙති. අධිට්ඨිතඤ්චාති අධිට්ඨිතං පන. යදාති යස්මිං කාලෙ. තතොති කාලතො.

ඉති චම්මක්ඛන්ධකවණ්ණනාය යොජනා සමත්තා.