50. මාතුඝාතකාදිවත්ථුකථා

112. නික්ඛන්තින්ති එත්ථ ‘‘ඉමස්ස පාපකම්මස්සා’’ති ඡට්ඨීයොගත්තා භාවත්ථෙ තිපච්චයොති ආහ ‘‘නික්ඛමන’’න්ති. අපවාහනන්ති අපායපටිසන්ධිවහනතො අපගමනං. යෙනාති මනුස්සභූතෙන යෙන ජීවිතා වොරොපිතාති සම්බන්ධො. මනුස්සිත්ථිභූතාති මනුස්සිත්ථී හුත්වා භූතා, මනුස්සිත්ථීභාවං වා භූතා පත්තා. ඉමිනා තිරච්ඡානගතිත්ථිආදයො නිවත්තෙති. ‘‘ජනිකා’’ති ඉමිනා පොසාවනිකමාතාදයො නිවත්තෙති. සයම්පීති එත්ථ පිසද්දො න කෙවලං මාතායෙව, අථ ඛො පුත්තෙනාපීති දස්සෙති. සතාති සන්තෙන. මනුස්සජාතිකෙනෙව සතා මනුස්සජාතිකො එව හුත්වා වොරොපිතාති යොජනා. අනන්තරෙ භවෙ ඵලං නිබ්බත්තෙතීති ආනන්තරියං, මාතුඝාතකකම්මං, තෙන ජාතිසාමඤ්ඤම්පි අජනිකං ඝාතෙන්තො ච ජනිකම්පි ජාතිභෙදං ඝාතෙන්තො ච න අනන්තරිකො හොති, තස්ස පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච න වාරිතාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘යෙන පනා’’තිආදි. තත්ථ පොසෙති වද්ධෙතීති පොසාපනියා, සා එව පොසාවනිකා පකාරස්ස වකාරං, යකාරස්ස ච කකාරං කත්වා, පොසාවනිකා ච සා මාතා චෙති පොසාවනිකමාතා. අස්සාති පුත්තස්ස. ඉදං පදං පුබ්බාපරාපෙක්ඛං. තත්ථ පුබ්බපදෙ භාවසම්බන්ධො, පච්ඡිමපදෙ සාමිසම්බන්ධො. සබ්බථා එසෙව නයො හොතීති ආහ ‘‘සචෙපී’’තිආදි. වෙසියාති උපලක්ඛණවසෙන වුත්තං. යාය කායචි ඉත්ථියා පුත්තස්සාපි ගහෙතබ්බත්තා. ‘‘අයං මෙ පිතා’’ති අජානනමෙව හි පමාණං. අනෙනාති ඉමිනා පුත්තෙන. ‘‘පිතුඝාතකොත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡතී’’ති ඉමිනා මාතුඝාතකෙපි ‘‘අයං මෙ මාතා’’ති අජානිත්වා ඝාතෙන්තොපි මාතුඝාතකොත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡතීති දස්සෙති.

114. සඞ්ඛෙපෙන වුත්තමත්ථං විත්ථාරෙන දස්සෙන්තො ආහ ‘‘මනුස්සජාතියං හී’’තිආදි. අපබ්බජිතන්ති ගිහිභූතං. පබ්බජ්ජා චස්සාති එත්ථ චසද්දෙන උපසම්පදාපි වාරිතාති දස්සෙති. අස්සාති අරහන්තඝාතකස්ස. අවසෙසන්ති අරහන්තතො අවසෙසං. අස්සාති අරියඝාතකස්ස. ආනන්තරියො න හොති තිරච්ඡානගතත්තා පනස්ස පබ්බජ්ජා වාරිතාති අත්ථො නෙතබ්බො. එත්ථාති මාතුඝාතකාදිකම්මෙසු. වධායාති තදත්ථෙ චතුත්ථීති ආහ ‘‘වධත්ථායා’’ති. ‘‘මාරෙතු’’න්ති ඉමිනා ‘‘වධත්ථායා’’ති එත්ථ හනධාතු හිංසනත්ථොති දස්සෙති. ‘‘නීයන්තී’’ති ඉමිනා ඔනීයන්තීති එත්ථ ඔත්‍යූපසග්ගො ධාත්වත්ථානුවත්තකොති දස්සෙති. යං පන වචනං වුත්තන්ති සම්බන්ධො. තස්ස වචනස්ස අත්ථොති යොජනා. ‘‘සචා ච ඉති අයං නිපාතො වුත්තො’’ති ඉමිනා භයපීළිතත්තා ච නිරුත්තීසු අකුසලත්තා ච දවාභණනෙන රවාභණනෙන අයං නිපාතො චොරෙහි වුත්තොති දස්සෙති. ‘‘සචෙ ච ඉච්චෙව වා පාඨො’’ති ඉමිනා තෙහි තථා වුත්තෙපි සඞ්ගීතිකාලෙ වා පොත්ථකාරූළ්හකාලෙ වා යථාභූතං සඞ්ගීතත්තා, පොත්ථකාරූළ්හත්තා ච යථාභූතො පාඨො අත්ථීති දස්සෙති. තත්ථාති තෙසු පදෙසු. නිද්ධාරණෙ භුම්මං. තස්සාති ‘‘සචජ්ජ මය’’න්ති පාඨස්ස. ‘‘සචෙ අජ්ජ මය’’න්ති ඉමිනා එකාරලොපසන්ධිං දස්සෙති. ‘‘සචෙජ්ජ මය’’න්ති අකාරලොපසන්ධිනාපි පාඨො අත්ථි.

115. පකතත්තන්ති පකතියා සීලසඞ්ඛාතො අත්තා සභාවො එතිස්සාති පකතත්තා, තං. කායසංසග්ගෙන භික්ඛුනීනං පාරාජිකත්තා වුත්තං ‘‘සීලවිනාසං පාපෙතී’’ති. අනිච්ඡමානංයෙව භික්ඛුනින්ති සම්බන්ධො.

ඉච්ඡමානන්ති ඔදාතවත්ථවසනං ඉච්ඡමානං. යස්මා අභික්ඛුනී හොති, තස්මා භික්ඛුනීදූසකො න හොතීති යොජනා. සීලවිපන්නං භික්ඛුනින්ති සම්බන්ධො.

යො දෙවදත්තො සඞ්ඝං භින්දති විය, භින්දතීති යොජනා. උද්ධම්මන්ති ධම්මතො විරහිතං. උබ්බිනයන්ති විනයතො විරහිතං. චතුන්නං කම්මානන්ති අපලොකනාදීනං චතුන්නං කම්මානං.

යො දෙවදත්තො ලොහිතං උප්පාදෙති විය, උප්පාදෙතීති යොජනා. දුට්ඨචිත්තෙනාති එත්ථ න යංකිඤ්චි දුට්ඨචිත්තං දුට්ඨචිත්තං නාම, අථ ඛො වධකචිත්තන්ති ආහ ‘‘වධකචිත්තෙනා’’ති. සරීරෙති සරීරබ්භන්තරෙ. තථාගතස්ස හි අභෙජ්ජකායත්තා පරූපක්කමෙන චම්මච්ඡෙදං කත්වා ලොහිතස්ස උප්පාදනං නාම නත්ථි. යො පන ජීවකො ඵාසුං කරොති විය, ඵාසුං කරොතීති යොජනා. ලොහිතඤ්චාති පූතිලොහිතඤ්ච.