48. ථෙය්‍යසංවාසකවත්ථුකථා
110. පාරිජඤ්ඤපත්තස්සාති පරිහායතීති පරිජානි, ඉස්සරියභොගාදි, තස්ස භාවො පාරිජඤ්ඤං, ඉස්සරියභොගාදික්ඛයො, තං පත්තොති පාරිජඤ්ඤපත්තො, තස්ස. ‘‘පාරිජුඤ්ඤපත්තස්සා’’තිපි උකාරෙන සහ පාඨො අත්ථි. ඛීණකොලඤ්ඤොති එත්ථ කුලෙ ජාතා කොලඤ්ඤා, ණ්‍යපච්චයො, නකාරාගමො. ඛීණා කොලඤ්ඤා අස්සාති ඛීණකොලඤ්ඤොති වචනත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘මාතිපක්ඛපිතිපක්ඛතො’’තිආදි. තත්ථ මාතිපක්ඛපිතිපක්ඛතොති මාතුයා පක්ඛො මාතිපක්ඛො, පිතුනො පක්ඛො පිතිපක්ඛො, මාතිපක්ඛො ච පිතිපක්ඛො ච මාතිපක්ඛපිතිපක්ඛා. ඵාතිං කාතුන්ති එත්ථ ඵා-ධාතු වඩ්ඪනත්ථොති ආහ ‘‘වඩ්ඪෙතු’’න්ති. ‘‘පුච්ඡියමානො’’ති ඉමිනා අනුයුඤ්ජියමානොති එත්ථ අනුත්‍යූපසග්ගවසෙන යුජසද්දො පුච්ඡනත්ථොති දස්සෙති.
ථෙය්‍යසංවාසකොති ථෙනනං ථෙය්‍යං නකාරස්ස යකාරං කත්වා, ථෙය්‍යාය සංවාසකො ඉමස්සාති ථෙය්‍යසංවාසකො. එත්ථ ච න කෙවලං වස්සගණනාදිකොයෙව සංවාසො නාම හොති, අථ ඛො ථෙය්‍යාය ලිඞ්ගගහණම්පි සංවාසොයෙව නාම. තස්මා තස්ස තිවිධභාවං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘තයො’’තිආදි. තත්ථ ලිඞ්ගං ථෙනෙතීති ලිඞ්ගථෙනකො, එසෙව නයො ඉතරෙසුපි. තමත්ථං විත්ථාරෙන්තො ආහ ‘‘තත්ථා’’තිආදි. තත්ථ යොති ථෙය්‍යසංවාසකො. ලිඞ්ගමත්තස්සෙවාති එත්ථ මත්තසද්දෙන සංවාසාදයො නිවත්තෙති.
විදෙසන්ති අත්තනො දෙසතො වියොගං දෙසං. විසද්දො හෙත්ථ වියොගත්ථවාචකො. අථ වා වි දූරං දෙසං. විසද්දො හෙත්ථ දූරත්ථවාචකො. මුසාති අභූතත්ථෙ දුතියන්තනිපාතො, අභූතං වචනන්ති අත්ථො. පටිබාහතීති අඤ්ඤෙ නිවාරෙති. සංවාසථෙනකො නාමාති එත්ථ කො සංවාසො නාම, නනු එකකම්මාදිකොති ආහ ‘‘භික්ඛුවස්සගණනාදිකො’’තිආදි. භික්ඛුවස්සගණනාදිකොති ආදිසද්දෙන යථාවුඩ්ඪං වන්දනසාදියනං ආසනපටිබාහනං උපොසථපවාරණාදීසු සන්දිස්සනන්ති ඉමානි සඞ්ගණ්හාති. ‘‘කිරියභෙදො’’ති ඉමිනා සං එකතො වසියති අනෙනාති සංවාසොති වචනත්ථෙන කිරියභෙදො සංවාසො නාමාති දස්සෙති. ඉමස්මිං අත්ථෙති ඉමස්මිං වත්ථුම්හි, ඉමස්මිං ඨානෙති අත්ථො. ඉමිනා පාරාජිකාදිට්ඨානෙ පන එකකම්මාදිකො සංවාසො නාමාති දස්සෙති.
‘‘ලිඞ්ගස්ස චෙව සංවාසස්ස චා’’ති ඉමිනා උභයථෙනකොති එත්ථ උභයසරූපං දස්සෙති.
එත්ථාති ථෙය්‍යසංවාසකට්ඨානෙ. රාජ…පෙ… භයෙහි වාති එත්ථ භයසද්දො පච්චෙකං යොජෙතබ්බො. රාජභයෙන ච දුබ්භික්ඛභයෙන ච කන්තාරභයෙන ච රොගභයෙන ච වෙරිභයෙන චාති හි අත්ථො. චීවරගහණත්ථන්ති චීවරාහරණත්ථං, අයමෙව වා පාඨො. වාසද්දො හෙත්වත්ථං වා සම්පදානත්ථං වා සම්පිණ්ඩෙති. අයං ගාථා විභත්තියා උප්පටිපාටිත්තා භග්ගරීතිසඞ්ඛාතා අලඞ්කාරදොසා න මුත්තා. ලිඞ්ගන්ති සමණලිඞ්ගං. ඉධාති ඉමස්මිං සාසනෙ.
නාධිවාසෙතීති න සම්පටිච්ඡති. යාවාති යත්තකං කාලං, අයං පනෙත්ථ යොජනා – ඉධ යො රාජ…පෙ… භයෙන වා චීවරගහණත්ථං වා ලිඞ්ගං ආදියති, සො සුද්ධමානසො හුත්වා යාව සංවාසං නාධිවාසෙති, තාව එසො ‘‘ථෙය්‍යසංවාසකො නාමා’’ති න වුච්චතීති.
තත්‍රාති තාසු ගාථාසු. ඉධාති ඉමස්මිං සාසනෙ. එවන්ති ලිඞ්ගෙ ගහියමානෙ. තස්මින්ති ජනෙ. අනොසරිත්වාවාති අනොක්කමිත්වාව. ලිඞ්ගං අපනෙත්වාති සයං ගහිතං සමණලිඞ්ගං විනාසෙත්වා. පබ්බජිතාලයන්ති පබ්බජිතඡායං. පුබ්බෙති සංවාසථෙනකෙ.
සබ්බපාසණ්ඩියභත්තානීති සබ්බානි පාසණ්ඩං උද්දිස්ස දින්නානි භත්තානි.
සත්තෙ වහතීති සත්තවාහො. විරමිතබ්බන්ති වෙරං, තං පවත්තෙතීති වෙරිකො. කායෙන පරිහරිතබ්බානීති කායපරිහාරියානි. තන්ති තුවං. හීනායාවත්තභාවන්ති හීනාය ගිහිභාවාය ආවත්තභාවං.
උප්පබ්බජිත්වාති පබ්බජවියොගං කත්වා. තමත්ථන්ති උප්පබ්බජිතසඞ්ඛාතමත්ථං. අස්සාති මහාසාමණෙරස්ස.
මහන්තො වාති එත්ථ වාසද්දො ගරහත්ථො. පගෙව දහරොති දස්සෙති. අබ්‍යත්තො හොතීති යොජනා. සොති සාමණෙරො.
වච්ඡගොරක්ඛාදීනීති එත්ථ වච්ඡොති තරුණගොණො. සො හි මාතුසන්තිකෙ වසතීති වච්ඡො. මාතුයා වියොගකාලෙ වා වස්සතීති වච්ඡොති වුච්චති. ඉමිනා දම්මගවජරග්ගවාපි සාමඤ්ඤතො ගහිතා. ගො වුච්චති ඛෙත්තභූමි. වච්ඡො ච ගො ච වච්ඡගවා, තෙසං රක්ඛනං වච්ඡගොරක්ඛො, සො ආදි යෙසං කසිකම්මාදීනන්ති වච්ඡගොරක්ඛාදීනි. ‘‘සූපසම්පන්නො’’ති ඉමිනා ගහට්ඨම්පි සචෙ උපසම්පාදෙති, සූපසම්පන්නොති දස්සෙති. අනුපසම්පන්නකාලෙයෙවාති සාමණෙරකාලෙයෙව. විනයවිනිච්ඡයෙති විනයෙ වුත්තස්ස ථෙය්‍යසංවාසකස්ස විනිච්ඡයෙ. ථෙය්‍යසංවාසකො හොති ලිඞ්ගස්ස අපනීතත්තා.
ථෙය්‍යසංවාසකො න හොති සලිඞ්ගෙ ඨිතත්තා. අයම්පි ථෙය්‍යසංවාසකො න හොති කාසායෙ සඋස්සාහත්තා. ථෙය්‍යසංවාසකො හොති කාසායෙ ධුරස්ස නික්ඛිත්තත්තා.
ථෙය්‍යසංවාසකො න හොති සලිඞ්ගෙ ඨිතත්තා. නෙව ථෙය්‍යසංවාසකො හොති කාසායෙ සඋස්සාහත්තා. මෙථුනසෙවනාදීහීතිආදිසද්දෙන පාණාතිපාතාදයො සඞ්ගණ්හාති. ථෙය්‍යසංවාසකො හොති කාසායෙ ධුරස්ස නික්ඛිත්තත්තා. ඔවට්ටිකන්ති අධොවට්ටෙන කරණං. රක්ඛති තාවාති තාව රක්ඛති වීමංසනෙන නිවාසිතත්තා. ලිඞ්ගන්ති සමණලිඞ්ගං. ථෙය්‍යසංවාසකො හොති ගිහිලිඞ්ගස්ස සම්පටිච්ඡිතත්තා.
වීමංසති වා සම්පටිච්ඡති වා රක්ඛතියෙව ඔදාතවත්ථස්ස අන්තොකාසායභාවතො. ‘‘භික්ඛුනියාපි එසෙව නයො’’ති වුත්තමෙවත්ථං විභාවෙන්තො ආහ ‘‘සාපී’’තිආදි.
වුඩ්ඪපබ්බජිතො සාමණෙරොති සම්බන්ධො. පාළියම්පීති පන්තියම්පි. සෙනො මංසපෙසිං ගහෙත්වා ගච්ඡති විය භත්තපිණ්ඩෙ පත්තං උපනාමෙත්වා ගහෙත්වා ගච්ඡති. ථෙය්‍යසංවාසකො න හොති වස්සානං අගණනත්තා.