3. මුචලින්දකථා

5. අකාලමෙඝොති එත්ථ වප්පාදිකාලස්ස අභාවා න අකාලො හොති, අථ ඛො වස්සකාලෙ අසම්පත්තත්තා අකාලොති ආහ ‘‘අසම්පත්තෙ වස්සකාලෙ’’ති. ‘‘උප්පන්නමෙඝො’’ති ඉමිනා අකාලෙ උප්පන්නො මෙඝො අකාලමෙඝොති වචනත්ථං දස්සෙති. ගිම්හානං පච්ඡිමෙ මාසෙති ජෙට්ඨමූලමාසෙ. තස්මින්ති මෙඝෙ. සීතවාතදුද්දිනීති එත්ථ සීතෙන වාතෙන දූසිතං දිනං ඉමිස්සා වට්ටලිකායාති සීතවාතදුද්දිනීති වචනත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘සා ච පනා’’තිආදි. සා ච පන සත්තාහවට්ටලිකා සීතවාතදුද්දිනී නාම අහොසීති සම්බන්ධො. ‘‘සමීපෙ පොක්ඛරණියා නිබ්බත්තො’’ති ඉමිනා මුචලින්දස්ස සමීපෙ නිබ්බත්තො මුචලින්දොති වචනත්ථං දස්සෙති. මුචලින්දොති ච නිචුලො. සො නීපොති ච පියකොති ච වුච්චති. නාගස්ස භොගො එකොපි සත්තාභුජත්තා ‘‘භොගෙහී’’ති බහුවචනවසෙන වුත්තං. තස්මින්ති නාගරාජෙ ඨිතෙ සතීති යොජනා. තස්සාති නාගරාජස්ස. තස්මාති යස්මා භණ්ඩාගාරගබ්භපමාණං අහොසි, තස්මා. ඨානස්ස කාරණං පරිදීපෙති අනෙනාති ඨානකාරණපරිදීපනං ‘‘මා භගවන්තං සීත’’න්තිආදිවචනං. සොති නාගරාජා. හීති සච්චං. පාළියං ‘‘බාධයිත්ථා’’ති කිරියාපදං අජ්ඣාහරිතබ්බන්ති ආහ ‘‘මා සීතං භගවන්තං බාධයිත්ථා’’ති. තත්ථාති ‘‘මා භගවන්තං සීත’’න්තිආදිවචනෙ. සත්තාහවට්ටලිකාය සතීති සම්බන්ධො. තම්පීති උණ්හම්පි. නන්ති භගවන්තං. තස්සාති නාගරාජස්ස. උබ්බිද්ධන්ති උද්ධං ඡිද්දං. විද්ධඡිද්දසද්දා හි පරියායා. ආකාසං මෙඝපටලපටිච්ඡන්නං ආසන්නං විය හොති, මෙඝපටලවිගමෙ දූරං විය උපට්ඨාති, තස්මා වුත්තං ‘‘මෙඝවිගමෙන දූරීභූත’’න්ති. විගතවලාහකන්ති එත්ථ විගතසද්දො අපගතත්ථවාචකො, වලාහකසද්දො මෙඝපරියායොති ආහ ‘‘අපගතමෙඝ’’න්ති. ඉන්දනීලමණි විය දිබ්බතීති දෙවොති වචනත්ථෙන ආකාසො දෙවො නාමාති ආහ ‘‘දෙවන්ති ආකාස’’න්ති. අත්තනො රූපන්ති අත්තනො නාගසණ්ඨානං. ඉමිනා සකවණ්ණන්ති එත්ථ සකසද්දො අත්තවාචකො, වණ්ණසද්දො සණ්ඨානවෙවචනොති දස්සෙති.

සුඛො විවෙකොති එත්ථ තදඞ්ග වික්ඛම්භන සමුච්ඡෙද පටිප්පස්සද්ධිනිස්සරණවිවෙකසඞ්ඛාතෙසු පඤ්චසු විවෙකෙසු නිබ්බානසඞ්ඛාතො නිස්සරණවිවෙකො ච කායචිත්තඋපධිවිවෙකසඞ්ඛාතෙසු තීසු විවෙකෙසු නිබ්බානසඞ්ඛාතො උපධිවිවෙකො ච ගහෙතබ්බොති ආහ ‘‘නිබ්බානසඞ්ඛාතො උපධිවිවෙකො’’ති. ‘‘චතුමග්ගඤාණසන්තොසෙනා’’ති ඉමිනා තුට්ඨස්සාති එත්ථ පිණ්ඩපාතසන්තොසාදිකෙ නිවත්තෙති. සුතධම්මස්සාති එත්ථ සුතසද්දො විස්සුතපරියායොති ආහ ‘‘පකාසිතධම්මස්සා’’ති, පාකටසච්චධම්මස්සාති අත්ථො. පස්සතොති එත්ථ මංසචක්ඛුස්ස කරණභාවෙන ආසඞ්කා භවෙය්‍යාති ආහ ‘‘ඤාණචක්ඛුනා’’ති. ‘‘අකුප්පනභාවො’’ති ඉමිනා අබ්‍යාපජ්ජන්ති එත්ථ බ්‍යාපාදසද්දස්ස දොසවාචකභාවො ච ණ්‍යපච්චයස්ස භාවත්ථො ච දස්සිතො. එතෙනාති ‘‘අබ්‍යාපජ්ජ’’න්තිපදෙන. මෙත්තාපුබ්බභාගොති අබ්‍යාපජ්ජස්ස පුබ්බභාගෙ මෙත්තාය උප්පන්නභාවො. පාණභූතෙසු සංයමොති එත්ථ පාණභූතසද්දා වෙවචනභාවෙන සත්තෙසු එව වත්තන්තීති ආහ ‘‘සත්තෙසු චා’’ති. කරුණාපුබ්බභාගොති සංයමස්ස පුබ්බභාගෙ කරුණාය උප්පන්නභාවො. යාති යා විරාගතා. අනාගාමිමග්ගස්ස කාමරාගස්ස අනවසෙසපහානත්තා වුත්තං ‘‘එතෙන අනාගාමිමග්ගො කථිතො’’ති. යාථාවමානස්ස අරහත්තමග්ගෙන නිරුද්ධත්තා වුත්තං ‘‘අස්මි…පෙ… කථිත’’න්ති. ඉතොති අරහත්තතො.