2. විලෙඛනසික්ඛාපදං

438. දුතියෙ විනයෙ පටිසංයුත්තා කථා විනයකථාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘විනයකථා නාමා’’තිආදි. තන්ති විනයකථං. පදභාජනෙන වණ්ණනා විනයස්ස වණ්ණො නාමාති යොජනා. තන්ති විනයස්ස වණ්ණං. පරියාපුණනං පරියත්ති, විනයස්ස පරියත්ති විනයපරියත්ති, විනයපරියත්තිසඞ්ඛාතං මූලමස්ස වණ්ණස්සාති විනයපරියත්තිමූලකො, තං. විනයධරො ලභතීති සම්බන්ධො. හීති විත්ථාරො. තෙ සබ්බෙ භගවා භාසතීති සම්බන්ධො. හීති සච්චං.

අස්සාති විනයධරස්ස. ඉධාති ඉමස්මිං සාසනෙ. අලජ්ජිතාතිආදීසු කරණත්ථෙ පච්චත්තවචනං. අලජ්ජිතායාති හි අත්ථො. තෙන වුත්තං ‘‘කථං අලජ්ජිතායා’’තිආදි. චාති සච්චං. ‘‘සඤ්චිච්චා’’ති පදං තීසු වාක්‍යෙසු යොජෙතබ්බං. සඤ්චිච්ච ආපත්තිං ආපජ්ජති, සඤ්චිච්ච ආපත්තිං පරිගූහති, සඤ්චිච්ච අගතිගමනඤ්ච ගච්ඡතීති අත්ථො. මන්දොති බාලො. මොමූහොති අතිසම්මූළ්හො. විරාධෙතීති විරජ්ඣාපෙති. කුක්කුච්චෙ උප්පන්නෙති ‘‘කප්පති නු ඛො, නො’’ති විනයකුක්කුච්චෙ උප්පන්නෙ. අයං පනාති අයං පුග්ගලො පන වීතික්කමතියෙවාති සම්බන්ධො. අච්ඡමංසෙන සූකරමංසස්ස වණ්ණසණ්ඨානෙන සදිසත්තා, දීපිමංසෙන ච මිගමංසස්ස සදිසත්තා වුත්තං ‘‘අච්ඡමංසං සූකරමංස’’න්තිආදි.

ආපත්තිංච සතිසම්මොසායාති එත්ථ චසද්දො අවුත්තවාක්‍යසම්පිණ්ඩනත්ථො, කත්තබ්බඤ්ච න හි කරොතීති අත්ථො. එවන්තිආදි නිගමනං.

එවං අවිනයධරස්ස දොසං දස්සෙත්වා විනයධරස්ස ගුණං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘විනයධරො පනා’’තිආදි. සොති විනයධරො. හීති විත්ථාරො. පරූපවාදන්ති පරෙසං උපවාදං. සුද්ධන්තෙති සුද්ධස්ස කොට්ඨාසෙ. තතොති පතිට්ඨානතො පරන්ති සම්බන්ධො. අස්සාති විනයධරස්ස. එවන්තිආදි නිගමනං. අස්සාති විනයධරස්ස. කුක්කුච්චපකතානන්ති කුක්කුච්චෙන අභිභූතානං. සොති විනයධරො. තෙහීති කුක්කුච්චපකතෙහි. සඞ්ඝමජ්ඣෙ කථෙන්තස්ස අවිනයධරස්සාති යොජනා. තන්ති භයං සාරජ්ජං.

පටිපක්ඛං, පටිවිරුද්ධං වා අත්ථයන්ති ඉච්ඡන්තීති පච්චත්ථීකා, ණ්‍යසද්දො බහුලං කත්තාභිධායකො, අත්තනො පච්චත්ථිකා අත්තපච්චත්ථිකා. තත්ථාති දුවිධෙසු පච්චත්ථිකෙසු. ඉමෙති මෙත්තියභුම්මජකවඩ්ඪලිච්ඡවිනො. අඤ්ඤෙපි යෙ වා පන භික්ඛූති සම්බන්ධො. අරිට්ඨභික්ඛු ච කණ්ටකසාමණෙරො ච වෙසාලිකවජ්ජිපුත්තකා ච අරිට්ඨ…පෙ… වජ්ජීපුත්තකා. තෙ ච සාසනපච්චත්ථිකා නාමාති සම්බන්ධො. පරූපහාරො ච අඤ්ඤාණො ච කඞ්ඛාපරවිතරණො ච පරූ…පෙ… විතරණා. තෙ ආදයො යෙසං වාදානන්ති පරූ…පෙ… විතරණාදයො. තෙ එව වාදා එතෙසන්ති පරූ…පෙ… විතරණාදිවාදා. තෙ ච සාසනපච්චත්ථිකා නාමාති සම්බන්ධො. අබුද්ධසාසනං බුද්ධසාසනන්ති වත්වා කතපග්ගහා මහාසඞ්ඝිකාදයො ච සාසනපච්චත්ථිකා නාමාති යොජනා. කඞ්ඛාපරවිතරණාදීති එත්ථ ආදිසද්දෙන කථාවත්ථුපකරණෙ ආගතා වාදා සඞ්ගය්හන්ති. මහාසඞ්ඝිකාදයොති එත්ථ ආදිසද්දෙන දීපවංසෙ ආගතා ගණා සඞ්ගය්හන්ති. ආදිම්හි ‘‘විපරීතදස්සනා’’ති පදං සබ්බපදෙහි යොජෙතබ්බං. ‘‘සහධම්මෙනා’’ති පදස්සත්ථං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘සහ කාරණෙනා’’ති. යථාති යෙනාකාරෙන නිග්ගය්හමානෙති සම්බන්ධො.

තත්ථාති තිවිධෙසු සද්ධම්මෙසු. මහාවත්තානි සන්ති, අයං සබ්බොති යොජනා. චත්තාරි ඵලානි චාති ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන යොජෙතබ්බං. එත්ථ චකාරෙන අභිඤ්ඤාපටිසම්භිදා සඞ්ගහිතා තාසම්පි අධිගමසාසනභාවතො.

තත්ථාති තිවිධෙසු සද්ධම්මෙසු. කෙචි ථෙරාති ධම්මකථිකා කෙචි ථෙරා. ‘‘යො ඛො’’ති කණ්ඨජදුතියක්ඛරෙන පඨිතබ්බො. පොත්ථකෙසු පන ‘‘යො වො’’ති වකාරෙන පාඨො අත්ථි, සො අයුත්තො. කස්මා? ‘‘සො වො’’ති පරතො වුත්තත්තා, එකස්මිං වාක්‍යෙ ද්වින්නං සමානසුතිසද්දානං අයුත්තත්තා ච. කෙචි ථෙරාති පංසුකූලිකා කෙචි ථෙරා ආහංසූති සම්බන්ධො. ඉතරෙ පන ථෙරාති ධම්මකථිකථෙරෙහි ච පංසුකූලිකථෙරෙහි ච අඤ්ඤෙ ථෙරා. තෙති පඤ්ච භික්ඛූ කරිස්සන්තීති සම්බන්ධො. ජම්බුදීපස්ස පච්චන්තෙ තිට්ඨතීති පච්චන්තිමො, තස්මිං. ජම්බුදීපස්ස මජ්ඣෙ වෙමජ්ඣෙ තිට්ඨතීති මජ්ඣිමො. අථ වා මජ්ඣානං සුද්ධානං බුද්ධාදීනං නිවාසො මජ්ඣිමො, තස්මිං. වීසති වග්ගා ඉමස්සාති වීසතිවග්ගො, සොයෙව ගණො වීසතිවග්ගගණො, තං. එවන්තිආදි නිගමනං.

තස්සාධෙය්‍යොති තස්සායත්තො, තස්ස සන්තකොති වුත්තං හොති. පවාරණා ආධෙය්‍යා, සඞ්ඝකම්මං ආධෙය්‍යං, පබ්බජ්ජා ආධෙය්‍යා, උපසම්පදා ආධෙය්‍යාති යොජනා.

යෙපි ඉමෙ නව උපොසථාති සම්බන්ධො. යාපි ච ඉමා නව පවාරණායොති යොජනා. තස්සාති විනයධරස්ස. තාසන්ති නවපවාරණානං.

යානිපි ඉමානි චත්තාරි සඞ්ඝකම්මානීති යොජෙතබ්බං. එත්ථ ච තානි විනයධරායත්තානෙවාති පාඨසෙසො අජ්ඣාහරිතබ්බො.

යාපි ච අයං පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච කාතබ්බාති යොජනා. හීති සච්චං. අඤ්ඤොති විනයධරතො පරො. සො එවාති විනයධරො එව. ‘‘උපජ්ඣ’’න්ති ධාතුකම්මං, ‘‘සාමණෙරෙනා’’ති කාරිතකම්මං උපනෙතබ්බං. එත්ථ චාති උපොසථාදීසු ච. නිස්සයදානඤ්ච සාමණෙරූපට්ඨානඤ්ච විසුං කත්වා ද්වාදසානිසංසෙ ලභතීතිපි සක්කා වත්තුං.

විසුං විසුං කත්වාති ‘‘පඤ්චාති ච…පෙ… එකාදසා’’ති ච කොට්ඨාසං කොට්ඨාසං කත්වා, සත්ත කොට්ඨාසෙ කත්වා භාසතීති අධිප්පායො. ථොමෙතීති සම්මුඛා ථොමෙති. පසංසතීති පරම්මුඛා පසංසති. ‘‘උග්ගහෙතබ්බ’’න්තිපදස්සත්ථං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘පරියාපුණිතබ්බ’’න්ති. අද්ධනි දීඝෙ සාධූති අද්ධනියං අද්ධක්ඛමං අද්ධයොග්‍යන්ති අත්ථො සාධුඅත්ථෙ නියපච්චයො (මොග්ගල්ලානෙ 4.33.73).

ථෙරා ච නවා ච මජ්ඣිමා ච බහූ තෙ භික්ඛූ පරියාපුණන්තීති යොජනා.

439. ‘‘උද්දිස්සමානෙ’’ති පදස්ස කම්මරූපත්තං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘උද්දිසියමානෙ’’ති. සො පනාති පාතිමොක්ඛො පන. යස්මා උද්දිස්සමානො නාම හොති, තස්මාති යොජනා. උද්දිසන්තෙ වාති උද්දිසියමානෙ වා. උද්දිසාපෙන්තෙ වාති උද්දිසාපියමානෙ වා. අන්තසද්දො හි මානසද්දකාරියො. යොති භික්ඛු. නන්ති තං පාතිමොක්ඛං. චසද්දො ඛුද්දානුඛුද්දකපදස්ස ද්වන්නවාක්‍යං දස්සෙති, පුබ්බපදෙ කකාරලොපො දට්ඨබ්බො. තෙසන්ති ඛුද්දානුඛුද්දාකානං. හීති සච්චං. එතානීති ඛුද්දානුඛුද්දකානි. යෙති භික්ඛූ. ‘‘යාව උප්පජ්ජතියෙව, තාව සංවත්තන්ති ඉති වුත්තං හොතීති යොජනා ඉමස්ස නයස්ස පාඨසෙසෙහි යොජෙතබ්බත්තා. ගරුකභාවං සල්ලක්ඛෙන්තො ලහුකභාවං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අථ වා’’තිආදි. අතිවියාති අති ඉ එව. ඉකාරො හි සන්ධිවසෙන අදස්සනං ගතො. වියසද්දො එවකාරත්ථවාචකො ‘‘වරම්හාකං භුසාමිවා’’ති එත්ථ (ජා. 1.3.108) ඉවසද්දො විය, අති හුත්වා එවාති අත්ථො දට්ඨබ්බො. ‘‘උපසම්පන්නස්සා’’ති එත්ථ සමීපෙ සාමිවචනන්ති (රුපසිද්ධියං 316 සුත්තෙ) ආහ ‘‘උපසම්පන්නස්ස සන්තිකෙ’’ති. තස්සාති උපසම්පන්නස්ස. තස්මින්ති විනයෙ. විවණ්ණෙතීති න කෙවලං තස්සෙව විවණ්ණමත්තමෙව, අථ ඛො නින්දතියෙවාති ආහ ‘‘නින්දතී’’ති. ගරහතීති තස්සෙව වෙවචනං. අථ වා නින්දතීති උපසම්පන්නස්ස සම්මුඛා නින්දති. ගරහතීති පරම්මුඛා ගරහතීති. දුතියං.