1. සුරාපානසික්ඛාපද-අත්ථයොජනා

326. සුරාපානවග්ගස්ස පඨමෙ භද්දා වති එත්ථාති භද්දවතිකාති ච, භද්දා වති භද්දවති, සා එත්ථ අත්ථීති භද්දවතිකාති ච අත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘සො’’තිආදි. සොති ගාමො ලභීති සම්බන්ධො. පථං ගච්ඡන්තීති පථාවිනොති කතෙ අද්ධිකායෙවාති ආහ ‘‘අද්ධිකා’’ති. අද්ධං ගච්ඡන්තීති අද්ධිකා. ‘‘පථිකා’’තිපි පාඨො, අයමෙවත්ථො. ‘‘තෙජසා තෙජ’’න්තිපදානි සම්බන්ධාපෙක්ඛානි ච හොන්ති, පදානං සමානත්තා සම්බන්ධො ච සමානොති මඤ්ඤිතුං සක්කුණෙය්‍යා ච හොන්ති, තස්මා තෙසං සම්බන්ධඤ්ච තස්ස අසමානතඤ්ච දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘අත්තනො තෙජසා නාගස්ස තෙජ’’න්ති. ‘‘ආනුභාවෙනා’’තිඉමිනා පන තෙජසද්දස්ස අත්ථං දස්සෙති. කපොතස්ස පාදො කපොතො උපචාරෙන, තස්ස එසො කාපොතො, වණ්ණො. කාපොතො විය වණ්ණො අස්සාති කාපොතිකාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘කපොතපාදසමවණ්ණරත්තොභාසා’’ති. පසන්නසද්දස්ස පසාදසද්ධාදයො නිවත්තෙතුං ‘‘සුරාමණ්ඩස්සෙතං අධිවචන’’න්ති වුත්තං. පඤ්චාභිඤ්ඤස්ස සතොති පඤ්චාභිඤ්ඤස්ස සමානස්ස සාගතස්සාති යොජනා.

328. ‘‘මධුකපුප්ඵාදීනං රසෙන කතො’’තිඉමිනා පුප්ඵානං රසෙන කතො ආසවො පුප්ඵාසවොති වචනත්ථං දස්සෙති. එස නයො ‘‘ඵලාසවො’’තිආදීසුපි. සුරාමෙරයානං විසෙසං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘සුරා නාමා’’තිආදි. පිට්ඨකිණ්ණපක්ඛිත්තාති පිට්ඨෙන ච කිණ්ණෙන ච පක්ඛිත්තා කතා වාරුණීති සම්බන්ධො. කිණ්ණාති ච සුරාය බීජං. තඤ්හි කිරන්ති නානාසම්භාරානි මිස්සීභවන්ති එත්ථාති කිණ්ණාති වුච්චති. තස්සායෙව මණ්ඩෙති යොජනා. සුරනාමකෙන එකෙන වනචරකෙන කතාති සුරා. මදං ජනෙතීති මෙරයං.

329. ලොණසොවීරකන්ති එවංනාමකං පානං. සුත්තන්තිපි එවමෙව. තස්මින්ති සූපසංපාකෙ. තෙලං පන පචන්තීති සම්බන්ධො. නත්ථි තිඛිණං මජ්ජං එත්ථාති අතිඛිණමජ්ජං, අතිඛිණමජ්ජෙ තස්මිංයෙව තෙලෙති අත්ථො. යං පනාති තෙලං පන. තිඛිණං මජ්ජං ඉමස්ස තෙලස්සාති තිඛිණමජ්ජං. යත්ථාති තෙලෙ. අරිට්ඨොති එවංනාමකං භෙසජ්ජං. තන්ති අරිට්ඨං, ‘‘සන්ධායා’’තිපදෙ අවුත්තකම්මං. එතන්ති ‘‘අමජ්ජං අරිට්ඨ’’න්තිවචනං, ‘‘වුත්ත’’න්තිපදෙ වුත්තකම්මන්ති. පඨමං.