4. කාණමාතාසික්ඛාපදං

230. චතුත්ථෙ ‘‘නකුලමාතාති’’ආදීසු (අ. නි. 1.266; අ. නි. අට්ඨ. 1.1.266) නකුලස්ස භගවතො මාතා නකුලමාතාති ච නකුලඤ්ච භගවතො තං මාතා චාති නකුලමාතාති ච අත්ථො සම්භවති, ‘‘උත්තරමාතාති’’ආදීසු උත්තරාය මාතා උත්තරමාතාති අත්ථොයෙව සම්භවති. තෙසු ‘‘උත්තරමාතා’’තිපදස්සෙව ‘‘කාණමාතා’’තිපදස්ස කාණාය මාතා කාණමාතාති අත්ථොයෙව සම්භවතීති ආහ ‘‘කාණාය මාතා’’ති. තස්සා ධීතුයා ‘‘කාණා’’තිනාමෙන විස්සුතභාවං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘සා කිරා’’තිආදි. සාති දාරිකා විස්සුතා අහොසීති සම්බන්ධො. අස්සාති මහාඋපාසිකාය. යෙ යෙති පුරිසා. ‘‘රාගෙන කාණා හොන්තී’’තිඉමිනා කණන්ති නිමිලන්ති රාගෙන පුරිසා එතායාති කාණාති අත්ථං දස්සෙති. තස්සාති කාණාය. ආගතන්ති එත්ථ භාවත්ථෙ තොති ආහ ‘‘ආගමන’’න්ති. අධිප්පායොති ‘‘කිස්මිං වියා’’තිපදස්ස, කාණමාතාය වා අධිප්පායො. රිත්තාති තුච්ඡා, සුඤ්ඤාති අත්ථො. ‘‘අස්මිං ගමනෙ’’තිඉමිනා බාහිරත්ථසමාසං දස්සෙති. ‘‘අරියසාවිකා’’තිආදිනා අරියානං භික්ඛූහි අපටිවිභත්තභොගං දස්සෙති. න කෙවලං කිඤ්චි පරික්ඛයං අගමාසි, අථ ඛො සබ්බන්ති ආහ ‘‘සබ්බං පරික්ඛයං අගමාසී’’ති. කාණාපීති පිසද්දො න කෙවලං මාතායෙව මග්ගඵලභාගිනී අහොසි, අථ ඛො කාණාපි සොතාපන්නා අහොසීති දස්සෙති. සොපි පුරිසොති කාණාය පතිභූතො සොපි පුරිසො. පකතිට්ඨානෙයෙවාති ජෙට්ඨකපජාපතිට්ඨානෙයෙව.

231. ඉමස්මිං පන වත්ථුස්මින්ති ඉමස්මිං පූවවත්ථුස්මිං. එතන්ති පාථෙය්‍යවත්ථුං. අරියසාවකත්තාති අරියභූතස්ස සාවකස්ස භාවතො, අරියස්ස වා සම්මාසම්බුද්ධස්ස සාවකභාවතො.

233. පහෙණකපණ්ණාකාරසද්දානං අඤ්ඤමඤ්ඤවෙවචනත්තා වුත්තං ‘‘පහෙණකත්ථායාති පණ්ණාකාරත්ථායා’’ති. ඉධාති ‘‘පූවෙහි වා’’තිපදෙ, සික්ඛාපදෙ වා. බද්ධසත්තූති මධුසක්ඛරාදීහි මිස්සෙත්වා බද්ධසත්තු. ථූපීකතන්ති ථූපීකතං කත්වා.

‘‘ද්වත්තිපත්තපූරෙ’’තිපදස්ස විසෙසනුත්තරභාවං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘පූරෙ පත්තෙ’’ති. ද්වෙ වා තයො වා පත්තාති ද්වත්තිපත්තා, වාසද්දත්ථෙ සඞ්ඛ්‍යොභයබාහිරත්ථසමාසො, තිසද්දපරත්තා ද්විස්ස ච අකාරො හොති, ද්වත්තිපත්තා ච තෙ පූරා චාති ද්වත්තිපත්තපූරා, තෙ ද්වත්තිපත්තපූරෙ ගහෙත්වාති යොජනා. ‘‘ආචික්ඛිතබ්බ’’න්ති වුත්තවචනස්ස ආචික්ඛනාකාරං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අත්‍ර මයා’’තිආදි. තෙනාපීති දුතියෙනාපි. පඨමභික්ඛු එකං ගහෙත්වා දුතියභික්ඛුස්ස ආරොචනඤ්ච දුතියභික්ඛු එකං ගහෙත්වා තතියභික්ඛුස්ස ආරොචනඤ්ච අතිදිසන්තො ආහ ‘‘යෙනා’’තිආදි. තත්ථ යෙනාති පඨමභික්ඛුනා. පටික්කමන්ති භුඤ්ජීත්වා එත්ථාති පටික්කමනන්ති වුත්තෙ අසනසාලාව ගහෙතබ්බාති ආහ ‘‘අසනසාල’’න්ති. යත්ථාති යස්සං අසනසාලායං. මුඛොලොකනං න වට්ටතීති ආහ ‘‘අත්තනො’’තිආදි. අඤ්ඤත්ථාති පටික්කමනතො අඤ්ඤත්ථ. අස්සාති භික්ඛුස්ස.

‘‘සංවිභජිතබ්බ’’න්ති වුත්තවචනස්ස සංවිභජනාකාරං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘සචෙ තයො’’තිආදි. යථාමිත්තන්ති යස්ස යස්ස මිත්තස්ස. අකාමාති න කාමෙන. කාරණත්ථෙ චෙතං නිස්සක්කවචනං.

235. අන්තරාමග්ගෙති මග්ගස්ස අන්තරො අන්තරාමග්ගො, සුඛුච්චාරණත්ථං මජ්ඣෙ දීඝො, තස්මිං. බහුම්පි දෙන්තානං එතෙසං ඤාතකපවාරිතානං බහුම්පි පටිග්ගණ්හන්තස්සාති යොජනා. අට්ඨකථාසු පන වුත්තන්ති සම්බන්ධො. අට්ඨකථානං වචනං පාළියා න සමෙතීති. චතුත්ථං.