9. මහල්ලකවිහාරසික්ඛාපදං

135. නවමෙ පිට්ඨසඞ්ඝාටස්සාති ද්වාරබාහාය. සා හි පිට්ඨෙ ද්වින්නං කවාටානං සං එකතො ඝාටො ඝටනං සමාගමො එතස්සත්ථීති පිට්ඨසඞ්ඝාටොති වුච්චති. කුරුන්දියං වුත්තන්ති සම්බන්ධො. මහාඅට්ඨකථායං වුත්තන්ති යොජනා. තන්ති මහාඅට්ඨකථාය වුත්තවචනං. එවං ‘‘තදෙවා’’ති එත්ථාපි. හීති සච්චං, යස්මා වා. භගවතාපීති න මහාඅට්ඨකථාචරියෙහි එව වුත්තං, අථ ඛො භගවතාපි කතොති යොජනා. ද්වාරබන්ධෙන අග්ගළස්ස අවිනාභාවතො ‘‘අග්ගළට්ඨපනායා’’ති වුත්තෙපි අග්ගළෙන සහ ද්වාරබන්ධට්ඨපනායාති අත්ථොව ගහෙතබ්බොති ආහ ‘‘සකවාටකද්වාරබන්ධට්ඨපනායා’’ති. අග්ගළොති කවාටඵලකො. ඉමමෙවත්ථන්ති මයා වුත්තං ඉමං එව අත්ථං සන්ධායාති සම්බන්ධො. එත්ථාති ‘‘අග්ගළට්ඨපනායා’’තිවචනෙ. අධිප්පායොති භගවතො අභිසන්ධි. හි-සද්දො විත්ථාරජොතකො. කම්පතීති භුසං කම්පති. චලතීති ඊසං චලති. තෙනාති තෙන සිථිලපතනහෙතුනා. මාතිකායං, පදභාජනීයඤ්ච ‘‘අග්ගළට්ඨපනායා’’තිපදස්ස සම්බන්ධාභාවතො තස්ස සම්බන්ධං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘තත්ථා’’තිආදි. තත්ථ තත්ථාති ‘‘අග්ගළට්ඨපනායා’’තිවචනෙ න වුත්තන්ති සම්බන්ධො. අත්ථස්ස කාරණස්ස උප්පත්ති අත්ථුප්පත්ති, සායෙව අට්ඨුප්පත්තීති වුච්චති ත්ථකාරස්ස ට්ඨකාරං කත්වා. අධිකාරතො දට්ඨබ්බොති යොජනා.

යං පන වචනං වුත්තන්ති සම්බන්ධො. යස්සාති මහාවිහාරස්ස. උපරීති ද්වාරතො උපරි. තීසු දිසාසූති උභොසු පස්සෙසු, උපරීති තීසු දිසාසු. තත්‍රාපීති ඛුද්දකෙ විහාරෙපි. සාති භිත්ති. අපරිපූරඋපචාරාපීති සමන්තා කවාටපමාණෙන අපරිපූරඋපචාරාපි. උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදෙනාති උක්කංසපමාණෙන. හත්ථපාසතො අතිරෙකං න ලිම්පිතබ්බොති අධිප්පායො. තීසු දිසාසු එව ලිම්පිතබ්බො න හොති, ලෙපොකාසෙ සති අධොභාගෙපි ලිම්පිතබ්බොති ආහ ‘‘සචෙ පනස්සා’’තිආදි. අස්සාති විහාරස්ස. ආලොකං සන්ධෙන්ති පිදහන්තීති ‘‘ආලොකසන්ධී’’ති වුත්තෙ වාතපානකවාටකායෙවාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘වාතපානකවාටකා වුච්චන්තී’’ති. වාතං පිවතීති වාතපානං, ද්වාරං, තස්මිං ඨිතා කවාටකා වාතපානකවාටකා. තෙති වාතපානකවාටකා පහරන්තීති සම්බන්ධො. එත්ථාති ආලොකසන්ධිම්හි. සබ්බදිසාසූති උභොසු පස්සෙසු, හෙට්ඨා, උපරීති චතූසු දිසාසු. ‘‘තස්මා’’තිපදං ‘‘ලිම්පිතබ්බො වා ලෙපාපෙතබ්බො වා’’තිපදද්වයෙ හෙතු. එත්ථාති ‘‘ආලොකසන්ධිපරිකම්මායා’’තිපදෙ.

ඉමිනාති සෙතවණ්ණාදිනා. සබ්බමෙතන්ති එතං සබ්බං සෙතවණ්ණාදිකං.

යන්ති කිච්චං. කත්තබ්බං කිච්චන්ති සම්බන්ධො. සද්දන්තරබ්‍යවහිතොපි ද්වත්තිසද්දො පරියායසද්දෙන සමාසො හොතීති ආහ ‘‘ඡදනස්ස ද්වත්තිපරියාය’’න්ති. ද්වෙ වා තයො වා පරියායා සමාහටාති ද්වත්තිපරියායං, සමාහාරෙ දිගු, තිසද්දෙ පරෙ ද්විස්ස අකාරො හොති. පරික්ඛෙපොති අනුක්කමෙන පරික්ඛෙපො. අපත්‍යූපසග්ගස්ස පටිසෙධවාචකත්තා ‘‘අහරිතෙ’’ති වුත්තං. එත්ථාති ‘‘අපහරිතෙ’’ති පදෙ. ‘‘හරිත’’න්ති ඉමිනා අධිප්පෙතන්ති සම්බන්ධො. ආදිකප්පකාලෙ අපරණ්ණතො පුබ්බෙ පවත්තං අන්නං පුබ්බණ්ණං, අපරස්මිං පුබ්බණ්ණතො පච්ඡා පවත්තං අන්නං අපරණ්ණං, නකාරද්වයස්ස ණකාරද්වයං කත්වා. තෙනෙවාති අධිප්පෙතත්තා එව.

වුත්තන්ති වපිතං, යථා ‘‘සුමෙධභූතො භගවා’’තිඑත්ථ බොධිං අසම්පත්තොපි බොධිසත්තො සුමෙධභූතො ‘‘භගවා’’ති වුච්චති අවස්සම්භාවියත්තා, එවං හරිතං අසම්පත්තම්පි ඛෙත්තං ‘‘හරිත’’න්ති වුච්චති අවස්සම්භාවියත්තාති අත්ථං දස්සෙති ‘‘යස්මිම්පි ඛෙත්තෙ’’තිආදිනා.

අහරිතෙයෙවාති හරිතවිරහෙ එව ඛෙත්තෙති යොජනා. තත්‍රාපීති අහරිතඛෙත්තෙපි. ‘‘පිට්ඨිවංසස්සා’’තිපදං ‘‘පස්සෙ’’තිපදෙ සාම්‍යත්ථඡට්ඨී, ඉමිනා පකතිගෙහං දස්සෙති. ‘‘කූටාගාරකණ්ණිකායා’’තිපදං ‘‘උපරි, ථූපිකායා’’තිපදෙ සාම්‍යත්ථඡට්ඨී, ඉමිනා එකකූටයුත්තෙ මාළාදිකෙ දස්සෙති. ඨිතං භික්ඛුන්ති සම්බන්ධො. නිසින්නකං යංකඤ්චි ජනන්ති යොජනා. තස්සාති ඨිතට්ඨානස්ස. අන්තොති අබ්භන්තරෙ, හි යස්මා අයං ඔකාසො පතනොකාසොති යොජනා.

136. ඡාදිතං නාමාති එත්ථ ඡාදිතසද්දො භාවත්ථො හොති, තෙනාහ ‘‘ඡාදන’’න්ති. උජුකමෙවාති ඡදනුට්ඨාපනතො උද්ධං උජුකං එව. තන්ති ඡාදනං. අපනෙත්වාපීති නාසෙත්වාපි. තස්මාති යස්මා ලබ්භති, තස්මා, පක්කමිතබ්බන්ති සම්බන්ධො. පරික්ඛෙපෙනාති පරිවාරෙන ඡාදෙන්තස්සාති යොජනා. ඉධාපීති පරියායඡාදනෙපි අධිට්ඨහිත්වාති සම්බන්ධො. තුණ්හීභූතෙනාති තුණ්හීභූතො හුත්වා. ඡදනුපරීති ඡදනස්ස උපරි. හීති සච්චං. ‘‘තතො චෙ උත්තරි’’න්ති එත්ථ තතො ද්වත්තිපරියායතො උපරීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘තිණ්ණං මග්ගානං වා’’තිආදි.

137. කරෙන හත්ථෙන ලුනිතබ්බො, ඡින්දිතබ්බො, ලාතබ්බො ගහෙතබ්බොති වා කරළොති කතෙ අත්ථපකරණාදිතො තිණමුට්ඨි එවාති ආහ ‘‘තිණමුට්ඨිය’’න්ති. නවමං.