7. පාදුකවග්ග-අත්ථයොජනා

638. අඞ්ගුලන්තරන්ති පාදඞ්ගුලවිවරං. පාදුකන්ති උපාහනවිසෙසො. සො හි පජ්ජතෙ ඉමායාති පාදුකාති වුච්චති, සා බහුපටලා චම්මමයා වා හොති කට්ඨමයා වා. පටිමුඤ්චිත්වාති පාදුකං පටිමුඤ්චීත්වා.

640. ද්වීහි ජනෙහි ගහිතොති සම්බන්ධො. වංසෙනාති වෙණුනා, යානෙ නිසින්නොති සම්බන්ධො. විසඞ්ඛරිත්වාති විපත්තිං කරිත්වා. ද්වෙපීති ධම්මකථිකධම්මපටිග්ගාහකසඞ්ඛාතා උභොපි ජනා. වට්ටතීති දෙසෙතුං වට්ටති.

641. සයනගතස්සාති සයනං ගතස්ස, සයනෙ නිපන්නස්සාති අත්ථො. නිපන්නස්ස දෙසෙතුං න වට්ටතීති සම්බන්ධො.

642. තීසු පල්ලත්ථිකාසු යාය කායචි පල්ලත්ථිකාය නිසින්නස්ස ධම්මං දෙසෙතුං න වට්ටතීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘පල්ලත්ථිකායා’’තිආදි.

643. යථා වෙඨියමානෙ කෙසන්තො න දිස්සති, එවං වෙඨිතසීසස්සාති යොජනා.

647. ඡපකසද්දස්ස ච චණ්ඩාලසද්දස්ස ච වෙවචනත්තා වුත්තං ‘‘චණ්ඩාලස්සා’’ති. චණ්ඩාලො හි සං සුනඛං පචතීති ඡපකොති වුච්චති සකාරස්ස ඡකාරං කත්වා. ඡපකස්ස එසා ඡපකී, චණ්ඩාලභරියා. යත්‍රාති එත්ථ ත්‍රපච්චයො පච්චත්තෙ හොතීති ආහ ‘‘යො හි නාමා’’ති. යො රාජා උච්චෙ ආසනෙ නිසීදිත්වා මන්තං පරියාපුණිස්සති නාම, අයං රාජා යාව අතිවිය අධම්මිකොති වුත්තං හොති. ‘‘සබ්බමිද’’න්ති අයං සද්දො ලිඞ්ගවිපල්ලාසොති ආහ ‘‘සබ්බො අය’’න්ති. ‘‘ලොකො’’ති ඉමිනා ඉධසද්දස්ස විසයං දස්සෙති. චරිමසද්දො අන්තිමපරියායො. අන්තිමොති ච ලාමකො. ලාමකොති ච නාම ඉධ විපත්තීති ආහ ‘‘සඞ්කර’’න්ති. සඞ්කරන්ති විපත්තිං. ‘‘නිම්මරියාදො’’ති ඉමිනා ‘‘සඞ්කරං ගතො’’ති පදානං අධිප්පායත්ථං දස්සෙති. චරිමං ගතං චරිමගතං, සබ්බො අයං ලොකො චරිමගතොති අත්ථො. ඉධ ච ජාතකෙ (ජා. 1.4.33) ච කෙසුචි පොත්ථකෙසු ‘‘චමරිකත’’න්ති පාඨො අත්ථි, සො අයුත්තොයෙව. තත්ථෙවාති අම්බරුක්ඛමූලෙයෙව. තෙසන්ති රාජබ්‍රාහ්මණානං.

තත්ථාති තිස්සං ගාථායං. පාළියාති අත්තනො ආචාරපකාසකගන්ථසඞ්ඛාතාය පාළියා. න පස්සරෙති එත්ථ රෙසද්දො අන්තිස්ස කාරියොති ආහ ‘‘න පස්සන්තී’’ති. යො චායන්ති යො ච අයං. අයංසද්දො පදාලඞ්කාරමත්තො, බ්‍රාහ්මණොති අත්ථො. අධීයතීති අජ්ඣායති, සික්ඛතීති අත්ථො.

තතොති බොධිසත්තෙන වුත්තගාථාතො පරන්ති සම්බන්ධො. තස්සාති ගාථාය. භොති බොධිසත්තං ආමන්තෙති. ‘‘භුත්තො’’ති පදස්ස කම්මවාචකභාවමාවිකාතුං වුත්තං ‘‘මයා’’ති. අස්සාති ඔදනස්ස. ඉමිනා සුචි පරිසුද්ධං මංසං සුචිමංසං, තෙන උපසෙචනමස්සාති සුචිමංසූපසෙචනොති බාහිරත්ථසමාසං දස්සෙති. ධම්මෙති ආචාරධම්මෙ. බද්ධො හුත්වාති ථද්ධො හුත්වා, අයමෙව වා පාඨො. වණ්ණසද්දස්ස සණ්ඨානාදිකෙ අඤ්ඤෙ අත්ථෙ පටික්ඛිපිතුං වුත්තං ‘‘පසත්ථො’’ති. ථොමිතොති තස්සෙව වෙවචනං.

අථාති අනන්තරෙ. නන්ති බ්‍රාහ්මණං. තස්සාති ගාථාද්වයස්ස. බ්‍රාහ්මණාති පුරොහිතං ආලපති. සම්පතීති සන්දීට්ඨිකෙ. ‘‘යා වුත්ති විනිපාතෙන, අධම්මචරණෙන වා’’ති පදානං සම්බන්ධං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘නිප්පජ්ජතී’’ති.

මහාබ්‍රහ්මෙති එත්ථ බ්‍රහ්මසද්දො බ්‍රාහ්මණවාචකොති ආහ ‘‘මහාබ්‍රාහ්මණා’’ති. අඤ්ඤෙපීති රාජබ්‍රාහ්මණෙහි අපරෙපි. ‘‘පචන්තී’’ති වුත්තෙ අවිනාභාවතො ‘‘භුඤ්ජන්තී’’ති අත්ථොපි ගහෙතබ්බොති ආහ ‘‘පචන්ති චෙව භුඤ්ජන්ති චා’’ති. ‘‘න කෙවල’’න්තිආදිනා අඤ්ඤෙපීති එත්ථ පිසද්දස්ස සම්පිණ්ඩනත්ථං දස්සෙති, ත්වං ආචරිස්සසීති සම්බන්ධො. පුන ත්වන්ති තං, උපයොගත්ථෙ චෙතං පච්චත්තවචනං, ‘‘මා භිදා’’තිඉමිනා සම්බන්ධිතබ්බං. ‘‘පාසාණො’’තිඉමිනා අස්මසද්දො පාසාණපරියායොති දස්සෙති. තෙනාති භින්දනහෙතුනා.

648. අත්තනො කඞ්ඛාඨානස්ස පුච්ඡනං සන්ධාය වුත්තං ‘‘න කථෙතබ්බ’’න්ති.

649. සමධුරෙනාති සමං ධුරෙන, සමං මුඛෙනාති අත්ථො.

652. යං මූලං වා යා සාඛා වා ගච්ඡතීති යොජනා. ඛන්ධෙති රුක්ඛස්ස ඛන්ධෙ. නික්ඛමතීති උච්චාරපස්සාවො නික්ඛමති. තිණණ්ඩුපකන්ති තිණෙන කතං, තිණමයං වා අණ්ඩුපකං. එත්ථාති උච්චාරපස්සාවඛෙළෙසු.

653. අධිප්පෙතඋදකං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘පරිභොගඋදකමෙවා’’ති. සත්තමො වග්ගො.

එත්ථාති සෙඛියෙසු. සූපබ්‍යඤ්ජනපටිච්ඡාදනෙති සූපබ්‍යඤ්ජනෙ ඔදනෙන පටිච්ඡාදෙති. සමත්තා සෙඛියා.