6. පාටිදෙසනීයකණ්ඩං

1. පඨමපාටිදෙසනීයසික්ඛාපද-අත්ථයොජනා

ඛුද්දකානං අනන්තරා පාටිදෙසනීයා යෙ ධම්මා සඞ්ගීතිකාරෙහි ඨපිතා, ඉදානි තෙසං ධම්මානං අයං වණ්ණනා භවතීති යොජනා.

552. පඨමපාටිදෙසනීයෙ තාව අත්ථො එවං වෙදිතබ්බොති යොජනා. පටිආගමනකාලෙති පිණ්ඩාය චරණට්ඨානතො පක්කමිත්වා, පටිනිවත්තිත්වා වා ආගමනකාලෙ. සබ්බෙවාති එත්ථ නිග්ගහීතලොපවසෙන සන්ධි හොතීති ආහ ‘‘සබ්බමෙවා’’ති. ‘‘කම්පමානා’’ති ඉමිනා පපුබ්බවිධධාතුයා කම්පනත්ථං දස්සෙති. අපෙහීති එත්ථ අපපුබ්බඉධාතු ගත්‍යත්ථොති ආහ ‘‘අපගච්ඡා’’ති.

553. පටිදෙසෙතබ්බාකාරං දස්සෙති අනෙනාති පටිදෙසෙතබ්බාකාරදස්සනං. ද්වින්නං සද්දානං පරියායභාවං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘රථිකාති රච්ඡා’’ති. රථස්ස හිතා රථිකා. ණ්‍යපච්චයෙ කතෙ ‘‘රච්ඡා’’ති (මොග්ගල්ලානෙ 4.72 සුත්තෙ) වුච්චති. රච්ඡන්තරෙන අනිබ්බිද්ධා රච්ඡා බ්‍යූහො නාමාති ආහ ‘‘අනිබ්බිජ්ඣිත්වා’’තිආදි. බ්‍යූහෙති සම්පිණ්ඩෙති ජනෙ අඤ්ඤත්ථ ගන්තුමපදානවසෙනාති බ්‍යූහො. සිඞ්ඝාටකං නාම මග්ගසන්ධීති ආහ ‘‘මග්ගසමොධානට්ඨාන’’න්ති. සිඞ්ඝති මග්ගසමොධානං කරොති එත්ථාති සිඞ්ඝාටකං. එතෙසූති රථිකාදීසු. එසෙව නයොති දුක්කටපාටිදෙසනීයෙ අතිදිසති. හීති සච්චං. ‘‘වචනතො’’ති පදං ‘‘වෙදිතබ්බො’’ති පදෙ ඤාපකහෙතු. දදමානාය භික්ඛුනියා වසෙනාති යොජනා. එත්ථාති සික්ඛාපදෙ. තස්මාති යස්මා අපමාණං, තස්මා.

ඉදන්ති වචනං වුත්තන්ති සම්බන්ධො. සම්භින්නෙ එකරසෙ කාලිකත්තයෙති යොජනා.

556. ‘‘දාපෙතී’’ති හෙතුත්ථකිරියාය කාරිතකත්තුකාරිතකම්මානි දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘අඤ්ඤාතිකාය අඤ්ඤෙන කෙනචී’’ති. අඤ්ඤෙනාති අත්තනා අඤ්ඤෙන. ‘‘තාය එව වා භික්ඛුනියා අඤ්ඤෙන වා කෙනචී’’ති පදානි ‘‘පටිග්ගහාපෙත්වා’’තිපදෙ කාරිතකම්මානීති. පඨමං.

2. දුතියපාටිදෙසනීයසික්ඛාපදං

558. දුතියෙ පුරිමසික්ඛාපදෙන ආපත්ති අන්තරඝරත්තාති අධිප්පායො. ඉමිනා සික්ඛාපදෙන ආපත්ති භවෙය්‍ය වොසාසමානත්තාති අධිප්පායො. දෙන්තියා පන නෙව ඉමිනා, න පුරිමෙන ආපත්ති අඤ්ඤස්ස භත්තත්තාති අධිප්පායොති. දුතියං.

3. තතියපාටිදෙසනීයසික්ඛාපදං

562. තතියෙ ‘‘උභතො’’ති එත්ථ කරණත්ථෙ තොති ආහ ‘‘ද්වීහී’’ති. ‘‘උභතොපසන්න’’න්ති බ්‍යාසොපි සමාසොපි යුත්තොයෙව, සමාසෙ තොපච්චයස්ස අලොපො හොති. ‘‘උභතො’’තිපදස්ස සරූපං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘උපාසකෙනපි උපාසිකායපී’’ති. කස්මා උභතො පසන්නං හොතීති ආහ ‘‘තස්මිං කිරා’’තිආදි. යස්මා තස්මිං කුලෙ…පෙ… සොතාපන්නායෙව හොන්ති කිර, තස්මා ‘‘උභතොපසන්න’’න්ති වුත්තං හොති. ‘‘සචෙපී’’ති එත්ථ පිසද්දෙන අසීතිකොටිධනතො අධිකම්පි සම්පිණ්ඩෙති. හායනස්ස කාරණං දස්සෙති ‘‘යස්මා’’තිආදිනා.

569. ‘‘ඝරතො නීහරිත්වා’’ති එත්ථ ‘‘නීහරිත්වා’’ති පදස්ස කම්මං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘ආසනසාලං වා විහාරං වා’’ති. ‘‘ආනෙත්වා’’තිඉමිනා නීපුබ්බහරධාතුයා අත්ථං දස්සෙති. ද්වාරෙති අත්තනො ගෙහද්වාරෙති. තතියං.

4. චතුත්ථපාටිදෙසනීයසික්ඛාපදං

570. චතුත්ථෙ අවරුද්ධසද්දො පරිරුද්ධසද්දස්ස පරියායොති ආහ ‘‘පරිරුද්ධා හොන්තී’’ති. ආරඤ්ඤකස්ස සෙනාසනස්ස පරිසමන්තතො රුද්ධා ආවුතා හොන්තීති අත්ථො.

573. ‘‘පඤ්චන්න’’න්ති නිද්ධාරණෙ සාමිවචනභාවඤ්ච ‘‘යංකිඤ්චී’’ති නිද්ධාරණීයෙන සම්බන්ධිතබ්බභාවඤ්ච දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘පඤ්චසු සහධම්මිකෙසු යං කිඤ්චී’’ති. ‘‘පෙසෙත්වා ඛාදනීයං භොජනීයං ආහරිස්සාමී’’තිඉමිනා පටිසංවිදිතාකාරදස්සනං. ‘‘ආරාම’’න්ති සාමඤ්ඤතො වුත්තෙපි ආරඤ්ඤකසෙනාසනස්ස ආරාමො එව අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘ආරඤ්ඤකසෙනාසනාරාමඤ්චා’’ති. තස්සාති ආරඤ්ඤකසෙනාසනාරාමස්ස. ‘‘කස්මා’’ති පුච්ඡාය ‘‘පටිමොචනත්ථ’’න්ති විසජ්ජනාය සමෙතුං සම්පදානත්ථෙ නිස්සක්කවචනං කාතබ්බං. කිමත්ථන්ති හි අත්ථො. පටිමොචනත්ථන්ති තදත්ථෙ පච්චත්තවචනං. පටිමොචනසඞ්ඛාතාය අත්ථායාති හි අත්ථො. අත්ථසද්දො ච පයොජනවාචකො. පයොජනායාති හි අත්ථො. අථ වා ‘‘පටිමොචනත්ථ’’න්ති විසජ්ජනායං. ‘‘කස්මා’’ති පුච්ඡාය සමෙතුං නිස්සක්කත්ථෙ පච්චත්තවචනං කාතබ්බං. පටිමොචනසඞ්ඛාතා අත්ථාති හි අත්ථො. අත්ථසද්දො ච කාරණවාචකො. කාරණාති හි අත්ථො. එවඤ්හි පුච්ඡාවිසජ්ජනානං පුබ්බාපරසමසඞ්ඛාතො විචයො හාරො පරිපුණ්ණො හොතීති දට්ඨබ්බං. අම්හාකන්ති ඛාදනීයභොජනීයපටිහරන්තානං අම්හාකං. අම්හෙති චොරසඞ්ඛාතෙ අම්හෙ.

‘‘තස්සා’’ති පදස්සත්ථං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘එතිස්සා යාගුයා’’ති. අඤ්ඤානිපීති පටිසංවිදිතකුලතො අඤ්ඤානිපි කුලානි. තෙනාති පටිසංවිදිතකුලෙන. කුරුන්දිවාදෙ යාගුයා පටිසංවිදිතං කත්වා යාගුං අග්ගහෙත්වා පූවාදීනි ආහරන්ති, වට්ටතීති අධිප්පායො.

575. එකස්සාති භික්ඛුස්ස. තස්සාති පටිසංවිදිතභික්ඛුස්ස, චතුන්නං වා පඤ්චන්නං වා භික්ඛූනං අත්ථායාති යොජනා. අඤ්ඤෙසම්පීති චතුපඤ්චභික්ඛුතො අඤ්ඤෙසම්පි. අධිකමෙවාති පරිභුත්තතො අතිරෙකමෙව. යං පනාති ඛාදනීයභොජනීයං පන, යම්පි ඛාදනීයභොජනීයං වනතො ආහරිත්වා දෙන්තීති යොජනා. ‘‘තත්ථජාතක’’න්ති එත්ථ තසද්දස්ස විසයං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘ආරාමෙ’’ති. අඤ්ඤෙන දින්නන්ති සම්බන්ධො. නන්ති මූලඛාදනීයාදිං. පටිසංවිදිතන්ති පටිකච්චෙව සුට්ඨු ජානාපිතන්ති අත්ථොති. චතුත්ථං.

ඉති සමන්තපාසාදිකාය විනයසංවණ්ණනාය

පාටිදෙසනීයවණ්ණනාය

යොජනා සමත්තා.