3. වම්මිකසුත්තවණ්ණනා

249. පියවචනන්ති පියසමුදාචාරො. විඤ්ඤුජාතිකා හි පරං පියෙන සමුදාචරන්තා ‘‘භව’’න්ති වා, ‘‘දෙවානං පියො’’ති වා, ‘‘ආයස්මා’’ති වා සමුදාචරන්ති, තස්මා සම්මුඛා සම්බොධනවසෙන ‘‘ආවුසො’’ති, තිරොක්ඛං ‘‘ආයස්මා’’ති අයම්පි සමුදාචාරො. මහාකස්සපඋරුවෙලකස්සපාදයො අඤ්ඤෙපි කස්සපනාමකා අත්ථීති ‘‘කතරස්ස කස්සපස්සා’’ති පුච්ඡන්ති. රඤ්ඤාති කොසලරඤ්ඤා. ‘‘සඤ්ජානිංසූ’’ති සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං විවරිතුං ‘‘අයං පනා’’තිආදි ආරද්ධං. අස්සාති කුමාරකස්සපස්ස, ‘‘සඤ්ජානිංසූ’’ති වුත්තසඤ්ජානනස්ස වා. පුඤ්ඤානි කරොන්තොති කප්පසතසහස්සං දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච නිබ්බත්තිත්වා දානාදීනි පුඤ්ඤානි භාවෙන්තො. ඔසක්කන්තෙති පරිහායමානෙ. පඨමන්ති කුමාරිකාකාලෙ. සත්ථා උපාලිත්ථෙරං පටිච්ඡාපෙසි තං අධිකරණං විනයකම්මෙනෙවස්සා භික්ඛුනියා පබ්බජ්ජාය අරොගභාවං.

පඤ්ඤත්තිවිභාවනාති ‘‘අන්ධවන’’න්ත්වෙව පඤ්ඤායමානස්ස විභාවනා. ඔලීයතීති සඞ්කුචති සණිකං වත්තති. භාණකොති සරභාණකො. යං අත්ථි, තං ගහෙත්වාති ඉදානි පරියෙසිතබ්බට්ඨානං නත්ථි, යථාගතං පන යං අත්ථි, තං ගහෙත්වා. බලවගුණෙති අධිමත්තගුණෙ. කස්සපභගවතො කාලෙ නිරුළ්හසමඤ්ඤාවසෙන වචනසන්තතියා අවිච්ඡෙදෙන ච ඉමස්මිම්පි බුද්ධුප්පාදෙ තං ‘‘අන්ධවන’’න්ත්වෙව පඤ්ඤායිත්ථ, උපරූපරිවඩ්ඪමානාය පථවියා උපරි රුක්ඛගච්ඡාදීසු සඤ්ජායන්තෙසුපීති. සෙක්ඛපටිපදන්ති සෙක්ඛභාවාවහං විසුද්ධිපටිපත්තිං.

අඤ්ඤතර-සද්දො අපාකටෙ විය පාකටෙපි වත්තති එක-සද්දෙන සමානත්ථත්තාති දස්සෙතුං ‘‘අභිජානාතී’’තිආදි වුත්තං. භයභෙරවදස්සිතම්පි අභික්කන්ත-සද්දස්ස අත්ථුද්ධාරං ඉධ දස්සෙන්තො එවං හෙට්ඨා තත්ථ තත්ථ කතා අත්ථසංවණ්ණනා පරතො තස්මිං තස්මිං සුත්තපදෙසෙ යථාරහං වත්තබ්බාති නයදස්සනං කරොති. කඤ්චනසන්නිභත්තචතා සුවණ්ණවණ්ණග්ගහණෙන ගහිතාති අධිප්පායෙනාහ ‘‘ඡවිය’’න්ති. ඡවිගතා පන වණ්ණධාතු එව ‘‘සුවණ්ණවණ්ණො’’ති එත්ථ වණ්ණග්ගහණෙන ගහිතාති අපරෙ. වණ්ණීයති කිත්තීයති උග්ඝොසනන්ති වණ්ණො, ථුති. වණ්ණීයති අසඞ්කරතො වවත්ථපීයතීති වණ්ණො, කුලවග්ගො. වණ්ණීයති ඵලං එතෙන යථාසභාවතො විභාවීයතීති වණ්ණො, කාරණං. වණ්ණනං දීඝරස්සාදිවසෙන සණ්ඨහනන්ති වණ්ණො, සණ්ඨානං. වණ්ණීයති අණුමහන්තාදිවසෙන පමීයතීති වණ්ණො, පමාණං. වණ්ණෙති විකාරමාපජ්ජමානං හදයඞ්ගතභාවං පකාසෙතීති වණ්ණො, රූපායතනං. එවං තෙන තෙන පවත්තිනිමිත්තෙන වණ්ණ-සද්දස්ස තස්මිං තස්මිං අත්ථෙ පවත්ති වෙදිතබ්බා.

අනවසෙසත්තං සකලතා කෙවලතා. කෙවලකප්පාති එත්ථ කෙචි ඊසං අසමත්තා කෙවලා කෙවලකප්පාති වදන්ති, එවං සති අනවසෙසත්ථො එව කෙවල-සද්දො සියා. අනත්ථන්තරෙන පන කප්ප-සද්දෙන පදවඩ්ඪනං කත්වා කෙවලා එව කෙවලකප්පා. තථා වා කප්පනීයත්තා පඤ්ඤපෙතබ්බත්තා කෙවලකප්පා. යෙභුය්‍යතා බහුලභාවො. අබ්‍යාමිස්සතා විජාතියෙන අසඞ්කරො සුද්ධතා. අනතිරෙකතා තංමත්තතා විසෙසාභාවො. කෙවලකප්පන්ති කෙවලං දළ්හං කත්වාති අත්ථො. කෙවලං වුච්චති නිබ්බානං සබ්බසඞ්ඛතවිවිත්තත්තා. තෙනාහ ‘‘විසංයොගාදිඅනෙකත්ථො’’ති. කෙවලං එතස්ස අධිගතං අත්ථීති කෙවලී, සච්ඡිකතනිරොධො ඛීණාසවො.

කප්ප-සද්දො පනායං සඋපසග්ගො අනුපසග්ගො චාති අධිප්පායෙන ඔකප්පනීයපදෙ ලබ්භමානං ඔකප්පසද්දමත්තං නිදස්සෙති, අඤ්ඤථා කප්ප-සද්දස්ස අත්ථුද්ධාරෙ ඔකප්පනීයපදං අනිදස්සනමෙව සියා. සමණකප්පෙහීති විනයසිද්ධෙහි සමණවොහාරෙහි. නිච්චකප්පන්ති නිච්චකාලං. පඤ්ඤත්තීති නාමං. නාමඤ්හෙතං තස්ස ආයස්මතො, යදිදං කප්පොති. කප්පිතකෙසමස්සූති කත්තරිකාය ඡෙදිතකෙසමස්සු. ද්වඞ්ගුලකප්පොති මජ්ඣන්හිකවෙලාය වීතික්කන්තාය ද්වඞ්ගුලතාවිකප්පො. ලෙසොති අපදෙසො. අනවසෙසං ඵරිතුං සමත්ථස්සපි ඔභාසස්ස කෙනචි කාරණෙන එකදෙසඵරණම්පි සියා, අයං පන සබ්බසොව ඵරීති දස්සෙතුං සමන්තත්ථො කප්ප-සද්දො ගහිතොති ආහ ‘‘අනවසෙසං සමන්තතො’’ති.

සමණසඤ්ඤාසමුදාචාරෙනාති ‘‘අහං සමණො’’ති එවං උප්පන්නසඤ්ඤාසමුට්ඨිතෙන සමුදාචාරෙන, තන්නිමිත්තෙන වා තබ්බොහාරෙන. පුබ්බයොගෙති පුබ්බයොගකථායං. පපඤ්චො එසාති එසො තුම්හෙසු ආගතෙසු යථාපවත්තො පටිසන්ථාරො කථාසමුදාචාරො ච අම්හාකං පපඤ්චො. එත්තකම්පි අකත්වා සමණධම්මමෙව කරොමාති අධිප්පායො.

අරියභූමිං පත්තොති අනාගාමිඵලං අධිගතො. පක්කුසාතිකුලපුත්තං සන්ධාය වදති. විභජිත්වාති විභාගං කත්වා. තුරිතාලපනවසෙනාති තුරිතං ආලපනවසෙන. තෙන දුල්ලභො අයං සමණො, තස්මා සීඝමස්ස පඤ්හො කථෙතබ්බො, ඉමිනා ච සීඝං ගන්ත්වා සත්ථා පුච්ඡිතබ්බොති තුරිතං ආලපීති දස්සෙති. ‘‘යථා වා’’තිආදිනා පන වචනාලඞ්කාරවසෙන ද්වික්ඛත්තුං ආලපති. එවමාහාති ‘‘භික්ඛු භික්ඛූ’’ති එවං ද්වික්ඛත්තුං අවොච.

වම්මිකපරියායෙන කරජකායං පච්චක්ඛං කත්වා දස්සෙන්තී දෙවතා ‘‘අයං වම්මිකො’’ති ආහ. තාය පන භාවත්ථස්ස අභාසිතත්තා සද්දත්ථමෙව දස්සෙන්තො ‘‘පුරතො ඨිතං…පෙ… අයන්ති ආහා’’ති අවොච. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. මණ්ඩූකන්ති ථලමණ්ඩූකං. සො හි උද්ධුමායිකාති වුච්චති, න උදකමණ්ඩූකො. තස්ස නිවාසතො වාතො මා ඛො බාධයිත්ථාති ‘‘උපරිවාතතො අපගම්මා’’ති වුත්තං. කථං පනායං දෙවතා ඉමිනා නීහාරෙන ඉමෙ පඤ්හෙ ථෙරස්ස ආචික්ඛීති? කෙචි තාව ආහු – යථාසුතමත්ථං උපමාභාවෙන ගහෙත්වා අත්තනො පටිභානෙන උපමෙය්‍යත්ථං මනසා චින්තෙත්වා තං භගවාව ඉමස්ස ආචික්ඛිස්සති. සා ච දෙසනා අත්ථාය හිතාය සුඛාය හොතීති ‘‘අයං වම්මිකො’’තිආදිනා උපමාවසෙනෙව පන්නරස පඤ්හෙ ථෙරස්ස ආචික්ඛි. කස්සපසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ කිර බාරාණසියං එකො සෙට්ඨි අඩ්ඪො මහද්ධනො මහන්තං නිධානං නිදහිත්වා පලිඝාදිආකාරානි කානිචිපි ලඞ්ගානි තත්ථ ඨපෙසි. සො මරණකාලෙ අත්තනො සහායස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස ආරොචෙසි – ‘‘ඉමස්මිං ඨානෙ මයා නිධානං නිදහිතං, තං මම පුත්තස්ස විඤ්ඤුතං පත්තස්ස දස්සෙතී’’ති වත්වා කාලමකාසි. බ්‍රාහ්මණො සහායකපුත්තස්ස විඤ්ඤුතං පත්තකාලෙ තං ඨානං දස්සෙසි. සො නිඛනිත්වා සබ්බපච්ඡා නාගං පස්සි, නාගො අත්තනො පුත්තං දිස්වා ‘‘සුඛෙනෙව ධනං ගණ්හතූ’’ති අපගච්ඡි. ස්වායමත්ථො තදා ලොකෙ පාකටො ජාතො. අයං පන දෙවතා තදා බාරාණසියං ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පරිනිබ්බුතෙ උරං දත්වා සාසනෙ පබ්බජිතො පඤ්චහි සහායකභික්ඛූහි සද්ධිං සමණධම්මමකාසි. යෙ සන්ධාය වුත්තං ‘‘පඤ්ච භික්ඛූ නිස්සෙණිං බන්ධිත්වා’’තිආදි. තෙන වුත්තං ‘‘යථාසුතමත්ථං උපමාභාවෙන ගහෙත්වා’’තිආදි. අපරෙ පන ‘‘දෙවතා අත්තනො පටිභානෙන ඉමෙ පඤ්හෙ එවං අභිසඞ්ඛරිත්වා ථෙරස්ස ආචික්ඛී’’ති වදන්ති. දෙවපුත්තෙ නිස්සක්කං දෙවපුත්තපඤ්හත්තා තස්ස අත්ථස්ස.

251. චතූහි මහාභූතෙහි නිබ්බත්තොති චාතුමහාභූතිකො. තෙනාහ ‘‘චතුමහාභූතමයස්සා’’ති. වමති උග්ගිරන්තො විය හොතීති අත්ථො. වන්තකොති උච්ඡඩ්ඩකො. වන්තුස්සයොති උපචිකාහි වන්තස්ස මත්තිකාපිණ්ඩස්ස උස්සයභූතො. වන්තසිනෙහසම්බද්ධොති වන්තෙන ඛෙළසිනෙහෙන සම්පිණ්ඩිතො. අසුචිකලිමලං වමතීති එත්ථ මුඛාදීහි පාණකානං නිග්ගමනතො පාණකෙ වමතීති අයම්පි අත්ථො ලබ්භතෙව. අරියෙහි වන්තකොති කායභාවසාමඤ්ඤෙන වුත්තං. දුක්ඛසච්චපරිඤ්ඤාය වා සබ්බස්සපි තෙභූමකධම්මජාතස්ස පරිඤ්ඤාතත්තා සබ්බොපි කායො අරියෙහි ඡන්දරාගප්පහානෙන වන්තො එව. තං සබ්බන්ති යෙහි තීහි අට්ඨිසතෙහි උස්සිතො, යෙහි න්හාරූහි සම්බද්ධො, යෙහි මංසෙහි අවලිත්තො, යෙන අල්ලචම්මෙන පරියොනද්ධො, යාය ඡවියා රඤ්ජිතො, තං අට්ඨිආදිසබ්බං අච්චන්තමෙව ජිගුච්ඡිත්වා විරත්තතායවන්තමෙව. ‘‘යථා චා’’තිආදිනා වත්තබ්බොපමතොපි වම්මිකො විය වම්මිකොති ඉමමත්ථං දස්සෙති.

සම්භවති එතස්මාති සම්භවො, මාතාපෙත්තිකො සම්භවො එතස්සාති මාතාපෙත්තිකසම්භවො. තස්ස. උපචියති එතෙනාති උපචයො’ ඔදනකුම්මාසං උපචයො එතස්සාති ඔදනකුම්මාසූපචයො. තස්ස. අධුවසභාවතාය අනිච්චධම්මස්ස, සෙදගූථ-පිත්ත-සෙම්හාදි-ධාතුක්ඛොභ-ගරුභාවදුග්ගන්ධානං විනොදනාය උච්ඡාදෙතබ්බධම්මස්ස, පරිතො සම්බාහනෙන පරිමද්දිතබ්බධම්මස්ස, ඛණෙ ඛණෙ භිජ්ජනසභාවතාය භෙදනධම්මස්ස, තතො එව විකිරණසභාවතාය විද්ධංසනධම්මස්සාති ධම්ම-සද්දො පච්චෙකං යොජෙතබ්බො. තනුවිලෙපනෙනාති කායාවලෙපනෙන උච්ඡාදනවිලෙපනෙන. අඞ්ගපච්චඞ්ගාබාධවිනොදනත්ථායාති තාදිසසමුට්ඨාන-සරීරවිකාරවිගමාය. යස්මා සුක්කසොණිතං ආහාරො, උච්ඡාදනං පරිමද්දනඤ්ච යථාරහං උප්පාදස්ස, වුඩ්ඪියා ච පච්චයො, තස්මා ආහ ‘‘මාතාපෙත්තික…පෙ… කථිතො’’ති. උච්චාවචභාවොති යථාරහං යොජෙතබ්බො – ඔදනකුම්මාසූපචය-උච්ඡාදනපරිමද්දනග්ගහණෙහි උච්චභාවො, වඩ්ඪී. මාතාපෙත්තිකසම්භවග්ගහණෙන සමුදයො. ඉතරෙහි අවචභාවො, පරිහානි, අත්ථඞ්ගමො පකාසිතො. අඞ්ගපච්චඞ්ගානං සණ්ඨපනම්පි හි වට්ටපච්චයත්තා වට්ටන්ති.

කොධො ධූමොති එත්ථ ධූමපරියායෙන කොධස්ස වුත්තත්තා ධූම-සද්දො කොධෙ වත්තතීති වුත්තං ‘‘ධූමො විය ධූමො’’ති. භස්මනීති භස්මං. මොසවජ්ජන්ති මුසාවාදො. ධූමො එව ධූමායිතං. ඉච්ඡා ධූමායිතං එතිස්සාති ඉච්ඡාධූමායිතා, පජා. ඉච්ඡාධූමායිතසද්දස්ස තණ්හාය වුත්ති වුත්තනයො එව. ධූමායන්තොති විතක්කසන්තාපෙන සංතප්පෙන්තො, විතක්කෙන්තොති අත්ථො. පලිපොති දුක්කරමහාකද්දමං. තිමූලන්ති තීහි මූලෙහි පතිට්ඨිතං විය අචලං පවත්තන්ති වුත්තං. රජො ච ධූමො ච මයා පකාසිතාති රජසභාවකරණට්ඨෙන ‘‘රජො’’ති ච ධූමසභාවකරණට්ඨෙන ‘‘ධූමො’’ති ච මයා පකාසිතා. පකතිධූමො විය අග්ගිස්ස කිලෙසග්ගිජාලස්ස පඤ්ඤාණභාවතො. ධම්මදෙසනාධූමො ඤාණග්ගිසන්ධීපනස්ස පුබ්බඞ්ගමභාවතො. අයං රත්තිං ධූමායනාති යා දිවා කත්තබ්බකම්මන්තෙ උද්දිස්ස රත්තියං අනුවිතක්කනා, අයං රත්තිං ධූමායනා.

සත්තන්නං ධම්මානන්ති ඉදං සුත්තෙ (චූළනි. මෙත්තගූමාණවපුච්ඡානිද්දෙස 28) ආගතනයෙන වුත්තං. සුත්තඤ්ච තථා ආරාධනවෙනෙය්‍යජ්ඣාසයවසෙන. තදෙකට්ඨතාය වා තදඤ්ඤකිලෙසානං. සුන්දරපඤ්ඤොති ඤාතතීරණපහානපරිඤ්ඤාය පඤ්ඤාය සුන්දරපඤ්ඤො.

එතන්ති ‘‘සත්ථ’’න්ති එතං අධිවචනං සංකිලෙසධම්මානං සසනතො සමුච්ඡින්දනතො. න්ති වීරියං. පඤ්ඤාගතිකමෙව පඤ්ඤාය හිතස්සෙව අධිප්පෙතත්තා. ලොකියාය පඤ්ඤාය ආරම්භකාලෙ ලොකියවීරියං ගහෙතබ්බං, ලොකුත්තරාය පඤ්ඤාය පවත්තික්ඛණෙ ලොකුත්තරවීරියං ගහෙතබ්බන්ති යොජනා. අත්ථදීපනාති උපමෙය්‍යත්ථදීපනී උපමා.

ගාමතොති අත්තනො වසනගාමතො. මන්තෙති ආථබ්බනමන්තෙ. තෙ හි බ්‍රාහ්මණා අරඤ්ඤෙ එව වාචෙන්ති ‘‘මා අඤ්ඤෙ අස්සොසු’’න්ති. තථා අකාසීති චත්තාරො කොට්ඨාසෙ අකාසි. එවමෙත්ථ වම්මිකපඤ්හස්සෙව වසෙන උපමා ආගතා, සෙසානං වසෙන හෙට්ඨා වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බා.

ලඞ්ගනට්ඨෙන නිවාරණට්ඨෙන ලඞ්ගී, පලිඝො. ඤාණමුඛෙති විපස්සනාඤාණවීථියං. පතතීති පවත්තති. කම්මට්ඨානඋග්ගහපරිපුච්ඡාවසෙනාති චතුසච්චකම්මට්ඨානස්ස උග්ගණ්හනෙන තස්ස අත්ථපරිපුච්ඡාවසෙන චෙව විපස්සනාසඞ්ඛාත-අත්ථවිනිච්ඡය-පරිපුච්ඡාවසෙන ච. සබ්බසො ඤාතුං ඉච්ඡා හි පරිපුච්ඡා. විපස්සනා ච අනිච්චාදිතො සබ්බතෙභූමකධම්මානං ඤාතුං ඉච්ඡති. එවං විපස්සනාවසෙන අවිජ්ජාපහානමාහ, උපරිකත්තබ්බසබ්භාවතො න තාව මග්ගවසෙන.

වල්ලිඅන්තරෙ වාති වා-සද්දො පංසුඅන්තරෙ වා මත්තිකන්තරෙ වාති අවුත්තවිකප්පත්ථො. චිත්තාවිලමත්තකොවාති චිත්තක්ඛොභමත්තකොව. අනිග්ගහිතොති පටිසඞ්ඛානබලෙන අනිවාරිතො. මුඛවිකුලනං මුඛසඞ්කොචො. හනුසඤ්චොපනං පාපෙති අන්තොජප්පනාවත්ථායං. දිසා විලොකනං පාපෙති යත්ථ බාධෙතබ්බො ඨිතො, තංදස්සනත්ථං නිවාරකපරිවාරණත්ථං. දණ්ඩසත්ථාභිනිපාතන්ති දණ්ඩසත්ථානං පරස්ස උපරි නිපාතනාවත්ථං. යෙන කොධෙන අනිග්ගහිතෙන මාතාදිකං අඝාතෙතබ්බං උග්ඝාතෙත්වා ‘‘අයුත්තං වත මයා කත’’න්ති අත්තානම්පි හනති, තං සන්ධායෙතං වුත්තං ‘‘පරඝාතනම්පි අත්තඝාතනම්පි පාපෙතී’’ති. යෙන වා පරස්ස හඤ්ඤමානස්ස වසෙන ඝාතකොපි ඝාතනං පාපුණාති, තාදිසස්ස වසෙනායමත්ථො වෙදිතබ්බො. කොධසාමඤ්ඤෙන හෙතං වුත්තං ‘‘පරං ඝාතෙත්වා අත්තානං ඝාතෙතී’’ති. පරමුස්සදගතොති පරමුක්කංසගතො. දළ්හං පරිස්සයමාවහතාය කොධොව කොධූපායාසො. තෙනාහ ‘‘බලවප්පත්තො’’තිආදි.

ද්වෙධාපථසමා හොති අප්පටිපත්තිහෙතුභාවතො.

කුසලධම්මො න තිට්ඨති නීවරණෙහි නිවාරිතපරමත්තා. සමථපුබ්බඞ්ගමං විපස්සනං භාවයතො පඨමං සමථෙන නීවරණවික්ඛම්භනං හොති, විපස්සනා පන තදඞ්ගවසෙනෙව තානි නීහරතීති වුත්තං ‘‘වික්ඛම්භනතදඞ්ගවසෙනා’’ති.

‘‘කුම්මොව අඞ්ගානි සකෙ කපාලෙ’’තිආදීසු (සං. නි. 1.17) කුම්මස්ස අඞ්ගභාවෙන විසෙසතො පාදසීසානි එව වුච්චන්තීති ආහ ‘‘පඤ්චෙව අඞ්ගානි හොන්තී’’ති. විපස්සනාචාරස්ස වුච්චමානත්තා අධිකාරතො සම්මසනීයානමෙව ධම්මානං ඉධ ගහණන්ති ‘‘සබ්බෙපි සඞ්ඛතා ධම්මා’’ති විසෙසං කත්වාව වුත්තං. තෙනාහ භගවා ‘‘පඤ්චන්නෙතං උපාදානක්ඛන්ධානං අධිවචන’’න්ති.

සුනන්ති කොට්ටන්ති එත්ථාති සූනා, අධිකුට්ටනන්ති ආහ ‘‘සූනාය උපරී’’ති. අසිනාති මංසකන්තනෙන. ඝාතියමානාති හඤ්ඤමානා විබාධියමානා. වත්ථුකාමානං උපරි කත්වාති වත්ථුකාමෙසු ඨපෙත්වා තෙ අච්චාධානං කත්වා. කන්තිතාති ඡින්දිතා. කොට්ටිතාති බිලසො විභජිතා. ඡන්දරාගප්පහානන්ති ඡන්දරාගස්ස වික්ඛම්භනප්පහානං.

සම්මත්තාති මුච්ඡිතා සම්මූළ්හා. නන්දීරාගං උපගම්ම වට්ටං වඩ්ඪෙන්තීති සම්මූළ්හත්තා එවආදීනවං අපස්සන්තා නන්දීරාගස්ස ආරම්මණං උපගන්ත්වා තං පරිබ්‍රූහෙන්ති. නන්දීරාගබද්ධාති නන්දීරාගෙ ලග්ගත්තා තෙන බද්ධා. වට්ටෙ ලග්ගන්තීති තෙභූමකෙ වට්ටෙ සජ්ජන්ති. තත්ථ සජ්ජත්තා එව දුක්ඛං පත්වාපි න උක්කණ්ඨන්ති න නිබ්බින්දන්ති. ඉධ අනවසෙසප්පහානං අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘චතුත්ථමග්ගෙන නන්දීරාගප්පහානං කථිත’’න්ති.

අනඞ්ගණසුත්තෙ (ම. නි. අට්ඨ. 1.63) පකාසිතො එව ‘‘ඡන්දාදීහි න ගච්ඡන්තී’’තිආදිනා. ‘‘බුද්ධො සො භගවා’’තිආදි ‘‘නමො කරොහී’’ති (ම. නි. 1.249, 251) වුත්තනමක්කාරස්ස කරණාකාරදස්සනං. බොධායාති චතුසච්චසම්බොධාය. තථා දමථසමථතරණපරිනිබ්බානානි අරියමග්ගවසෙන වෙදිතබ්බානි. සමථපරිනිබ්බානානි පන අනුපාදිසෙසවසෙනපි යොජෙතබ්බානි. කම්මට්ඨානං අහොසීති විපස්සනාකම්මට්ඨානං අහොසි. එතස්ස පඤ්හස්සාති එතස්ස පන්නරසමස්ස පඤ්හස්ස අත්ථො. එවං ඉතරෙසුපි වත්තබ්බං විපස්සනාකම්මට්ඨානං ඛීණාසවගුණෙහි මත්ථකං පාපෙන්තො යථානුසන්ධිනාව දෙසනං නිට්ඨපෙසි, න පුච්ඡිතානුසන්ධිනාති අධිප්පායො. නනු ච පුච්ඡාවසෙනායං දෙසනා ආරද්ධාති? සච්චං ආරද්ධා, එවං පන ‘‘පුච්ඡාවසිකො නික්ඛෙපො’’ති වත්තබ්බං, න ‘‘පුච්ඡානුසන්ධිවසෙන නිට්ඨපිතා’’ති. අන්තරපුච්ඡාවසෙන දෙසනාය අපරිවත්තිතත්තා ආරම්භානුරූපමෙව පන දෙසනා නිට්ඨපිතා.

වම්මිකසුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.