7. ආවත්තහාරවණ්ණනා

‘‘අස්සුතවා පුථුජ්ජනො’’ති ඉමිනා යොනිසොමනසිකාරපටික්ඛෙපමුඛෙන අයොනිසොමනසිකාරපරිග්ගහො දීපිතො. ‘‘අරියානං අදස්සාවී’’තිආදිනා සප්පුරිසූපනිස්සයාදිපටික්ඛෙපමුඛෙන අසප්පුරිසූපනිස්සයාදිපරිග්ගහො දීපිතො. තෙසු පුරිමනයෙන ආසයවිපත්ති කිත්තිතා, දුතියෙන පයොගවිපත්ති. පුරිමෙන චස්ස කිලෙසවට්ටං, තඤ්ච යතො විපාකවට්ටන්ති සකලං සංසාරචක්කමාවත්තති. ‘‘පථවිං මඤ්ඤතී’’තිආදිනා තත්ථ තිස්සො මඤ්ඤනා වුත්තා. තාසු තණ්හාමඤ්ඤනා ‘‘එතං මමා’’ති තණ්හාග්ගාහො, මානමඤ්ඤනා ‘‘එසොහමස්මී’’ති මානග්ගාහො, දිට්ඨිමඤ්ඤනා ‘‘එසො මෙ අත්තා’’ති දිට්ඨිග්ගාහො. තත්ථ තණ්හාග්ගාහෙන ‘‘තණ්හං පටිච්චපරියෙසනා’’තිආදිකා (දී. නි. 2.103; දී. නි. 3.359; අ. නි. 3.23; විභ. 963) නව තණ්හාමූලකා ධම්මා ආවත්තන්ති. මානග්ගාහෙන ‘‘සෙය්‍යොහමස්මී’’තිආදිකා නව මානවිධා ආවත්තන්ති. දිට්ඨිග්ගාහෙන ‘‘රූපං අත්තතො සමනුපස්සතී’’තිආදිකා (සං. නි. 4.345) වීසතිවත්ථුකා සක්කායදිට්ඨි ආවත්තති. තීසු ච ගාහෙසු යාය සඤ්ඤාය තණ්හාග්ගාහස්ස වික්ඛම්භනා, සා දුක්ඛසඤ්ඤා දුක්ඛානුපස්සනා. යාය සඤ්ඤාය මානග්ගාහස්ස වික්ඛම්භනා, සා අනිච්චසඤ්ඤා අනිච්චානුපස්සනා. යාය පන සඤ්ඤාය දිට්ඨිග්ගාහස්ස වික්ඛම්භනා, සා අනත්තසඤ්ඤා අනත්තානුපස්සනා. තත්ථ පඨමග්ගාහවිසභාගතො අප්පණිහිතවිමොක්ඛමුඛං ආවත්තති, දුතියග්ගාහවිසභාගතො අනිමිත්තවිමොක්ඛමුඛං ආවත්තති, තතියග්ගාහවිසභාගතො සුඤ්ඤතවිමොක්ඛමුඛං ආවත්තති.

සෙක්ඛග්ගහණෙන අරියාය සම්මාදිට්ඨියා සඞ්ගහො, තතො ච පරතොඝොසයොනිසොමනසිකාරා දීපිතා හොන්ති. පරතොඝොසෙන ච සුතවා අරියසාවකොති ආවත්තති, යොනිසොමනසිකාරෙන නව යොනිසොමනසිකාරමූලකා ධම්මා ආවත්තන්ති, චතුබ්බිධඤ්ච සම්පත්තිචක්කං. ‘‘මා මඤ්ඤී’’ති මඤ්ඤනානං විප්පකතප්පහානතාගහණෙන එකච්චාසවපරික්ඛයො දීපිතො හොති, තෙන ච සද්ධාවිමුත්තදිට්ඨිප්පත්තකායසක්ඛිභාවා ආවත්තන්ති. ‘‘අරහං ඛීණාසවො’’තිආදිනා අසෙක්ඛා සීලක්ඛන්ධාදයො දස්සිතා හොන්ති, සීලක්ඛන්ධාදිපාරිපූරියා ච දස නාථකරණා ධම්මා ආවත්තන්ති. ‘‘න මඤ්ඤතී’’ති මඤ්ඤනාපටික්ඛෙපෙන පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු ‘‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’’ති සම්මාපටිපත්ති දස්සිතා, තාය ච සාතිසයා නිකන්තිපරියාදානමානසමුග්ඝාටනදිට්ඨිඋග්ඝාටනානි පකාසිතානීති අප්පණිහිතානිමිත්ත-සුඤ්ඤතවිමොක්ඛා ආවත්තන්ති.

‘‘තථාගතො’’තිආදිනා සබ්බඤ්ඤුගුණා විභාවිතාති තදවිනාභාවතො දසබල-චතුවෙසාරජ්ජඅසාධාරණඤාණආවෙණිකබුද්ධධම්මා ආවත්තන්ති. ‘‘නන්දී දුක්ඛස්ස මූල’’න්තිආදිනා සද්ධිං හෙතුනා වට්ටවිවට්ටං කථිතන්ති පවත්තිනිවත්තිතදුභයහෙතුවිභාවනෙන චත්තාරි අරියසච්චානි ආවත්තන්ති. ‘‘තණ්හානං ඛයා’’තිආදිනා තණ්හප්පහානාපදෙසෙන තදෙකට්ඨභාවතො දියඩ්ඪස්ස කිලෙසසහස්සස්ස පහානං ආවත්තති. ‘‘සබ්බසො තණ්හානං ඛයා සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො’’ති ච වුත්තත්තා ‘‘නන්දී දුක්ඛස්ස මූල’’න්ති, ‘‘ඉති විදිත්වා’’තිආදිනා වුත්තස්ස මඤ්ඤනාභාවහෙතුභූතස්ස පච්චයාකාරවෙදනස්ස සාවකෙහි අසාධාරණඤාණචාරභාවො දස්සිතො, තෙන චතුවීසතිකොටිසතසහස්සසමාපත්තිසඤ්චාරි භගවතො මහාවජිරඤාණං ආවත්තතීති. අයං ආවත්තො හාරො.