2. විචයහාරවණ්ණනා

මඤ්ඤනානං සක්කායස්ස අවිසෙසහෙතුභාවතො, කස්සචිපි තත්ථ අසෙසිතබ්බතො ච සබ්බගහණං, සභාවධාරණතො නිස්සත්තනිජ්ජීවතො ච ධම්මග්ගහණං, පතිට්ඨාභාවතො ආවෙණිකහෙතුභාවතො ච මූලග්ගහණං, කාරණභාවතො දෙසනත්ථසම්භවතො ච පරියායග්ගහණං, සම්මුඛභාවතො සම්පදානත්ථසම්භවතො ච ‘‘වො’’ති වචනං, තථාරූපගුණයොගතො අභිමුඛීකරණතො ච ‘‘භික්ඛවෙ’’ති ආලපනං. දෙසෙතුං සමත්ථභාවතො තෙසං සතුප්පාදනත්ථඤ්ච ‘‘දෙසෙස්සාමී’’ති පටිජානනං, දෙසෙතබ්බතාය පටිඤ්ඤාතභාවතො, යථාපටිඤ්ඤඤ්ච දෙසනතො ‘‘ත’’න්ති පච්චාමසනං, සොතබ්බභාවතො, සවනත්ථස්ස ච එකන්තෙන නිප්ඵාදනතො ‘‘සුණාථා’’ති වුත්තං. සක්කාතබ්බතො, සක්කච්චකිරියාය එව ච තදත්ථසිද්ධිතො ‘‘සාධුක’’න්ති වුත්තං. ධම්මස්ස මනසිකරණීයතො තදධීනත්තා ච සබ්බසම්පත්තීනං ‘‘මනසි කරොථා’’ති වුත්තං යථාපරිඤ්ඤාතාය දෙසනාය පරිබ්‍යත්තභාවතො විත්ථාරත්ථසම්භවතො ච ‘‘භාසිස්සාමී’’ති වුත්තං. භගවතො සදෙවකෙන ලොකෙන සිරසා සම්පටිච්ඡිතබ්බවචනත්තා, තස්ස ච යථාධිප්පෙතත්ථසාධනතො ‘‘එව’’න්ති වුත්තං. සත්ථු උත්තමගාරවට්ඨානභාවතො, තත්ථ ච ගාරවස්ස උළාරපුඤ්ඤභාවතො ‘‘භන්තෙ’’ති වුත්තං. භික්ඛූනං තථාකිරියාය නිච්ඡිතභාවතො වචනාලඞ්කාරතො ච ‘‘ඛො’’ති වුත්තං. සවනස්ස පටිජානිතබ්බතො, තථා තෙහි පටිපන්නත්තා ච ‘‘පච්චස්සොසු’’න්ති වුත්තං පච්චක්ඛභාවතො, සකලස්සපි එකජ්ඣං කරණතො ‘‘එත’’න්ති වුත්තං.

වුච්චමානස්ස පුග්ගලස්ස ලොකපරියාපන්නත්තා ලොකාධාරත්තා ච ලොකං උපාදාය ‘‘ඉධා’’ති වුත්තං. පටිවෙධබාහුසච්චාභාවතො පරියත්තිබාහුසච්චාභාවතො ච ‘‘අස්සුතවා’’ති වුත්තං. පුථූසු, පුථු වා ජනභාවතො ‘‘පුථුජ්ජනො’’ති වුත්තං. අනරියධම්මවිරහතො අරියධම්මසමන්නාගමතො ච ‘‘අරියාන’’න්ති වුත්තං. අරියභාවකරාය පටිපත්තියා අභාවතො, තත්ථ කොසල්ලදමථාභාවතො ‘‘අරියානං අදස්සාවී’’තිආදි වුත්තං. අසන්තධම්මස්සවනතො සන්තධම්මසමන්නාගමතො සබ්භි පාසංසියතො ච ‘‘සප්පුරිසාන’’න්ති වුත්තං. සප්පුරිසභාවකරාය පටිපත්තියා අභාවතො, තත්ථ ච කොසල්ලදමථාභාවතො ‘‘සප්පුරිසානං අදස්සාවී’’තිආදි වුත්තං. පථවීවත්ථුකානං මඤ්ඤනානං, උපරි වුච්චමානානඤ්චමඤ්ඤනානං මූලකත්තා පපඤ්චසඞ්ඛානං ‘‘පථවිං පථවිතො සඤ්ජානාතී’’ති වුත්තං. අන්ධපුථුජ්ජනස්ස අහංකාර-මමංකාරානං කත්ථචිපි අප්පහීනත්තා ‘‘පථවිං මඤ්ඤතී’’තිආදි වුත්තං.

පුබ්බෙ අග්ගහිතත්තා, සාමඤ්ඤතො ච ගය්හමානත්තා, පුග්ගලස්ස පථවීආදිආරම්මණසභාගතාය ලබ්භමානත්තා ච ‘‘යොපී’’ති වුත්තං. ‘‘යො’’ති අනියමෙන ගහිතස්ස නියමෙතබ්බතො පටිනිද්දිසිතබ්බතො ච; ‘‘සො’’ති වුත්තං සාතිසයං සංසාරෙ භයස්ස ඉක්ඛනතො කිලෙසභෙදනසම්භවතො ච ‘‘භික්ඛූ’’ති වුත්තං. සික්ඛාහි සමන්නාගමතො සෙක්ඛධම්මපටිලාභතො ච ‘‘සෙක්ඛො’’ති වුත්තං. මනසා ලද්ධබ්බස්ස අරහත්තස්ස අනධිගතත්තා අධිගමනීයතො ච ‘‘අප්පත්තමානසො’’ති වුත්තං. අපරෙන අනුත්තරණීයතො, පරං අනුච්ඡවිකභාවෙන උත්තරිත්වා ඨිතත්තා ච ‘‘අනුත්තර’’න්ති වුත්තං. යොගෙන භාවනාය කාමයොගාදිතො ච ඛෙමං සිවං අනුපද්දවන්ති ‘‘යොගක්ඛෙම’’න්ති වුත්තං. ඡන්දප්පවත්තියා උස්සුක්කාපත්තියා ච ‘‘පත්ථයමානො’’ති වුත්තං. තදත්ථස්ස සබ්බසො සබ්බඉරියාපථවිහාරස්ස සමථවිපස්සනාවිහාරස්ස දිබ්බවිහාරස්ස ච වසෙන ‘‘විහරතී’’ති වුත්තං. සෙක්ඛස්ස සබ්බසො අභිඤ්ඤෙය්‍යභාවඤ්චෙව පරිඤ්ඤෙය්‍යභාවඤ්ච ඤාණෙන අභිභවිත්වා ජානනතො ‘‘අභිජානාතී’’ති වුත්තං. සෙක්ඛස්ස සබ්බසො අප්පහීනමඤ්ඤනතාය අභාවතො ‘‘මා මඤ්ඤී’’ති වුත්තං. සෙසං වුත්තනයානුසාරෙන වෙදිතබ්බං. ඉමිනා නයෙන ඉතො පරං සබ්බපදෙසු විනිච්ඡයො කාතබ්බො. සක්කා හි අට්ඨකථං තස්සා ලීනත්ථවණ්ණනඤ්ච අනුගන්ත්වා අයමත්ථො විඤ්ඤූහි විභාවෙතුන්ති අතිවිත්ථාරභයෙන න විත්ථාරයිම්හ. ඉති අනුපදවිචයතො විචයො හාරො.