4. පදට්ඨානහාරවිභඞ්ගවණ්ණනා

22. තෙසං තෙසන්ති අනවසෙසපරියාදානං, තෙන යෙ සුත්තෙ වුත්තා ච ධම්මා, යෙ ච තෙසං කාරණභූතං, තෙසං සබ්බෙසම්පීති වුත්තං හොති. සබ්බධම්මයාථාවඅසම්පටිවෙධොති ඉමමත්ථං දස්සෙතුං ‘‘කත්ථ පන සො’’තිආදි වුත්තං.

පියායිතබ්බජාතියන්ති පෙමනීයසභාවං. මිච්ඡාපටිපදාති පමාදාපත්ති, මිච්ඡාභිනිවෙසො වා. එකවාරං උප්පන්නාපි පාණාතිපාතචෙතනා වෙරප්පසවනතො දොසස්ස, එකවාරං උප්පන්නාපි පමාදාපත්ති, මිච්ඡාභිනිවෙසො වා මොහස්ස උප්පත්තිකාරණන්ති පාළියං අවුත්තම්පි නයතො නිද්ධාරෙතබ්බන්ති දස්සෙන්තො ‘‘දොසස්ස…පෙ… ඉමිනාව නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො’’ති ආහ. නිමිත්තත්ථග්ගහණලක්ඛණං වණ්ණසණ්ඨානං, අනුබ්‍යඤ්ජනත්ථග්ගහණලක්ඛණං අනුබ්‍යඤ්ජනන්ති ‘‘නිමිත්තානුබ්‍යඤ්ජනග්ගහණලක්ඛණා’’ති වුත්තං. තත්ථ තත්ථ නිමිත්තං ඉත්ථිපුරිසනිමිත්තං. අනුබ්‍යඤ්ජනං හත්ථපාදහසිතකථිතාදි. ඵස්සො පච්චයො එතිස්සාති ඵස්සපච්චයා, තංභාවො ඵස්සපච්චයතා. අස්සාදෙති එතායාති අස්සාදො, තණ්හා.

වත්ථූනි ඤෙය්‍යධම්මොති ආහ ‘‘වත්ථුඅවිප්පටිපත්ති විසයසභාවපටිවෙධො’’ති. ඉධාධිප්පෙතං සම්මාපටිපත්තිං දස්සෙතුං ‘‘සීලසමාධිසම්පදාන’’න්ති වුත්තං. එකදෙසුපලක්ඛණවසෙන, වණ්ණගන්ධරාගිසප්පායවසෙන වා පාළියං ‘‘විනීලකවිපුබ්බකග්ගහණලක්ඛණා අසුභසඤ්ඤා’’ති වත්වා ‘‘තස්සා නිබ්බිදාපදට්ඨාන’’න්ති වුත්තං නිබ්බිදං දස්සෙන්තො ‘‘නිබ්බිදා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ පරිතස්සනතො විසෙසෙතුං ‘‘ඤාණෙනා’’ති විසෙසිතං. තථා පවත්තන්ති නිබ්බිදනාකාරෙන පවත්තනං.

යොනිසො උම්මුජ්ජන්තියා විදෙහරඤ්ඤො ධීතාය රුචාය ජාතිස්සරඤාණං කම්මස්සකතඤ්ඤාණස්ස කාරණං අහොසි, න පන අසප්පුරිසූපනිස්සයතො, අයොනිසො උම්මුජ්ජන්තස්ස තස්සෙව රඤ්ඤො සෙනාපතිනො අලාතස්ස බීජකස්ස දාසස්සාති ඉමමත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘ඉමස්ස ච…පෙ… උදාහරිතබ්බො’’ති ආහ. සොති පසාදො. අවත්ථාවිසෙසොති සම්පයුත්තධම්මානං අනාවිලභාවලක්ඛිතො අවත්ථාභෙදො. ආයතනගතොති ඨානගතො, රතනත්තයවිසයොති අත්ථො. ‘‘කායො’’තිආදිනා අවත්ථාවිසෙසෙන විනා සභාවසිද්ධමෙව පදට්ඨානං දස්සෙති.

ඉමස්මිං ච ඨානෙ පාළියං පුබ්බෙ යෙසං ධම්මානං පදට්ඨානං නිද්ධාරිතං, තෙ ධම්මා යෙසං ධම්මානං පදට්ඨානානි හොන්ති, තෙ දස්සෙතුං ‘‘අපරො නයො’’තිආදි ආරද්ධන්ති වෙදිතබ්බං. අස්සාදමනසිකාරො අයොනිසොමනසිකාරලක්ඛණො වුත්තො නිදස්සනමත්තඅත්ථොති වෙදිතබ්බො, යෙභුය්‍යෙන සත්තානං ලොභවසෙන අයොනිසොමනසිකාරා සංවත්තන්තීත්ති දස්සනත්ථං වා එවං වුත්තං. උපපත්ති එව ඔපපච්චයං, තස්ස භාවො ඔපපච්චයිකන්ති ආහ ‘‘උපපත්තිභවභාවෙනා’’ති. වවත්ථිතභාවොති වවත්ථිතභාවො රූපස්ස දස්සනාදිපටිනියතාරම්මණකිච්චතා. භවස්ස අඞ්ගානීති භවස්ස කාරණානි. දුතියෙ අඞ්ගානීති අවයවා, කම්මවට්ටම්පි වා කාරණඞ්ගභාවෙන යොජෙතබ්බං.

කම්මට්ඨානස්සාති භාවනාය බ්‍රූහනා වඩ්ඪනා. තෙසූති තිත්ථඤ්ඤුතාදීසු. කල්‍යාණමිත්තස්ස සම්මදෙව පයිරුපාසනායපීති තං නිස්සාය ලද්ධෙන සබ්බාය ධම්මස්සවනෙන ධම්මුපසංහිතං පාමොජ්ජං හොතීති තිත්ථඤ්ඤුතා පීතඤ්ඤුතාය පදට්ඨානං. එවං යාය විමුත්තියා සති විමුත්තිඤාණදස්සනං හොතීති සා තස්ස පදට්ඨානන්ති අයමත්ථො පාකටොති ආහ ‘‘පුරිමානං…පෙ… සුවිඤ්ඤෙය්‍යො එවා’’ති. සහ අධිට්ඨානෙනාති ඤාතපරිඤ්ඤාය සද්ධිං. ඤාතපරිඤ්ඤා හි තීරණපරිඤ්ඤාය අධිට්ඨානං. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

පදට්ඨානහාරවිභඞ්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.