12. ඔතරණහාරවිභඞ්ගවණ්ණනා

42. ඉන්ද්‍රියෙහීති කරණෙ කරණවචනං ‘‘මග්ගෙන ගච්ඡතී’’තිආදීසු විය, ‘‘ඵරසුනා ඡින්දතී’’ති එවමාදීසු විය ච. ඔතරණාති අනුප්පවෙසනා.

පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙ සඞ්ගණ්හනවසෙන සම්මාසඞ්කප්පො වියාති යොජනා. අධිචිත්තඅනුයුත්තානං සද්දහනුස්සහනුපට්ඨානසමාදහනෙහි සද්ධාදීසු උපකරොන්තෙසු එව පඤ්ඤා දස්සනකිච්චං සාධෙතීති දස්සෙන්තො ‘‘සද්ධා..පෙ… වුත්තානී’’ති ආහ. නො ච භවඞ්ගාති තෙසං සඞ්ඛාරානං පවත්තිකාරණතාභාවං දස්සෙති.

43. තථා වුත්තොති ‘‘නිස්සයො’’ති වුත්තො. චෙතනාසීසෙන තණ්හං එව වදති චෙතනාසහචරණතො.

රත්තස්සාති මග්ගෙන අසමුච්ඡින්නරාගස්ස. යෙන පුග්ගලො ‘‘රත්තො’’ති වුච්චති, තස්ස රාගස්ස සම්බන්ධිනී සුඛා වෙදනා වුත්තා තත්ථ තස්ස අනුසයනතො. තෙනාහ ‘‘සුඛාය…පෙ… වුත්ත’’න්ති. එස නයො සෙසෙසුපි. තෙනාහ ‘‘තථා’’තිආදි.

තානි එව ඉන්ද්‍රියානීති සුඛසොමනස්සුපෙක්ඛින්ද්‍රියානි. ‘‘සඞ්ඛාරපරියාපන්නානී’’ති වචනං සන්ධායාහ ‘‘ඉධ වෙදනාසීසෙන චෙතනා වුත්තා’’ති. න හි වෙදනා සඞ්ඛාරක්ඛන්ධපරියාපන්නා හොති. තණ්හාය, දිට්ඨියාති ච උපයොගෙ කරණවචනන්ති දස්සෙන්තො ‘‘තණ්හායා’’තිආදිමාහ. ඉදානි උපයොගවසෙනෙව ‘‘තණ්හායා’’තිආදීනං අත්ථං දස්සෙතුං ‘‘යථා වා’’තිආදිමාහ. තත්ථ සෙසධම්මානන්ති තණ්හාවජ්ජිතඅවිසිට්ඨධම්මානං. තණ්හාය නිස්සයභාවෙති යදා තණ්හා තෙසං නිස්සයො හොති.

තණ්හාය සෙසධම්මානං පච්චයභාවෙති යදා සෙසධම්මා තණ්හාපච්චයා හොන්ති. ‘‘කරජකායසන්නිස්සිතා’’ති ඉමිනා වෙදනාදික්ඛන්ධත්තයනිස්සිතාපි ගහිතා කායප්පස්සද්ධිභාවතො. කාරණභාවන්ති පරම්පරහෙතුභාවං. තණ්හාදිට්ඨිඋපයෙනාති දිට්ඨිඋපයෙන ච දිට්ඨිසහගතතණ්හාඋපයෙන ච.

‘‘ආගතීති ඉධාගති, ගතීති පෙච්චභවො’’ති පදද්වයෙන වුත්තමෙවත්ථං පාකටතරං කාතුං පාළියං ‘‘ආගතිගතීපි න භවන්තී’’ති වුත්තං. ඉධ හුරන්ති ද්වාරාරම්මණධම්මා දස්සිතා ආසන්නදූරභාවෙහි ද්වාරාරම්මණෙහි විනිවත්තෙත්වා ගහිතත්තා. ඉධ ද්වාරප්පවත්තධම්මා ‘‘උභයමන්තරෙනා’’ති පදස්ස අත්ථභාවෙන වුත්තා. චතුබ්‍යූහහාරෙ පන අනින්ද්‍රියබද්ධරූපධම්මා තථා වුත්තා. කාරණභූතෙන අනන්තරපච්චයභූතෙන, උපනිස්සයපච්චයභූතෙන ච. යෙ ධම්මා උපාදාය ‘‘අත්තා’’ති සමඤ්ඤා, තෙසං විඤ්ඤාණාදිධම්මානං අභාවෙන අනුප්පාදධම්මතං ආපාදිතත්තාති අත්ථො. ‘‘අනිස්සිතස්ස චලිතං නත්ථී’’තිආදිනා පටිලොමතො පච්චයභාවො දස්සිතොති දස්සෙන්තො පාළියං ‘‘එසෙවන්තො දුක්ඛස්සාති පටිච්චසමුප්පාදො’’ති වත්වා නනු ‘‘අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා’’තිආදිකො පටිච්චසමුප්පාදොති චොදනං සන්ධාය යථාවුත්තස්ස පටිච්චසමුප්පාදභාවං දස්සෙතුං ‘‘සො දුවිධො’’තිආදිනා ලොකියලොකුත්තරවසෙන පටිච්චසමුප්පාදො විභත්තො. තදත්ථතායාති වීතරාගවිමුත්තිඅත්ථතාය. තබ්භාවන්ති ලොකුත්තරපටිච්චසමුප්පාදභාවං.

ඔතරණහාරවිභඞ්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.