10. වෙවචනහාරවිභඞ්ගවණ්ණනා

37. අඤ්ඤමඤ්ඤෙහීති අඤ්ඤෙහි අඤ්ඤෙහි. ආයතින්ති පච්චවෙක්ඛණකාලෙ. කථඤ්චීති යෙන කෙනචි පකාරෙන, පඨමං වුත්තෙන පරියායෙන අප්පටිවිජ්ඣන්තො අපරෙන පරියායෙන පටිවිජ්ඣෙය්‍යාති අධිප්පායො. පරියායවචනං නිද්දිසතීති සම්බන්ධො. එවං සබ්බත්ථ. තස්මිං ඛණෙති පරියායවචනස්ස වුත්තක්ඛණෙ. වික්ඛිත්තචිත්තානන්ති ආරම්මණන්තරෙහි විවිධඛිත්තචිත්තානං. අඤ්ඤවිහිතානන්ති අඤ්ඤං චින්තෙන්තානං. කස්මා පන අඤ්ඤෙන පරියායෙන තදත්ථාවබොධනං, නනු තෙන වුත්තෙ දළ්හීකරණං හොතීති චොදනං සන්ධායාහ ‘‘තෙනෙවා’’තිආදි. තත්ථ තදඤ්ඤෙසන්ති තෙහි වික්ඛිත්තචිත්තාදීහි අඤ්ඤෙසං, යෙහි පඨමං වචනං සම්මදෙව ගහිතං. තත්ථාති වුත්තවචනෙනෙව පුනප්පුනං වචනෙ. අධිගතඅන්වත්ථතාය පුනරුත්ති පරිවජ්ජනත්ථං විසෙසනභාවෙන තාහි තාහි සඤ්ඤාහිපි අයම්පි සද්දො ඉමස්සත්ථස්ස වාචකො, අයම්පි සද්දො ඉමස්සත්ථස්ස වාචකොති පඤ්ඤාපනෙහි. දෙසෙතබ්බස්ස තස්ස තස්ස අත්ථස්ස අත්තනො චිත්තෙ උපනිබන්ධනං ඨපනං. තත්ථාති ධම්මනිරුත්තිපටිසම්භිදායං. බීජාවාපනං හෙතුසම්පාදනං.

එවං භගවතො පරියායදෙසනායං අනෙකානි පයොජනානි වත්වා ඉදානි අත්තනො සම්මාසම්බුද්ධතාය එවං තථාගතා බුද්ධලීලාය අනෙකෙහි පරියායෙහි ධම්මං දෙසෙන්තීති දස්සෙන්තො ‘‘කිං බහුනා’’තිආදිමාහ.

පාළියං ‘‘පිහා නාම යා වත්තමානස්ස අත්ථස්ස පත්ථනා’’ති පච්චුප්පන්නවිසයතං දස්සෙත්වා පුන අනාගතවිසයතං දස්සෙතුං ‘‘සෙය්‍යතරං වා’’තිආදි වුත්තන්ති ‘‘අනාගතපච්චුප්පන්නත්ථවිසයා තණ්හා පිහා’’ති ආහ.

අත්ථනිප්ඵත්තිපටිපාලනාති ඉමස්මිං වා පදෙ පිහාය එවත්ථවසෙන අනාගතපච්චුප්පන්නත්ථවිසයභාවදීපනතො.

ධම්මාරම්මණෙනෙව සඞ්ගහිතා ‘‘ධම්මාරම්මණ’’න්ත්වෙව ගහණං ගතා. චතුවීසති පදානීති එත්ථ ගෙහසිතදොමනස්සූපවිචාරාදීනං චතුන්නං ඡක්කානං වසෙන චතුවීස කොට්ඨාසා.

38. සායෙව පත්ථනාකාරෙන ධම්මනන්දීතිආදිමාහාති එත්ථ අයමත්ථො – සා එව පත්ථනාකාරෙන පවත්තියා ආසාදිපරියායෙන වුත්තා තණ්හා රූපාදිධම්මෙසු නන්දනට්ඨෙන ධම්මනන්දී. තෙසං එව පියායනට්ඨෙන ධම්මපෙමං. ගිලිත්වා පරිනිට්ඨපෙත්වා ඨානතො ධම්මජ්ඣොසානන්ති.

ඉමිනාපීති න කෙවලං ‘‘පඤ්ඤා පජානනා’’තිආදිආවෙණිකපරියායෙනෙව වෙවචනං වත්තබ්බං, අථ ඛො ඉමිනා ආධිපතෙය්‍යාදිසාධාරණපරියායෙනපි වෙවචනං වත්තබ්බන්ති අත්ථො. ඉමිනාව නයෙනාති එතෙන පරියායවචනෙන. න හි දෙසනත්ථසාධනං ‘‘ඉතිපි සො භගවා’’තිආදිපාළිනයදස්සනන්ති දස්සෙති. බලනිප්ඵත්තිගතොතිආදීසු දසසු තථාගතබලෙසු නිප්ඵත්තිං පාරිපූරිං ගතො. සම්බොධිපහානන්තරායදෙසනා විසෙසචොදනාසු විසාරදභාවසඞ්ඛාතානි චත්තාරි ඤාණානි පත්තො අධිගතොති වෙසාරජ්ජප්පත්තො.

ලොභජ්ඣාසයාදිඅජ්ඣාසයං විසෙසෙන අතිවත්තොති අජ්ඣාසයවීතිවත්තො. අතීතහෙතුසඞ්ඛෙපාදිසඞ්ඛෙපවිරහිතතාය අසඞ්ඛෙපසඞ්ඛාතං නිබ්බානං, අකුප්පධම්මතාය ගුණෙහි වා අසඞ්ඛෙපං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං ගතො උපගතොති අසඞ්ඛෙපගතො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. උද්ධෙය්‍යන්ති උද්ධරිතබ්බං.

ධම්මානුස්සතියං එවං අත්ථො දට්ඨබ්බොති සම්බන්ධො. සංසාරදුක්ඛතො පාති, සන්තෙන සුඛෙන රමෙති චාති වා පාරං.

අභූතපුබ්බත්තාති අනුප්පන්නපුබ්බත්තා, තෙනස්ස නිච්චතංව විභාවෙති කෙනචි දෙවතොපසග්ගාදිනා අනුපසජ්ජනීයත්තා අනුපසට්ඨත්තා.

‘‘දුප්පස්ස’’න්තිපි පාළි, දුරධිගමන්ති අත්ථො. ගුණසොභාසුරභිභාවෙනාති ගුණෙහි සොභාය, සුගන්ධිභාවෙන ච.

යථා අක්ඛණවෙධී පුග්ගලො සිප්පනිප්ඵත්තියා රත්තන්ධකාරතිමිසාය අචිරක්ඛණාලොකෙන අතිසුඛුමම්පි දූරගතං ලක්ඛං විජ්ඣති, එවං අරියසාවකො සීලසම්පත්තියා අතිසුඛුමං නිබ්බානං චතුසච්චධම්මං එකපටිවෙධෙනෙව පටිවිජ්ඣතීති ආහ ‘‘සිප්පඤ්ච සීලං අක්ඛණවෙධිතායා’’ති. ලොකිකන්ති නිදස්සනමත්තං දට්ඨබ්බං ලොකුත්තරධම්මඔලොකනස්සාපි අධිට්ඨානභාවතො.

වෙවචනහාරවිභඞ්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.