4. පාචිත්තියනිද්දෙසවණ්ණනා

30. ඉදානි පාචිත්තියං දස්සෙතුං ‘‘සම්පජානමුසාවාදෙ’’ත්‍යාදි ආරද්ධං. තත්ථ සම්පජානමුසාවාදෙති නිමිත්තත්ථෙ භුම්මවචනං, තස්මා යො භික්ඛු සම්පජානන්තො මුසා වදති, තස්ස තන්නිමිත්තං තංහෙතු තප්පච්චයා පාචිත්තියං උදීරිතන්ති අත්ථො. භික්ඛුඤ්ච ඔමසන්තස්සාති ජාතිනාමගොත්තකම්මසිප්පවයආබාධලිඞ්ගකිලෙසාපත්තිඅක්කොසෙසු භූතෙන වා අභූතෙන වා යෙන කෙනචි මුඛසත්තිනා භික්ඛුං ඔවිජ්ඣන්තස්ස භික්ඛුනො පාචිත්තියං උදීරිතන්ති අත්ථො. පෙසුඤ්ඤහරණෙපි චාති භික්ඛුස්ස පෙසුඤ්ඤහරණෙ, ජාතිආදීහි අක්කොසවත්ථූහි භික්ඛුං අක්කොසන්තස්ස භික්ඛුනො සුත්වා භික්ඛුනො පියකම්‍යතාය වා භෙදාධිප්පායෙන වා යො අක්කුද්ධො, තස්ස භික්ඛුස්ස කායෙන වා වාචාය වා පෙසුඤ්ඤහරණවචනෙ පාචිත්තියං උදීරිතන්ති අත්ථො.

31. සඞ්ගීතිත්තයමාරුළ්හං පිටකත්තයං ධම්මං භික්ඛුඤ්ච භික්ඛුනිඤ්ච ඨපෙත්වා අඤ්ඤෙන පුග්ගලෙන සද්ධිං එකතො පදං පදං භණන්තස්ස භික්ඛුනො පදගණනාය පාචිත්තියං උදීරිතන්ති සමුදායත්ථො.

32. අනුපසම්පන්නෙනෙවාති භික්ඛුං ඨපෙත්වා අන්තමසො පාරාජිකවත්ථුභූතෙන තිරච්ඡානගතෙනාපි සහ තිරත්තියං සයිත්වා චතුත්ථදිවසෙ අත්ථඞ්ගතෙ සූරියෙ පුන සහසෙය්‍යාය පාචිත්ති සියාති සම්බන්ධො. තත්ථ සහසෙය්‍යායාති සබ්බච්ඡන්නපරිච්ඡින්නෙ, යෙභුය්‍යෙනච්ඡන්නපරිච්ඡින්නෙ වා සෙනාසනෙ පුබ්බාපරියෙන වා එකක්ඛණෙ වා එකතො නිසජ්ජනාය. තත්ථ ඡදනං අනාහච්ච දියඩ්ඪහත්ථුබ්බෙධෙන පාකාරාදිනා පරිච්ඡින්නම්පි සබ්බපරිච්ඡින්නමිච්චෙව වෙදිතබ්බං.

33. එකරත්තම්පි ඉත්ථියා සද්ධිං සෙය්‍යං කප්පයතො තස්ස භික්ඛුනොපි පාචිත්ති සියාති අත්ථො. තත්ථ ඉත්ථියාති අන්තමසො තදහුජාතායපි මනුස්සිත්ථියා. දෙසෙන්තස්ස විනා විඤ්ඤුං, ධම්මඤ්ච ඡප්පදුත්තරින්ති විඤ්ඤුං පුරිසං විනා ඉත්ථියා ඡප්පදතො උත්තරිං ධම්මං දෙසෙන්තස්ස භික්ඛුනො පාචිත්ති සියාති අත්ථො. තත්ථ ‘‘ඡප්පදුත්තරි’’න්ති එත්ථ එකො ගාථාපාදො එකං පදන්ති එවං සබ්බත්ථ පදප්පමාණං වෙදිතබ්බං. ඡ පදානි ඡප්පදං, ඡප්පදතො උත්තරිං ඡප්පදුත්තරිං.

34. භික්ඛුසම්මුතිං ඨපෙත්වා භික්ඛුනො දුට්ඨුල්ලං වජ්ජං අභික්ඛුනො වදන්තස්ස පාචිත්තියං උදීරිතන්ති අත්ථො. තත්ථ දුට්ඨුල්ලන්ති ඉධ සඞ්ඝාදිසෙසං අධිප්පෙතං. භික්ඛුසම්මුතියාති යං සඞ්ඝො අභිණ්හාපත්තිකස්ස භික්ඛුනො ආයතිං සංවරත්ථාය ආපත්තීනඤ්ච කුලානඤ්ච පරියන්තං කත්වා වා අකත්වා වා තික්ඛත්තුං අපලොකෙත්වා කතිකං කරොති, තං ඨපෙත්වා. අභික්ඛුනොති අනුපසම්පන්නස්ස. වදන්තස්සාති ආරොචෙන්තස්ස.

35. යො අකප්පියං පථවිං ඛණෙය්‍ය වා ඛණාපෙය්‍ය වා, තස්ස පාචිත්තියං සියා. තත්ථ අකප්පියන්ති උද්ධනපචනාදිවසෙන වා තථා තථා අදඩ්ඪා වා ජාතපථවී වුච්චති. සා තිවිධා සුද්ධමිස්සපුඤ්ජවසෙන. තත්ථ සුද්ධපථවී නාම පකතියා සුද්ධපංසු වා සුද්ධමත්තිකා වා. මිස්සපථවී නාම යත්ථ පංසුතො වා මත්තිකතො වා පාසාණසක්ඛරකථලමරුම්බවාලුකාසු අඤ්ඤතරස්ස තතියභාගො හොති. පුඤ්ජපථවී නාම අතිරෙකචාතුමාසං ඔවට්ඨො පංසුපුඤ්ජො වා මත්තිකාපුඤ්ජො වා හොති. වුත්තලක්ඛණෙන පන මිස්සකපුඤ්ජොපි පිට්ඨිපාසාණෙ ඨිතසුඛුමරජම්පි ච දෙවෙ ඵුසයන්තෙ සකිං චෙ තින්තං, චාතුමාසච්චයෙන තින්තොකාසො පුඤ්ජපථවීසඞ්ඛමෙව ගච්ඡති. යො භික්ඛු භූතගාමං විකොපෙය්‍ය, තස්ස පාචිත්තියං සියාති සම්බන්ධො. තත්ථ භූතගාමන්ති භවන්ති, අභවුං චාති භූතා, ජායන්ති වඩ්ඪන්ති ජාතා වඩ්ඪිතා චාති අත්ථො, ගාමොති රාසි, භූතානං ගාමො, භූතා එව වා ගාමොති භූතගාමො, පතිට්ඨිතහරිතතිණරුක්ඛාදීනමෙතං අධිවචනං. තං භූතගාමං. විකොපෙය්‍යාති ඡෙදනභෙදනාදීනි කරෙය්‍ය.

36. යො භික්ඛු සඞ්ඝිකං මඤ්චාදිං අජ්ඣොකාසෙ සන්ථරණාදිකං කත්වා ආපුච්ඡනාදිකං අකත්වා යාති, තස්ස පාචිත්ති සියාති අත්ථො. තත්ථ සඞ්ඝිකන්ති සඞ්ඝස්ස සන්තකං. මඤ්චාදින්ති එත්ථ ආදි-සද්දෙන පීඨභිසිකොච්ඡාදිං සඞ්ගණ්හාති. සන්ථරණාදිකන්ති සන්ථරණාදිං කත්වා වා කාරාපෙත්වා වා. ආපුච්ඡනාදිකන්ති ආපුච්ඡනං වා උද්ධරණං වා උද්ධරාපනං වාති අත්ථො. යාතීති ගච්ඡති.

37. යො භික්ඛු සඞ්ඝිකාවසථෙ සෙය්‍යං සන්ථරණාදිකං කත්වා ආපුච්ඡනාදිකං අකත්වා යාති, තස්ස භික්ඛුනො පාචිත්ති සියාති අත්ථො. තත්ථ සඞ්ඝිකාවසථෙති සඞ්ඝස්ස සන්තකෙ ආවසථෙ විහාරෙ ගබ්භෙ වා අඤ්ඤස්මිං වා සබ්බපරිච්ඡින්නෙ ගුත්තසෙනාසනෙ. සෙය්‍යන්ති භිසි චිමිලිකා පාවුරණං උත්තරත්ථරණං භූමත්ථරණං තට්ටිකා චම්මක්ඛණ්ඩං නිසීදනං පච්චත්ථරණං තිණසන්ථාරො පණ්ණසන්ථාරොති එවමාදිකං. සන්ථරණාදිකන්ති තෙසු යෙන කෙනචි අත්ථරණාදිකං කත්වා වා කාරාපෙත්වා වා.

38-9. යො පන භික්ඛු ජානං සප්පාණකං තොයං පරිභුඤ්ජයෙ, තස්ස භික්ඛුනො පාචිත්ති සියාති යොජනා. තත්ථ ජානං සප්පාණකන්ති ‘‘සප්පාණකමිද’’න්ති දිස්වා වා සුත්වා වා යෙන කෙනචි ආකාරෙන ජානන්තො. තොයන්ති උදකං. පරිභුඤ්ජයෙති පරිභුඤ්ජෙය්‍ය. යො භික්ඛු පාරිවත්තකං ඨපෙත්වා අඤ්ඤාතිකාය භික්ඛුනියා චීවරං දෙති, තස්ස භික්ඛුනො පාචිත්ති සියා. චීවරප්පටිග්ගහණසික්ඛාපදෙ භික්ඛු පටිග්ගාහකො ඉධ භික්ඛුනී, අයං විසෙසො. අඤ්ඤාතිකාය භික්ඛුනියා චීවරං සිබ්බතොපි තස්ස භික්ඛුනො පාචිත්ති සියාති අත්ථො. චීවරන්ති නිවාසනපාරුපනූපගං. සිබ්බතොති සයං සිබ්බන්තස්ස සූචිං පවෙසෙත්වා නීහරණෙ පයොගගණනාය පාචිත්ති. සිබ්බාපෙන්තස්ස පන ‘‘සිබ්බා’’ති වුත්තො සචෙපි සබ්බං සූචිකම්මං නිට්ඨාපෙසි, එකමෙව පාචිත්ති, ආණත්තස්ස පයොගගණනාය පාචිත්ති හොති. පවාරෙත්වාන අතිරිත්තං අකාරෙත්වා භුඤ්ජතො පාචිත්ති සියාති අත්ථො. තත්‍රායං විනිච්ඡයො – ඔදනො සත්තු කුම්මාසො මච්ඡො මංසන්ති පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරං සාසපමත්තම්පි අජ්ඣොහරිත්වා භොජනං පටික්ඛෙපං කත්වා අඤ්ඤෙන ඉරියාපථෙන ‘‘අලමෙතං සබ්බ’’න්ති අතිරිත්තං අකාරෙත්වා පරිභුඤ්ජතො පාචිත්ති හොතීති.

40. යො භික්ඛු ආසාදනාපෙක්ඛො භුත්තාවිං පවාරිතං භික්ඛුං ‘‘හන්ද, භික්ඛු, ඛාද වා භුඤ්ජ වා’’ති අනතිරිත්තෙන පවාරෙති, භොජනෙ භුත්තෙ තස්ස පාචිත්තියං උදීරිතන්ති අත්ථො. තත්ථ ආසාදනාපෙක්ඛොති ආසාදනං චොදනං මඞ්කුකරණභාවං අපෙක්ඛමානො.

41-2. යො භික්ඛු සන්නිධිභොජනං භුඤ්ජෙය්‍ය, තස්ස භික්ඛුනො පාචිත්ති සියාති අත්ථො. තත්ථ සන්නිධිභොජනන්ති පටිග්ගහෙත්වා එකරත්තං වීතිනාමිතභොජනං. විකාලෙ යාවකාලිකං භුඤ්ජතො වාපි පාචිත්ති සියාති යොජනා. තත්ථ විකාලෙති විගතකාලෙ, මජ්ඣන්හිකාතික්කමතො පට්ඨාය යාව අරුණුග්ගමනාති අත්ථො. යාවකාලිකන්ති වනමූලඵලාදිකං ආමිසභොජනං. අගිලානො භික්ඛු පණීතකං සප්පිභත්තාදිකම්පි විඤ්ඤාපෙත්වාන භුඤ්ජෙය්‍ය, තස්ස භික්ඛුනො පාචිත්ති සියාති යොජනා. තත්ථ අගිලානොති කල්ලකො. පණීතකන්ති සප්පිතෙලමධුඵාණිතමච්ඡමංසඛීරදධිසඞ්ඛාතෙහි සංසට්ඨං සත්තධඤ්ඤනිබ්බත්තං පණීතභොජනං. යො භික්ඛු දන්තකට්ඨොදකං වජ්ජෙත්වා අප්පටිග්ගහිතකං භුඤ්ජෙය්‍ය, පාචිත්ති සියාති අත්ථො. තත්ථ අප්පටිග්ගහිතන්ති කායෙන වා කායප්පටිබද්ධෙන වා ගණ්හන්තස්ස හත්ථපාසෙ ඨත්වා කායකායප්පටිබද්ධනිස්සග්ගියානං අඤ්ඤතරෙන න දින්නං අප්පටිග්ගහිතං නාම.

43. යො භික්ඛු තිත්ථියස්ස සහත්ථතො කිඤ්චි භුඤ්ජිතබ්බං දදෙය්‍ය, තස්ස පාචිත්ති සියාති සම්බන්ධො. තත්ථ තිත්ථියස්සාති අඤ්ඤතිත්ථියස්ස. කිඤ්චි භුඤ්ජිතබ්බන්ති යං කිඤ්චි භොජනීයං. සහත්ථතොති සහත්ථා. යො භික්ඛු මාතුගාමෙන එකතො රහො නිසජ්ජං කප්පෙය්‍ය, තස්ස පාචිත්ති සියාති සම්බන්ධො. තත්ථ රහොති පටිච්ඡන්නෙ. කප්පෙති කප්පෙය්‍ය. එකතොති සද්ධිං.

44. සුරාමෙරයපානෙපීති එත්ථ පිට්ඨාදීහි කතං මජ්ජං සුරා. පුප්ඵාදීහි කතො ආසවො මෙරයං. යො භික්ඛු තදුභයම්පි බීජතො පට්ඨාය කුසග්ගෙනාපි පිවති, තස්ස තප්පානපච්චයා පාචිත්තියං උදීරිතන්ති අත්ථො. අඞ්ගුලිපතොදකෙ චාපීති අඞ්ගුලීහි උපකච්ඡකාදීනං ඝට්ටනපච්චයා පාචිත්ති සියාති අත්ථො. හසධම්මෙපි චොදකෙති උපරිගොප්ඵකෙ උදකෙ හසධම්මෙ කීළානිමිත්තං තස්ස පාචිත්ති සියාති අත්ථො.

45. අනාදරෙපි පාචිත්තීති පුග්ගලස්ස වා ධම්මස්ස වා අනාදරකරණෙපි පාචිත්ති සියාති අත්ථො. යො භික්ඛු උපසම්පන්නෙන පඤ්ඤත්තෙන වුච්චමානො තස්ස වා වචනං අකත්තුකාමතාය, තං වා ධම්මං අසික්ඛිතුකාමතාය අනාදරියං කරොති, තස්ස තස්මිං අනාදරියෙ පාචිත්ති සියාති අත්ථො. භයානකං කථං කත්වා වා භයානකං රූපං දස්සෙත්වා වා භික්ඛුං භීසයතොපි පාචිත්ති සියාති අත්ථො.

46. යො භික්ඛු අගිලානො කිඤ්චි පච්චයං ඨපෙත්වා ජොතිං ජලෙය්‍ය වා ජලාපෙය්‍ය වා, තස්ස පාචිත්තියං සියාති සම්බන්ධො. තත්ථ කිඤ්චි පච්චයන්ති පදීපුජ්ජලනං වා පත්තපචනාදීසු ජොතිකරණං වාති එවරූපං පච්චයං ඨපෙත්වා. ජොතින්ති අග්ගිං.

47-8. කප්පබින්දුං අනාදාය නවචීවරභොගිනො නවං චීවරං භුඤ්ජන්තස්ස පාචිත්ති සියාති අත්ථො. කප්පබින්දුන්ති මොරක්ඛිමණ්ඩලමඞ්ගුලපිට්ඨීනං අඤ්ඤතරප්පමාණං කප්පබින්දුං. අනාදායාති අනාදියිත්වා. භික්ඛුනො චීවරාදිකං පරික්ඛාරං අපනෙත්වා නිධෙන්තස්ස වා නිධාපෙන්තස්ස වා හසාපෙක්ඛස්ස භික්ඛුනො පාචිත්ති සියාති අත්ථො. චීවරාදිකන්ති ආදි-සද්දෙන පත්තනිසීදනසූචිඝරකායබන්ධනාදිං සඞ්ගණ්හාති. නිධෙන්තස්සාති නිදහන්තස්ස. හසාපෙක්ඛස්සාති හසාධිප්පායස්ස. ජානං පාණං හනෙ භික්ඛු, තිරච්ඡානගතම්පි චාති යො භික්ඛු ‘‘පාණො’’ති ජානන්තො තිරච්ඡානගතං පාණං ඛුද්දකම්පි මහන්තම්පි හනෙය්‍ය, තස්ස පාචිත්තියං සියාති අත්ථො.

49. ඡාදෙතුකාමො ඡාදෙති, දුට්ඨුල්ලං භික්ඛුනොපි චාති යො භික්ඛු භික්ඛුනො දුට්ඨුල්ලසඞ්ඛාතං සඞ්ඝාදිසෙසං ඡාදෙතුකාමො හුත්වා ඡාදෙති, තස්ස පාචිත්තියං සියාති අත්ථො. ඉත්ථියා සහ සංවිධාය ගාමන්තරගතස්ස භික්ඛුනො පාචිත්තියං සියාති යොජනා.

50. භික්ඛුං වා පහරෙය්‍යාථාති යො භික්ඛු භික්ඛුං පහරෙය්‍ය, තස්ස පාචිත්තියං සියාති යොජනා. තලසත්තිකමුග්ගිරෙති යො භික්ඛු පහරණාකාරං දස්සෙන්තො කායං වා කායප්පටිබද්ධං වා උග්ගිරෙය්‍ය, තස්ස පාචිත්තියං සියාති අත්ථො. චොදෙය්‍ය වා චොදාපෙය්‍ය, භික්ඛුං අමූලකෙන චාති යො භික්ඛු භික්ඛුං අමූලකෙන සඞ්ඝාදිසෙසෙන චොදෙය්‍ය වා චොදාපෙය්‍ය වා, තස්ස පාචිත්තියං සියාති අත්ථො. තත්ථ අමූලකෙනාති දිට්ඨාදිමූලවිරහිතෙන.

51. කුක්කුච්චුප්පාදනෙ චාපීති ‘‘ඌනවීසතිවස්සො ත්වං මඤ්ඤෙ’’තිආදීනි භණන්තො කුක්කුච්චං උප්පාදෙය්‍ය, තස්ස කුක්කුච්චුප්පාදනපච්චයා පාචිත්තියං හොති. යො භික්ඛු භණ්ඩනත්ථාය භණ්ඩනජාතානං වචනං සොතුං උපස්සුතිං යාති, තස්ස පාචිත්තියං සියාති සම්බන්ධො. තත්ථ භණ්ඩනත්ථායාති කලහත්ථාය. භණ්ඩනජාතානන්ති කලහජාතානං. උපස්සුතින්ති සුතිසමීපං.

52. යො භික්ඛු සඞ්ඝස්ස පරිණාමිතං යං ලාභං, තං පරපුග්ගලස්ස නාමෙති, තස්ස පාචිත්තියං සියාති සම්බන්ධො. තත්ථ නාමෙතීති පරිණාමෙති. පුච්ඡං අකත්වාති ‘‘විකාලෙ ගාමප්පවෙසනං ආපුච්ඡාමී’’ති වා ‘‘ගාමං පවිසිස්සාමී’’ති වා අනාපුච්ඡිත්වා. සන්තභික්ඛුන්ති අන්තොඋපචාරසීමාය දස්සනූපචාරෙ භික්ඛුං දිස්වා යං සක්කා හොති පකතිවචනෙන ආපුච්ඡිතුං, තාදිසං විජ්ජමානං භික්ඛුං. ගාමස්සාති ගාමං, කම්මත්ථෙ සාමිවචනං. ගතෙති සම්පදානත්ථෙ භුම්මවචනං, ගතස්සාති අත්ථො. සන්තං භික්ඛුං අනාපුච්ඡිත්වා විකාලෙ ගාමං ගතස්ස භික්ඛුනො පාචිත්තියං සියාති අත්ථො. සෙසං උත්තානමෙවාති.

පාචිත්තියනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.