3. නිස්සග්ගියනිද්දෙසවණ්ණනා
17. ඉදානි චීවරවිධිං දස්සෙතුං ‘‘විකප්පන’’න්ත්‍යාදිමුද්ධටං. යො භික්ඛු අකාලචීවරං විකප්පනඤ්ච අධිට්ඨානඤ්ච අකත්වා දසාහං අතික්කාමෙති, තස්ස භික්ඛුනො නිස්සග්ගියං සියාති පිණ්ඩත්ථො. තත්ථ අකාලචීවරන්ති අකාලෙ චීවරං, ඛොමං කප්පාසිකං කොසෙය්‍යං කම්බලං සාණං භඞ්ගන්ති ජාතිතො ඡ චීවරානි, දුකූලං පට්ටුණ්ණං සොමාරපට්ටං චීනපට්ටං ඉද්ධිජං දෙවදින්නන්ති ඉමානි පන ඡ අනුලොමචීවරානි. තෙසු දුකූලං සාණස්ස අනුලොමං වාකමයත්තා. පට්ටුණ්ණාදීනි තීණි කොසෙය්‍යස්ස අනුලොමානි පාණකෙහි කතසුත්තමයත්තා. ඉද්ධිජාදීනි ද්වයානි ඛොමාදීනං අනුලොමානි තෙසමඤ්ඤතරභාවතො. ඉමෙසං ඡන්නං චීවරානං අඤ්ඤතරං අකාලචීවරං.
විකප්පනමධිට්ඨානන්ති එත්ථ පන විකප්පනූපගං අධිට්ඨානූපගඤ්ච එවං වෙදිතබ්බං. තත්‍රායං පාළි – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආයාමෙන අට්ඨඞ්ගුලං සුගතඞ්ගුලෙන චතුරඞ්ගුලවිත්ථතං පච්ඡිමචීවරං විකප්පෙතු’’න්ති (මහාව. 358). මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස දීඝසො ද්වෙ විදත්ථියො, තිරියං විදත්ථි. ද්වෙ විකප්පනා සම්මුඛාවිකප්පනා ච පරම්මුඛාවිකප්පනා ච. කථං? ‘‘ඉමං චීවරං තුය්හං විකප්පෙමී’’ති වත්තබ්බං, අයං සම්මුඛාවිකප්පනා. ‘‘මය්හං සන්තකං පරිභුඤ්ජ වා විස්සජ්ජෙහි වා යථාපච්චයං වා කරොහී’’ති, එකස්ස සන්තිකෙ ‘‘ඉමං චීවරං තිස්සස්ස භික්ඛුනො විකප්පෙමී’’ති වත්තබ්බං, අයං අපරාපි සම්මුඛාවිකප්පනා. තෙන භික්ඛුනා ‘‘තිස්සස්ස භික්ඛුනො සන්තකං පරිභුඤ්ජ වා විස්සජ්ජෙහි වා යථාපච්චයං වා කරොහී’’ති, ‘‘ඉමං චීවරං තුය්හං විකප්පනත්ථාය දම්මී’’ති වත්තබ්බං, තෙන වත්තබ්බො ‘‘කො තෙ මිත්තො වා සන්දිට්ඨො වා සම්භත්තො වා’’ති, තතො ඉතරෙන ‘‘තිස්සො භික්ඛූ’’ති වත්තබ්බං, පුන තෙන ‘‘අහං තිස්සස්ස භික්ඛුනො දම්මී’’ති වත්තබ්බං, අයං පරම්මුඛාවිකප්පනා. ‘‘තිස්සස්ස භික්ඛුනො සන්තකං පරිභුඤ්ජ වා විස්සජ්ජෙහි වා යථාපච්චයං වා කරොහී’’ති වුත්තෙ පච්චුද්ධාරො නාම හොති. බහුකෙ ‘‘ඉමානී’’ති, අහත්ථපාසෙ ‘‘එතං, එතානී’’ති වා. එවං විකප්පනඤ්ච අකත්වාති අත්ථො.
තිචීවරස්ස පන පමාණං උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදෙන සුගතචීවරතො ඌනකං වට්ටති, ලාමකපරිච්ඡෙදෙන සඞ්ඝාටියා, උත්තරාසඞ්ගස්ස ච දීඝතො මුට්ඨිපඤ්චකං, තිරියං මුට්ඨිත්තිකං, අන්තරවාසකො දීඝතො මුට්ඨිපඤ්චකො, තිරියං ද්විහත්ථොපි අඩ්ඪතෙය්‍යො වා වට්ටති. වුත්තප්පමාණතො අධිකඤ්ච ඌනකඤ්ච ‘‘පරික්ඛාරචොළ’’න්ති අධිට්ඨාතබ්බං. ද්වෙ චීවරස්ස අධිට්ඨානා කායෙන වා අධිට්ඨෙති, වාචාය වා අධිට්ඨෙති. තිචීවරං අධිට්ඨහන්තෙන රජිත්වා කප්පබින්දුං දත්වා පුරාණසඞ්ඝාටිං ‘‘ඉමං සඞ්ඝාටිං පච්චුද්ධරාමී’’ති පච්චුද්ධරිත්වා නවං සඞ්ඝාටිං හත්ථෙන ගහෙත්වා ‘‘ඉමං සඞ්ඝාටිං අධිට්ඨාමී’’ති චිත්තෙන ආභොගං කත්වා කායවිකාරං කරොන්තෙන කායෙන අධිට්ඨාතබ්බා, ඉදං කායෙන අධිට්ඨානං. තං යෙන කෙනචි සරීරාවයවෙන අඵුසන්තස්ස න වට්ටති. වාචාය අධිට්ඨානං පන වචීභෙදං කත්වා වාචාය අධිට්ඨාතබ්බං, සචෙ හත්ථපාසෙ ‘‘ඉමං සඞ්ඝාටිං අධිට්ඨාමී’’ති, සචෙ අහත්ථපාසෙ ඨපිතට්ඨානං සල්ලක්ඛෙත්වා ‘‘එතං සඞ්ඝාටිං අධිට්ඨාමී’’ති වාචා භින්දිතබ්බා. එස නයො උත්තරාසඞ්ගෙ, අන්තරවාසකෙ ච. තිචීවරාදීනි සබ්බානි එකතො කත්වා ‘‘ඉමානි චීවරානි පරික්ඛාරචොළානි අධිට්ඨාමී’’ති අධිට්ඨාතුම්පි වට්ටතීති. එවං අධිට්ඨානඤ්ච අකත්වාති අත්ථො.
දස අහානි දසාහං. අතිමාපෙතීති අතික්කාමෙති. තස්සාති තස්ස භික්ඛුනො. නිස්සග්ගියන්ති නිස්සජ්ජනං නිස්සග්ගියං, පුබ්බභාගෙ කත්තබ්බස්ස විනයකම්මස්සෙතං නාමං, නිස්සග්ගියමස්ස අත්ථීති නිස්සග්ගියං, කිං තං? පාචිත්තියං, තං අතික්කාමයතො සහනිස්සග්ගියවිනයකම්මං පාචිත්තියං සියා, අයමෙත්ථ අත්ථො. තං පනෙතං චීවරං යං දිවසං උප්පන්නං, තස්ස යො අරුණො, සො උප්පන්නදිවසනිස්සිතො, තස්මා චීවරුප්පාදදිවසෙන සද්ධිං එකාදසෙ අරුණුග්ගමනෙ දසාහාතික්කමිතං හොතීති. චීවරස්ස අත්තනො සන්තකතා, ජාතිප්පමාණයුත්තතා, ඡින්නපලිබොධභාවො, අතිරෙකචීවරතා, දසාහාතික්කමොති ඉමානෙත්ථ පඤ්ච අඞ්ගානි. පඨමකථිනසික්ඛාපදං.
18. ඉදානි දුතියං දස්සෙතුං ‘‘භික්ඛුසම්මුතියා’’ත්‍යාදිමාරද්ධං. යො භික්ඛුසම්මුතිං වජ්ජෙත්වා කාලඤ්ච විනා අධිට්ඨිතං තිචීවරං එකාහං අතික්කමාපෙති, තස්ස නිස්සග්ගියං සියාති සම්බන්ධො. තත්ථ භික්ඛුසම්මුතියාඤ්ඤත්‍රාති යං සඞ්ඝො ගිලානස්ස භික්ඛුනො තිචීවරෙන විප්පවාසසම්මුතිං දෙති, තං ඨපෙත්වා. තිචීවරමධිට්ඨිතන්ති කරණත්ථෙ උපයොගවචනං, තෙන තිචීවරාධිට්ඨානනයෙන අධිට්ඨිතෙසු සඞ්ඝාටිආදීසු යෙන කෙනචි චීවරෙන. එකාහන්ති එකරත්තං. අතිමාපෙතීති විප්පවසති, වියුත්තො වසතීති අත්ථො. තස්ස අලද්ධසම්මුතිකස්ස භික්ඛුනො එකරත්තම්පි චීවරෙන විප්පවාසතො නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං සියාති අත්ථො. සමයං විනාති චීවරකාලං වජ්ජෙත්වා. අධිට්ඨිතචීවරතා, අනත්ථතකථිනතා, අලද්ධසම්මුතිතා, රත්තිවිප්පවාසොති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි. දුතියකථිනසික්ඛාපදං.
19. ඉදානි පුරාණචීවරං දස්සෙතුං ‘‘අඤ්ඤාතිකා’’ත්‍යාදි ආරද්ධං. තත්ථ අඤ්ඤාතිකාති අඤ්ඤාතිකාය ‘‘පටිසඞ්ඛා යොනිසො’’තිආදීසු විය, අඤ්ඤාතිකාය නෙව මාතුසම්බන්ධෙන න පිතුසම්බන්ධෙන සම්බද්ධායාති වුත්තං හොති. භික්ඛුනියාති අට්ඨවාචිකකම්මෙන උපසම්පන්නාය. ආකොටාපෙතීති පහරාපෙති. තන්ති නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං භවෙය්‍යාති අත්ථො. පුරාණචීවරතා, උපචාරෙ ඨත්වා අඤ්ඤාතිකාය භික්ඛුනියා ආණාපනං, තස්සා ධොවනාදීනි චාති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. පුරාණචීවරසික්ඛාපදං.
20. කිඤ්චි මූලකන්ති කිඤ්චි පාභතං. චීවරාදානෙති චීවරස්ස ආදානෙ චීවරප්පටිග්ගහණෙ. විකප්පනූපගචීවරතා, පාරිවත්තකාභාවො, අඤ්ඤාතිකාය හත්ථතො ගහණන්ති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. චීවරප්පටිග්ගහණසික්ඛාපදං.
21. අප්පවාරිතන්ති ‘‘වදෙය්‍යාථ, භන්තෙ, යෙන අත්ථො’’ති ඉච්ඡාපිතං ඉච්ඡං රුචිං උප්පාදිතං, න පවාරිතන්ති අප්පවාරිතං. විඤ්ඤාපෙන්තස්සාති යාචන්තස්ස. අඤ්ඤත්‍ර සමයාති නට්ඨචීවරකාලං ඨපෙත්වා. විකප්පනූපගචීවරතා, සමයාභාවො, අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්ති, තාය ච පටිලාභොති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි. අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්තිසික්ඛාපදං.
22. රජතන්ති රූපියං. ජාතරූපන්ති සුවණ්ණං. මාසකන්ති තයො මාසකා ලොහමාසකො දාරුමාසකො ජතුමාසකොති. තත්ථ ලොහමාසකොති තම්බලොහාදීහි කතමාසකො. දාරුමාසකොති සාරදාරුනා වා වෙළුපෙසිකාය වා අන්තමසො තාලපණ්ණෙනපි රූපං ඡින්දිත්වා කතමාසකො. ජතුමාසකොති ලාඛාය වා නිය්‍යාසෙන වා රූපං සමුට්ඨාපෙත්වා කතමාසකො. කහාපණන්ති සුවණ්ණමයං වා රූපියමයං වා පාකතිකං වා. ගණ්හෙය්‍යාති අත්තනො අත්ථාය දීයමානං වා කත්ථචි ඨිතං වා නිප්පරිග්ගහං දිස්වා සයං ගණ්හෙය්‍ය. ගණ්හාපෙය්‍යාති තදෙව අඤ්ඤෙන ගාහාපෙය්‍ය. නිස්සග්ගීති ගහණාදීසු යං කිඤ්චි කරොන්තස්ස අඝනබද්ධෙසු වත්ථුගණනාය නිස්සග්ගි සියාති අත්ථො. සාදියෙය්‍ය වාති කායවාචාහි අප්පටික්ඛිපිත්වා චිත්තෙන අධිවාසෙය්‍ය. ජාතරූපරජතභාවො, අත්තුද්දෙසිකතා, ගහණාදීසු අඤ්ඤතරභාවොති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. රූපියප්පටිග්ගහණසික්ඛාපදං.
23. රජතාදිචතුබ්බිධං අකප්පියං කප්පියෙනාපි පරිවත්තෙය්‍ය සහධම්මිකෙ ඨපෙත්වා, නිස්සග්ගියං සියාති සම්බන්ධො. තත්ථ අකප්පියන්ති අකප්පියවත්ථුං. කප්පියෙනාති කප්පියවත්ථුනා. සහධම්මිකෙති භික්ඛුභික්ඛුනිසාමණෙරසාමණෙරිසික්ඛමානසඞ්ඛාතෙ පඤ්ච සහධම්මිකෙ. රූපියභාවො, පරිවත්තනඤ්චාති ඉමානෙත්ථ ද්වෙ අඞ්ගානි. රූපියපරිවත්තනසික්ඛාපදං.
24. ‘‘ඉමං පත්තං තුය්හං විකප්පෙමී’’තිආදිනා විකප්පනඤ්ච ‘‘ඉමං පත්තං අධිට්ඨාමී’’තිආදිනා අධිට්ඨානඤ්ච අකත්වාති අත්ථො. පමාණිකන්ති එත්ථායං විනිච්ඡයො – අනුපහතපුරාණසාලිතණ්ඩුලානං සුකොට්ටිතපරිසුද්ධානං ද්වෙ මගධනාළියො ගහෙත්වා තෙහි තණ්ඩුලෙහි අනුත්තණ්ඩුලමකිලින්නමපිණ්ඩිතං සුවිසදං කුන්දමකුළරාසිසදිසං අවස්සාවිතොදනං පචිත්වා නිරවසෙසං පත්තෙ පක්ඛිපිත්වා තස්ස ඔදනස්ස චතුත්ථභාගප්පමාණො නාතිඝනො නාතිතනුකො හත්ථහාරියො සබ්බසම්භාරසඞ්ඛතො මුග්ගසූපො පක්ඛිපිතබ්බො, තතො ආලොපස්ස අනුරූපං යාවචරිමාලොපප්පහොනකං මච්ඡමංසාදිබ්‍යඤ්ජනං පක්ඛිපිතබ්බං. සප්පිතෙලතක්කරසකඤ්ජිකාදීනි පන අගණනූපගානි හොන්ති. තානි හි ඔදනගතිකානි නෙව හාපෙතුං, න වඩ්ඪෙතුං සක්කොන්ති. එවමෙතං සබ්බම්පි පක්ඛිත්තං සචෙ පන පත්තස්ස මුඛවට්ටියා හෙට්ඨිමරාජිසමං තිට්ඨති, සුත්තෙන වා හීරෙන වා ඡින්දන්තස්ස සුත්තස්ස වා හීරස්ස වා හෙට්ඨිමන්තං ඵුසති, අයං උක්කට්ඨො නාම පත්තො. සචෙ තං රාජිං අතික්කම්ම ථූපීකතං තිට්ඨති, අයං උක්කට්ඨොමකො නාම පත්තො. සචෙ තං රාජිං න සම්පාපුණාති, අන්තොගතමෙව හොති, අයං උක්කට්ඨුක්කට්ඨො නාම. උක්කට්ඨතො උපඩ්ඪප්පමාණො මජ්ඣිමො. මජ්ඣිමතො උපඩ්ඪප්පමාණො ඔමකො. තෙසම්පි වුත්තනයෙනෙව පභෙදො වෙදිතබ්බො. ඉච්චෙතෙසු උක්කට්ඨුක්කට්ඨො ච ඔමකොමකො චාති ද්වෙ අපත්තා, සෙසා සත්ත පත්තා පමාණයුත්තා නාමාති එවං පමාණෙන යුත්තො පමාණිකො, තං පමාණිකං. පත්තන්ති සත්තසු පත්තෙසු අඤ්ඤතරං පත්තං. පත්තස්ස අත්තනො සන්තකතා, පමාණයුත්තතා, අධිට්ඨානූපගතා, අතිරෙකපත්තතා, දසාහාතික්කමොති ඉමානෙත්ථ පඤ්ච අඞ්ගානි. පඨමපත්තසික්ඛාපදං.
25. යො භික්ඛු පඤ්චබන්ධනතො ඌනපත්තෙ සති පරං පන නවං පත්තං විඤ්ඤාපෙති, තස්සපි භික්ඛුනො නිස්සග්ගියං සියාති සම්බන්ධො. තත්ථ පරන්ති අඤ්ඤං, ‘‘නවං පත්ත’’න්තිමිනා තුල්‍යාධිකරණං. අධිට්ඨානූපගපත්තස්ස ඌනපඤ්චබන්ධනතා, අත්තුද්දෙසිකතා, කතවිඤ්ඤත්ති, තාය ච පටිලාභොති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි. ඌනපඤ්චබන්ධනසික්ඛාපදං.
26. යො සප්පිතෙලාදිකං පන භෙසජ්ජං පටිග්ගහෙත්වා සත්තාහපරමං සන්නිධිකාරකං භුඤ්ජන්තො සත්තාහං අතික්කාමෙති, තස්ස නිස්සග්ගියං සියාති අත්ථො. තත්ථ සප්පිතෙලාදිකන්ති එත්ථ ආදි-සද්දො නවනීතමධුඵාණිතං සඞ්ගණ්හාති. තත්ථ සප්පි නාම ගවාදීනං සප්පි, යෙසං මංසං කප්පති, තෙසං සප්පි, තථා නවනීතං. තෙලං නාම තිලසාසපමධුකඑරණ්ඩවසාදීහි නිබ්බත්තං. මධු නාම මක්ඛිකාමධුමෙව. උච්ඡුරසං උපාදාය පන අපක්කා වා අවත්ථුකපක්කා වා සබ්බාපි උච්ඡුවිකති ඵාණිතන්ති වෙදිතබ්බං. භෙසජ්ජවිධානසික්ඛාපදං.
27. භික්ඛුස්ස චීවරං දත්වා පුන තං චීවරං සකසඤ්ඤාය අච්ඡින්දන්තස්ස වා අච්ඡින්දාපයතොපි වා නිස්සග්ගියං සියාති යොජනා. තත්ථ දත්වාති වෙය්‍යාවච්චාදීනි පච්චාසීසමානො දත්වා. අච්ඡින්දන්තස්සාති වෙය්‍යාවච්චාදීනි අකරොන්තං දිස්වා බලක්කාරෙන ගණ්හන්තස්ස, තථා අච්ඡින්දාපයතොති. විකප්පනූපගචීවරතා, සාමංදින්නතා, සකසඤ්ඤිතා, උපසම්පන්නතා, කොධවසෙන අච්ඡින්දනං වා අච්ඡින්දාපනං වාති ඉමානෙත්ථ පඤ්ච අඞ්ගානි. අච්ඡින්දනසික්ඛාපදං.
28. අප්පවාරිතං අඤ්ඤාතිං ගහපතිං සුත්තං යාචිත්වා ඤාතිප්පවාරිතෙ වජ්ජෙත්වා තන්තවායෙහි චීවරං වායාපෙන්තස්ස නිස්සග්ගියං සියාති පිණ්ඩත්ථො. තත්ථ සුත්තන්ති ඡබ්බිධං ඛොමසුත්තාදිකං වා තෙසං අනුලොමං වා. යාචියාති චීවරත්ථාය යාචිත්වා. චීවරත්ථාය විඤ්ඤාපිතසුත්තං, අත්තුද්දෙසිකතා, අකප්පියතන්තවායෙන අකප්පියවිඤ්ඤත්තියා වායාපනන්ති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. සුත්තවිඤ්ඤත්තිසික්ඛාපදං.
29. යො භික්ඛු සඞ්ඝස්ස පරිණතං ලාභං ජානන්තො අත්තනො පරිණාමෙති, තස්ස නිස්සග්ගියං සියාති අත්ථො. තත්ථ ජානන්ති ජානන්තො. ලාභන්ති ලභිතබ්බං චීවරාදිවත්ථුං. පරිණතන්ති සඞ්ඝස්ස නින්නං සඞ්ඝස්ස පොණං සඞ්ඝස්ස පබ්භාරං හුත්වා ඨිතං. අත්තනො පරිණාමෙතීති ‘‘මය්හං දෙථා’’තිආදීනි වදන්තො අත්තනි නින්නං කරොති. සඞ්ඝෙ පරිණතභාවො, තං ඤත්වා අත්තනො පරිණාමනං, පටිලාභොති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. පරිණාමනසික්ඛාපදං.
නිස්සග්ගියනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.