1. පාරාජිකනිද්දෙසවණ්ණනා

1-2. ඉදානි තෙ දස්සෙතුං ‘‘මග්ගත්තයෙ’’තිආදි ආරද්ධං. එවමුපරිපි යථායොගං යොජෙතබ්බං. තත්ථ මග්ගත්තයෙති එත්ථ මග්ගා ච නාම තිංස මග්ගා. මනුස්සාමනුස්සතිරච්ඡානගතවසෙන හි තිස්සො ඉත්ථියො. තත්ථ තිරච්ඡානගතාය අයං පරිච්ඡෙදො –

‘‘අපදානං අහී මච්ඡා, ද්විපදානඤ්ච කුක්කුටී;

චතුප්පදානං මජ්ජාරී, වත්ථු පාරාජිකස්සිමා’’ති. (පාරා. අට්ඨ. 1.55);

තාසං වච්චපස්සාවමුඛමග්ගවසෙන තයො තයො කත්වා නව මග්ගා, තථා උභතොබ්‍යඤ්ජනකානං, පුරිසානං පන වච්චමුඛමග්ගවසෙන ද්වෙ ද්වෙ කත්වා ඡ, තථා පණ්ඩකානන්ති තිංස. තෙසං තයෙ. කීදිසෙති ආහ ‘‘සන්ථතසන්ථතෙ’’ති. සන්ථතෙ අසන්ථතෙති පදච්ඡෙදො. න සන්ථතං අසන්ථතං. තස්මිං අසන්ථතෙ. න-කාරො එත්ථ ‘‘අබ්‍රාහ්මණො’’තිආදීසු විය පයිරුදාසෙ, තං කිරියායුත්තස්ස තාදිසස්ස අඤ්ඤස්ස වත්ථුනො විධානෙන සන්ථතස්ස වත්ථුනො පයිරුදාසනං පරිච්චජනං පයිරුදාසොති. න පසජ්ජප්පටිසෙධෙ, සන්ථතං පසජ්ජ පත්වා තස්ස ‘‘බ්‍රාහ්මණො න භවිස්සතී’’තිආදීසු විය න නිසෙධොති. වා-සද්දො පනෙත්ථ වචනයුත්තිබලෙනෙව ලබ්භති, තස්ස පලිවෙඨෙත්වා, අන්තො වා පවෙසෙත්වා වත්ථාදිනා කෙනචි පටිච්ඡන්නෙ වා අප්පටිච්ඡන්නෙ වාති අත්ථො. තථාභූතෙ අල්ලොකාසෙ පකතිවාතෙන අසම්ඵුට්ඨෙ තින්තප්පදෙසෙ. නිමිත්තන්ති අඞ්ගජාතං. සන්තිආදි තබ්බිසෙසනං. සන්ති අත්තනියං. සං-සද්දො හි අත්තනි අත්තනියෙ ච වත්තති. සන්ථතං අසන්ථතන්ති යථාවුත්තනයෙන පටිච්ඡන්නං වා අප්පටිච්ඡන්නං වා. උපාදිණ්ණන්ති අනට්ඨකායප්පසාදං. කිත්තකන්ති ආහ ‘‘තිලමත්තම්පී’’ති. තිලස්ස මත්තං සාකල්ලං යස්ස තං තිලමත්තං. ‘‘මත්තං සාකල්ලං නිච්ඡයෙ’’ති හි නිඝණ්ඩු. එත්ථාපි අවයවෙන විග්ගහො සමුදායො සමාසත්ථො, තිලබීජප්පමාණම්පීති වුත්තං හොති. කිං තං? නිමිත්තං, පවෙසනං වා. අපි-සද්දො සම්භාවනෙ, ‘‘තිලබීජමත්තම්පී’’ති සම්භාවීයති, අධිකෙ කා නාම කථාති ඉදමෙත්ථ සම්භාවනං, එවංභූතං සං අඞ්ගජාතං යථාවුත්තෙ මග්ගත්තයෙ තිලමත්තම්පි පවෙසන්තො භික්ඛු චුතො පරිභට්ඨො, පාරාජිකො නාම හොති සාසනතොති විඤ්ඤායති ගම්මමානත්ථස්ස සද්දස්ස පයොගං පති කාමාචාරත්තා. කීදිසොති ආහ ‘‘අනික්ඛිත්තසික්ඛො’’ති. නික්ඛිත්තසික්ඛො පන අභික්ඛුකත්තා පරිච්චත්තො. තත්ථ නික්ඛිත්තා ඔහිතා පරිච්චත්තා පච්චක්ඛාතා සික්ඛා එතෙනාති විග්ගහො. යථාලක්ඛණං න නික්ඛිත්තසික්ඛො අනික්ඛිත්තසික්ඛො. තත්ථ චිත්තඛෙත්තකාලප්පයොගපුග්ගලවිජානනවසෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානං ඤත්වා තදභාවෙන අපච්චක්ඛානං වෙදිතබ්බං.

තත්ථ උපසම්පන්නභාවතො චවිතුකාමතාචිත්තං චිත්තං නාම. ‘‘බුද්ධං පච්චක්ඛාමී’’තිආදීනි ‘‘ගිහීති මං ධාරෙහි, උපාසකො, ආරාමිකො, සාමණෙරොති මං ධාරෙහී’’ති ‘‘අලං මෙ බුද්ධෙනා’’තිආදීනි ඡ ඛෙත්තපදානි ඛෙත්තං නාම. ‘‘පච්චක්ඛාමී’’තිආදිනා වුත්තො වත්තමානකාලොයෙව කාලො නාම. යාය කායචි භාසාය වසෙන වාචසිකප්පයොගොව පයොගො නාම. අනුම්මත්තාදිකො පච්චක්ඛාතො ච මනුස්සජාතිකො සොව පුග්ගලො නාම. පච්චක්ඛාතකස්ස වචනසමනන්තරමෙව ‘‘අයං උක්කණ්ඨිතො’’ති වා ‘‘ගිහිභාවං පත්ථයතී’’ති වා සොතුනො ජානනං විජානනං නාමාති වෙදිතබ්බං.

තත්ථ නට්ඨකායප්පසාදං පන පිළකං වා චම්මඛිලං වා ලොමං වා පවෙසන්තස්ස දුක්කටං. අක්ඛිනාසකණ්ණච්ඡිද්දවත්ථිකොසෙසු, සත්ථකාදීහි කතවණෙ වා මෙථුනරාගෙන නිමිත්තං පවෙසන්තස්ස ථුල්ලච්චයං. අවසෙසසරීරෙසු උපකච්ඡකාදීසු දුක්කටං. තිරච්ඡානගතානං හත්ථිඅස්සගොගද්‍රභඔට්ඨමහිංසාදීනං නාසාය ථුල්ලච්චයං, වත්ථිකොසෙ ථුල්ලච්චයමෙව. සබ්බෙසම්පි තිරච්ඡානගතානං අක්ඛිකණ්ණවණෙසු දුක්කටං. තථා අවසෙසසරීරෙ කායසංසග්ගරාගෙන, මෙථුනරාගෙන වා ජීවමානකපුරිසස්ස වත්ථිකොසං අප්පවෙසන්තො නිමිත්තෙන නිමිත්තං ඡුපති, දුක්කටං. බහි නික්ඛන්තදන්තෙසු වායමන්තස්ස පන ථුල්ලච්චයන්ති අයමෙත්ථ සවිනිච්ඡයො අත්ථවණ්ණනක්කමො.

ඉදානි පවෙසනං නාම න කෙවලං අත්තුපක්කමෙනෙව, පරූපක්කමෙනාපි හොති, තත්‍රාපි සාදියන්තොව චුතො හොතීති දස්සෙතුං ‘‘අථ වා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අථ වාති අයං නිපාතො, නිපාතසමුදායො වා පක්ඛන්තරාරම්භෙ. පවෙසනඤ්ච ඨිතඤ්ච උද්ධාරො ච පවිට්ඨඤ්ච පවෙසන…පෙ… පවිට්ඨානි, ඉතරීතරයොගද්වන්දො. ඉතරීතරයොගො නාම අඤ්ඤමඤ්ඤත්ථොපාදානතාති පවෙසනාදීනි ඨිතාදිඅත්ථානිපි හොන්තීති පවිට්ඨ-සද්දොපි පවෙසනාදිඅත්ථො හොති, තතොයෙවෙත්ථ තස්මා බහුවචනසම්භවො. අඤ්ඤථා ද්වන්දෙ අවයවත්ථපධානත්තා එකත්ථවාචකාපි පවිට්ඨ-සද්දා කථං බහුවචනප්පසඞ්ගො. සමාහාරෙ වා ද්වන්දො. ඛණොති කාලවිසෙසො. සො ච යොගවන්තානං ඛණන්තරවිනිමුත්තො නත්ථීති පවෙසන…පෙ…පවිට්ඨානියෙව ඛණොති කම්මධාරයො, අභෙදෙ භෙදපරිකප්පනාය වා පවෙසන…පෙ… පවිට්ඨානං ඛණොති ඡට්ඨීතප්පුරිසො. තස්ස සාදකො, තස්මිං වා සාදකො පවෙසන…පෙ… සාදකො. ඛණ-සද්දො පනෙත්ථ පච්චෙකං යොජෙතබ්බො ද්වන්දසමාසත්තා, පවෙසනකාලං ඨිතකාලං උද්ධාරකාලං පවිට්ඨකාලං, තස්මිං වා සාදියන්තොති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. එවං සෙවනචිත්තපච්චුපට්ඨානෙන සාදකො භික්ඛු චුතොති යොජෙතබ්බං. තත්ථ යථාවුත්තප්පදෙසස්ස අන්තොකරණං පවෙසනං නාම. යාව උද්ධරණාරම්භා නිවත්තං ඨිතං නාම. අට්ඨකථායං (පාරා. අට්ඨ. 1.58) පන මාතුගාමස්ස සුක්කවිස්සට්ඨිං පත්වා සබ්බථා වායමතො ඔරමිත්වා ඨිතකාලං සන්ධාය ‘‘සුක්කවිස්සට්ඨිසමයෙ’’ති වුත්තං. යාව අග්ගා නීහරණං උද්ධාරො නාම. යාව පවෙසනාරහට්ඨානා අන්තොකතං පවිට්ඨං නාම.

පඨමං.

3-4. ඉදානි දුතියං දස්සෙතුං ‘‘ආදියෙය්‍යා’’තිආදිමාහ. තත්ථ අදින්නං ථෙය්‍යචිත්තෙන ආදියෙය්‍ය…පෙ… සඞ්කෙතං වීතිනාමයෙ, පාරාජිකො භවෙති සම්බන්ධො. අදින්නන්ති මනුස්සසාමිකෙහි කායවාචාහි න දින්නං. ථෙය්‍යචිත්තෙනාති ථෙනොති චොරො, තස්ස භාවො ථෙය්‍යං න-කාරස්ස ය-කාරං කත්වා ද්විත්තෙන. භවන්ති එතස්මා අභිධානබුද්ධීති භාවො, සද්දප්පවත්තිනිමිත්තං ජාතිගුණාදි. ඉධ පන අවහරණචිත්තසඞ්ඛාතං දබ්බං ථෙය්‍යං. ථෙය්‍යඤ්ච තං චිත්තඤ්චාති ථෙය්‍යචිත්තං, තෙන. ආදියෙය්‍යාති ආරාමාදිං අභියුඤ්ජිත්වා ගණ්හෙය්‍ය. හරෙය්‍යාති හරන්තො ගණ්හෙය්‍ය. අවහරෙය්‍යාති උපනික්ඛිත්තං භණ්ඩං ‘‘දෙහි මෙ භණ්ඩ’’න්ති වුච්චමානො ‘‘න මයා ගහිත’’න්තිආදීනි වදන්තො ගණ්හෙය්‍ය. ඉරියාපථං කොපෙය්‍යාති භණ්ඩහාරකස්ස ගමනාදිඉරියාපථං විච්ඡින්දිත්වා ගණ්හෙය්‍ය. කොපං කත්වා ගණ්හාතීති හි එතස්මිං අත්ථෙ ‘‘කොපී’’ති නාමධාතු. ඨානා චාවෙය්‍යාති ඨපිතට්ඨානතො චාවෙය්‍ය. සඞ්කෙතං වීතිනාමයෙති පරිකප්පිතට්ඨානං වා සුඞ්කඝාතං වා අතික්කාමෙය්‍ය.

එත්ථ ච ආරාමාදිඅභියුඤ්ජනෙ, සාමිකස්ස විමතුප්පාදනධුරනික්ඛෙපෙ, භණ්ඩහාරකස්ස සීසභාරාමසනඵන්දාපනඛන්ධොරොපනෙ, උපනික්ඛිත්තෙ ‘‘දෙහි මෙ භණ්ඩ’’න්ති චොදියමානස්ස ‘‘නාහං ගණ්හාමී’’ති භණනවිමතුප්පාදනධුරනික්ඛෙපෙ, ථලට්ඨස්ස ථෙය්‍යචිත්තෙනාමසනඵන්දාපනඨානාචාවනෙ චාති චතූසු පච්චෙකං යථාක්කමං දුක්කටථුල්ලච්චයපාරාජිකායො වෙදිතබ්බා. ‘‘සහභණ්ඩහාරකං නෙස්සාමී’’ති පඨමදුතියපාදසඞ්කාමනෙ, පරිකප්පිතසුඞ්කඝාතට්ඨානතො පඨමදුතියපාදාතික්කාමෙ චාති ද්වීසු පච්චෙකං කමෙන ථුල්ලච්චයපාරාජිකායො වෙදිතබ්බා. අයමෙත්ථ සවිඤ්ඤාණකාවිඤ්ඤාණකමිස්සකත්තා නානාභණ්ඩවසෙන යොජනා. එකභණ්ඩවසෙන පන සස්සාමිකස්ස දාසස්ස වා තිරච්ඡානගතස්ස වා යථාවුත්තෙන අභියොගාදිනා නයෙන ආදියනහරණාදිවසෙන යොජනා දට්ඨබ්බා.

අපිච ඉමානි ඡ පදානි වණ්ණයන්තෙන නානාභණ්ඩඑකභණ්ඩසාහත්ථිකපුබ්බප්පයොගථෙය්‍යාවහාරසඞ්ඛාතෙ පඤ්චපඤ්චකෙ සමොධානෙත්වා පඤ්චවීසති අවහාරා දස්සෙතබ්බා ඡප්පදන්තොගධත්තා සබ්බෙසම්පි අවහාරානං. තෙ පන අවහාරා යෙන කෙනචි අභියොගාදිආකාරනානත්තමත්තෙන භින්නාති තංවසෙන පඤ්චපඤ්චකං නාම ජාතං. එවං සංවණ්ණිතඤ්හි ඉදං අදින්නාදානපාරාජිකං සුවණ්ණිතං නාම හොතීති දට්ඨබ්බං. තත්ථ පුරිමානි ද්වෙ පඤ්චකානි ‘‘ආදියෙය්‍යා’’තිආදීනං පඤ්චන්නං පදානං වසෙන ලබ්භන්ති. යං පනෙතං ‘‘සඞ්කෙතං වීතිනාමයෙ’’ති ඡට්ඨං පදං, තං තතියපඤ්චමෙසු පඤ්චකෙසු නිස්සග්ගියපරිකප්පාවහාරවසෙන යොජෙතබ්බං.

තත්ථ සාහත්ථික-සද්දෙන උපචාරතො තංසහචරිතපඤ්චකං ගහෙත්වා ‘‘සාහත්ථිකඤ්ච තං පඤ්චකඤ්චා’’ති වා ‘‘සාහත්ථිකාදි පඤ්චක’’න්ති මජ්ඣෙපදලොපවසෙන වා සාහත්ථිකපඤ්චකං. එවමුපරිපි. තං පන සාහත්ථිකො ආණත්තිකො නිස්සග්ගියො අත්ථසාධකො ධුරනික්ඛෙපො චාති. තත්ථ සකො හත්ථො සහත්ථො, සහත්ථෙන නිබ්බත්තො සාහත්ථිකො. එවං ආණත්තිකො. සුඞ්කඝාතපරිකප්පිතොකාසානං අන්තො ඨත්වා බහි නිස්සජ්ජනං නිස්සග්ගො, සො එව නිස්සග්ගියො. කාලං අනියමෙත්වා ආණත්තස්ස භණ්ඩග්ගහණතො ච පරස්ස තෙලකුම්භියා පාදග්ඝනකං තෙලං අවස්සං පිවනකානං උපාහනාදීනං නික්ඛිත්තානං තෙලපාතනතො ච පුරෙතරමෙව පාරාජිකසඞ්ඛාතං අත්ථං සාධෙතීති අත්ථසාධකො. සො පන ආණාපනප්පයොගො, උපාහනාදීනං නික්ඛෙපප්පයොගො ච. ආරාමාභියොගෙ ච උපනික්ඛිත්තභණ්ඩෙ ච තාවකාලිකභණ්ඩදෙය්‍යානමදානෙ ච ධුරස්ස නික්ඛෙපො ධුරනික්ඛෙපො.

පුබ්බප්පයොගපඤ්චකං නාම පුබ්බප්පයොගො සහප්පයොගො සංවිධාවහාරො සඞ්කෙතකම්මං නිමිත්තකම්මන්ති. තත්ථ ආණාපනං භණ්ඩග්ගහණතො පුබ්බත්තා පුබ්බප්පයොගො නාම. ඨානාචාවනඛිලසඞ්කාමනප්පයොගෙන සහ වත්තමානො සහප්පයොගො. සංවිධාය සම්මන්තයිත්වා ගතෙසු එකෙනාපි භණ්ඩෙ ඨානා චාවිතෙ සබ්බෙසං අවහාරො සංවිධාවහාරො. සඞ්කෙතකම්මන්ති පුබ්බණ්හාදිකාලපරිච්ඡෙදවසෙන සඤ්ජානනකරණං. නිමිත්තකම්මං නාම සඤ්ඤුප්පාදනත්ථං අක්ඛිනිඛණනාදිකරණං.

ථෙය්‍යාවහාරපඤ්චකං පන සයමෙව දස්සෙතුං ‘‘අථ වා’’තිආදිමාහ. නනු ච ඡප්පදන්තොගධත්තා ‘‘සබ්බෙසම්පි අවහාරාන’’න්ති වුත්තං, එවං සති ‘‘අථ වා’’ති පක්ඛන්තරවසෙන විසුං විය ඉදං පඤ්චකං කස්මා වුත්තන්ති? නනු අවොචුම්හා ‘‘යෙන කෙනචි අභියොගාදිආකාරනානත්තමත්තෙන භින්නා’’ති, එතාදිසස්ස භෙදස්ස සම්භවතො පක්ඛන්තරවසෙනාපි යුජ්ජතීති එවං වුත්තං. ඉමස්ස පඤ්චකස්ස විසුං උද්ධරිත්වා වචනං පන පසිද්ධිවසෙනාති දට්ඨබ්බං, කුස-සද්දෙන කුසසඞ්කාමනමධිප්පෙතං අභෙදොපචාරෙන. ථෙය්‍යඤ්ච බලඤ්ච කුසො ච ඡන්නඤ්ච පරිකප්පො ච ථෙය්‍යා…පෙ… පරිකප්පං, දීඝො සන්ධිවසෙන. තෙන අවහාරකො පාරාජිකො භවෙති සම්බන්ධො. යො පන පටිච්ඡන්නෙන අවහාරකො, සො අත්ථතො පටිච්ඡන්නස්ස අවහාරකො හොතීති ද්වන්දසමාසන්තොගධත්තෙපිචස්ස විරොධාභාවොභාවසාධනො චායං ඡන්න-සද්දො දට්ඨබ්බො. තත්ථ සන්ධිච්ඡෙදනාදීනි කත්වා වා තුලාකූටමානකූටකහාපණකූටාදීහි වඤ්චෙත්වා වා ගණ්හන්තො ථෙය්‍යාවහාරකො. බලක්කාරෙන පරසන්තකං ගණ්හන්තො බලාවහාරකො. කුසං සඞ්කාමෙත්වා ගණ්හන්තො කුසාවහාරකො. තිණපණ්ණාදීහි යං කිඤ්චි පටිච්ඡාදෙත්වා පච්ඡා කස්ස පටිච්ඡන්නස්ස අවහාරකො පටිච්ඡන්නාවහාරකො. සාටකාදිභණ්ඩවසෙන, ගබ්භද්වාරාදිඔකාසවසෙන වා පරිකප්පෙත්වා ගණ්හන්තො පරිකප්පාවහාරකො. එත්ථ පන පරිකප්පිතභණ්ඩග්ගහණෙ පරිකප්පිතපරිච්ඡෙදාතික්කමෙ ච පාරාජිකං වෙදිතබ්බං.

ඉදානි පනෙත්ථ විනිච්ඡයං දස්සෙතුං ‘‘භණ්ඩකාලග්ඝදෙසෙහී’’තිආදි වුත්තං. එත්ථ අදින්නාදානෙ භණ්ඩඤ්ච කාලො ච අග්ඝො ච දෙසො ච තෙහි ච පරිභොගෙන ච විනිච්ඡයො කාතබ්බොති අත්ථො. තත්ථ අවහටභණ්ඩස්ස සස්සාමිකස්සාමිකභාවං සස්සාමිකෙපි සාමිකානං සාලයනිරාලයභාවඤ්ච උපපරික්ඛිත්වා සාලයකාලෙ චෙ අවහටං, භණ්ඩං අග්ඝාපෙත්වා කාතබ්බො විනිච්ඡයො භණ්ඩෙන විනිච්ඡයො. නිරාලයකාලෙ චෙ අවහටං, පාරාජිකං නත්ථි, සාමිකෙසු පුන ආහරාපෙන්තෙසු දාතබ්බං. තදෙව හි භණ්ඩං කදාචි මහග්ඝං, කදාචි අප්පග්ඝං, තස්මා යස්මිං කාලෙ භණ්ඩං අවහටං, තස්මිංයෙව කාලෙ යො තස්ස අග්ඝො, තෙන කාතබ්බො විනිච්ඡයො කාලෙන විනිච්ඡයො. නවභණ්ඩස්ස යො අග්ඝො, සො පච්ඡා පරිහායති, තස්මා සබ්බදා පකතිඅග්ඝවසෙන අකත්වා කාතබ්බො විනිච්ඡයො අග්ඝෙන විනිච්ඡයො. භණ්ඩුට්ඨානදෙසෙ භණ්ඩං අප්පග්ඝං හොති, අඤ්ඤත්ථ මහග්ඝං, තස්මා යස්මිං දෙසෙ භණ්ඩං අවහටං, තස්මිංයෙව දෙසෙ අග්ඝෙන කාතබ්බො විනිච්ඡයො දෙසෙන විනිච්ඡයො. පරිභොගෙන සාටකාදිනො භණ්ඩස්ස අග්ඝො පරිහායති, තස්මා තස්ස පරිභොගවසෙන පරිහීනාපරිහීනභාවං උපපරික්ඛිත්වා කාතබ්බො විනිච්ඡයො පරිභොගෙන විනිච්ඡයො.

දුතියං.

5-7. ඉදානි තතියං දස්සෙතුං ‘‘මනුස්සවිග්ගහ’’න්තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ මනුස්සවිග්ගහං කලලතො පට්ඨාය ජීවමානකමනුස්සජාතිකානං සරීරං. චිච්ච පාණොති සඤ්ඤාය සද්ධිංයෙව ‘‘වධාමි න’’න්ති වධකචෙතනාය චෙතෙත්වා පකප්පෙත්වා. ජීවිතා වා වියොජයෙති යො භික්ඛු ජාතිඋණ්ණංසුනා සමුද්ධටතෙලබින්දුමත්තං කලලරූපකාලෙ තාපනාදීහි වා තතො වා උද්ධමපි තදනුරූපෙන උපක්කමෙන රූපජීවිතින්ද්‍රියොපක්කමෙ සති තදායත්තවුත්තිනො අරූපජීවිතස්සාපි වොරොපනසම්භවතො උභයජීවිතා වොරොපෙය්‍ය. වා-සද්දො විකප්පෙ. මරණචෙතනොති මරණෙ චෙතනා යස්ස සො මරණාධිප්පායො. සත්ථහාරකන්ති ජීවිතං හරතීති හාරකං, සත්ථඤ්ච තං හාරකඤ්චාති සත්ථහාරකං, තං. අස්ස මනුස්සවිග්ගහස්ස. උපනික්ඛිපෙති සමීපෙ නික්ඛිපෙය්‍ය වා. එතෙන ථාවරප්පයොගං දස්සෙති. ගාහෙය්‍ය මරණූපායන්ති ‘‘සත්ථං වා ආහර, විසං වා ඛාදා’’තිආදිනා නයෙන මරණත්ථාය උපායං ගාහාපෙය්‍ය වා. එතෙන ආණත්තිප්පයොගො දස්සිතො. වදෙය්‍ය මරණෙ ගුණන්ති කායවාචාදූතලෙඛාහි ‘‘යො එවං මරති, සො ධනං වා ලභතී’’තිආදිනා නයෙන මරණෙ ගුණං පකාසෙය්‍ය වා. උභයත්ථ අධිකාරවසෙන වා-සද්දො ආහරිතබ්බො. සො භික්ඛු චුතොති සම්බන්ධො, සාසනතොති විඤ්ඤායති.

ඉදානි පනස්ස ඡබ්බිධෙ පයොගෙදස්සෙතුං ‘‘පයොගා’’තිආදිමාහ. තත්ථ සාහත්ථි…පෙ… ඉද්ධිවිජ්ජාමයා පයොගාති ඉමෙ ඡ පයොගාති සම්බන්ධො. ක-කාරලොපෙන පනෙත්ථ ‘‘සාහත්ථී’’ති වුත්තං. අථ වා අනෙකත්ථෙ අනෙකතද්ධිතසම්භවෙන සහත්ථස්සායං පයොගො සාහත්ථීති පදසිද්ධි වෙදිතබ්බා. සාහත්ථි ච නිස්සග්ගො ච ආණත්ති ච ථාවරො චාති ද්වන්දො. ඉද්ධි ච විජ්ජා ච, තාසමිමෙති ඉද්ධිවිජ්ජාමයා, ඉද්ධිමයො විජ්ජාමයොති වුත්තං හොති. පයොගාති ඉමෙ ඡප්පයොගා නාම හොන්තීති අත්ථො. තත්ථ සයං මාරෙන්තස්ස කායෙන වා කායප්පටිබද්ධෙන වා පහරණං සාහත්ථිකො පයොගො. දූරෙ ඨිතං මාරෙතුකාමස්ස කායාදීහි උසුසත්තිආදීනං නිස්සජ්ජනං නිස්සග්ගො. ‘‘අසුකං නාම මාරෙහී’’තිආදිනා ආණාපෙන්තස්ස ආණාපනං ආණත්ති, ඔපාතඛණනං අපස්සෙනසංවිධානං අසිආදීනං උපනික්ඛිපනාදි ථාවරො. මාරණත්ථං කම්මවිපාකජාය ඉද්ධියා පයොජනං ඉද්ධිමයො. කම්මවිපාකජිද්ධි ච නාමෙසා රාජාදීනං රාජිද්ධිආදයො. තත්ථ පිතුරඤ්ඤො සීහළින්දස්ස දාඨාකොටනෙන චූළසුමනකුටුම්බියමාරණෙ රාජිද්ධි දට්ඨබ්බා, තදත්ථමෙව අථබ්බණාදිවිජ්ජාය පරිජප්පනං විජ්ජාමයො පයොගො.

එවං ඡප්පයොගෙ දස්සෙත්වා තෙසු ආණත්තිප්පයොගස්ස නියාමකෙ දස්සෙතුං ‘‘කාලා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ යථාවුත්තං ආණත්තිං නියමෙන්ති සඞ්කෙතවිසඞ්කෙතතාවසෙන පරිච්ඡින්දන්තීති ආණත්තිනියාමකා. තෙ පන කාලො ච වත්ථු ච ආවුධඤ්ච ඉරියාපථො චාති චත්තාරො, තථා කිරියාවිසෙසො ඔකාසොති ගණනපරිච්ඡෙදවසෙන ඡ හොන්තීති අත්ථො. තත්ථ කාලො පුබ්බණ්හාදි යොබ්බනාදි ච. වත්ථු මාරෙතබ්බො සත්තො. ආවුධං අසිආදි. ඉරියාපථො මාරෙතබ්බස්ස ගමනාදි. කිරියාවිසෙසො විජ්ඣනාදි. ඔකාසො ගාමාදි. යො හි ‘‘අජ්ජ, ස්වෙ’’ති අනියමෙත්වා ‘‘පුබ්බණ්හෙ මාරෙහී’’ති වුත්තො යදා කදාචි පුබ්බණ්හෙ මාරෙති, නත්ථි විසඞ්කෙතො. යො පන ‘‘පුබ්බණ්හෙ’’ති වුත්තො මජ්ඣන්හාදීසු මාරෙති, විසඞ්කෙතො හොති, ආණාපකස්ස අනාපත්ති. එවං කාලස්ස සඞ්කෙතවිසඞ්කෙතතාවසෙන නියාමකතා වෙදිතබ්බා. ඉමිනාව නයෙන වත්ථුආදීසුපි විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බොති.

තතියං.

8-9. ඉදානි චතුත්ථං දස්සෙතුං ‘‘ඣානාදිභෙද’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ අත්තනි නොසන්තං අත්තුපනායිකඤ්ච පච්චුප්පන්නභවස්සිතඤ්ච අඤ්ඤාපදෙසරහිතඤ්ච ඣානාදිභෙදං කොට්ඨාසං කත්වා වා එකෙකං කත්වා වා කායෙන වා වාචාය වා විඤ්ඤත්තිපථෙ දීපෙන්තො නාධිමානිකො ඤාතෙ චුතො භවෙති සම්බන්ධො. තත්ථ අත්තනි සකසන්තානෙ නොසන්තං අනුප්පන්නත්තායෙව අවිජ්ජමානං, එත්ථ නොසන්තොති අත්ථෙ තප්පුරිසො. ඣානාදිභෙදන්ති ඣානං ආදි යස්ස ‘‘විමොක්ඛසමාධි සමාපත්ති ඤාණදස්සන මග්ගභාවනා ඵලසච්ඡි කිරියාකිලෙසප්පහානවිනීවරණතාචිත්තස්ස සුඤ්ඤාගාරෙ අභිරතී’’ති (පාරා. 198) වුත්තස්ස සො ඣානාදි, සොව භෙදො විසෙසොති සමාසො. තං ඣානාදිභෙදං උත්තරිමනුස්සධම්මං. අත්තුපනායිකන්ති ‘‘අයං මයි අත්ථී’’ති ආරොචනවසෙන අත්තනි උපනීයති, ‘‘අහං වා එත්ථ සන්දිස්සාමී’’ති අත්තා උපනීයති එත්ථ ධම්මෙති වා අත්තුපනායිකො, ඣානාදිභෙදො, තං. පච්චුප්පන්නභවස්සිතන්ති පච්චුප්පන්නභවො නාම ඉදානි වත්තමානො අත්තභාවො, තන්නිස්සිතොති සමාසො, සො ච ඣානාදිභෙදොයෙව, තං.

අඤ්ඤාපදෙසරහිතන්ති ‘‘යො තෙ විහාරෙ වසි, සො භික්ඛු පඨමං ඣානං සමාපජ්ජී’’තිආදිනා (පාරා. 220) නයෙන අඤ්ඤස්ස අපදෙසො, තෙන රහිතො චත්තොති තප්පුරිසසමාසො, සො රහිතො තෙනාති වා බහුබ්බීහි, ඣානාදිභෙදොව, තං. කොට්ඨාසං කත්වා වාති ‘‘පඨමං ඣානං දුතියං ඣානං සමාපජ්ජිං, පඨමං ඣානං තතියං ඣානං සමාපජ්ජි’’න්තිආදිනා නයෙන කොට්ඨාසං කත්වා වා. එකෙකං කත්වා වාති ‘‘පඨමං ඣානං සමාපජ්ජිං, දුතියං ඣානං සමාපජ්ජි’’න්තිආදිනා නයෙන එකෙකං කත්වා වා. එත්ථ ච එකන්ති ඨිතෙ විච්ඡායං ද්විත්තං. එත්ථ පන කත්වාති කරණකිරියාය එකෙකවසෙන භින්නස්ස ඣානාදිනො අත්ථස්ස සම්බන්ධනිච්ඡා විච්ඡාති වෙදිතබ්බා. ටීකායං පන ‘‘කොට්ඨාසං වාති එත්ථ ‘ඣානලාභී, විමොක්ඛලාභී, සමාධිලාභී, සමාපත්තිලාභීම්හී’ති එවමාදිනා නයෙන කොට්ඨාසතො වාති අත්ථො’’ති ච ‘‘එකෙකං වාති ‘පඨමස්ස ඣානස්ස ලාභී, දුතියස්ස ඣානස්ස ලාභීම්හී’ති එවමාදිනා නයෙන එකෙකං වාති අත්ථො’’ති ච වුත්තං. සො පාළියං අට්ඨකථායඤ්ච අවුත්තක්කමොති වෙදිතබ්බො. කායෙන වාති හත්ථමුද්දාදිවසෙන කායෙන වා. වාචාති එත්ථ ය-කාරො ලුත්තනිද්දිට්ඨො ‘‘අලජ්ජිතා’’තිආදීසු විය. විඤ්ඤත්තිපථෙති කායවචීවිඤ්ඤත්තීනං ගහණයොග්‍යෙ පදෙසෙ ඨත්වාති අජ්ඣාහරිතබ්බං. දීපෙන්තොති ‘‘ඉමිනා ච ඉමිනා ච කාරණෙන අයං ධම්මො මයි අත්ථී’’ති පකාසෙන්තො. නාධිමානිකොති අප්පත්තෙ පත්තසඤ්ඤිතාසඞ්ඛාතො අධිකො මානො, සො නත්ථි එතස්සාති නාධිමානිකො, භික්ඛු. ඤාතෙති විඤ්ඤුනා මනුස්සජාතිකෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානෙ වුත්තනයෙන විඤ්ඤාතෙ සති චුතො භවෙ සාසනතොති විඤ්ඤායති. අඤ්ඤාපදෙසෙන දීපයතො පන ථුල්ලච්චයං. එත්ථ ච –

දුක්කටං පඨමස්සෙව, සාමන්තමිති වණ්ණිතං;

සෙසානං පන තිණ්ණම්පි, ථුල්ලච්චයමුදීරිතන්ති.

චතුත්ථං.

10. ඉදානි චතුන්නම්පි චෙතෙසමසංවාසතං අභබ්බතඤ්ච දීපෙතුං ‘‘පාරාජිකෙතෙ’’තිආදි ආරද්ධං. එතෙ චත්තාරො පාරාජිකා පුග්ගලා යථා පුරෙ පුබ්බෙ ගිහිකාලෙ, අනුපසම්පන්නකාලෙ ච විය අසංවාසාති සම්බන්ධො. සහ වසන්ති යස්මා සබ්බෙපි ලජ්ජිනො එතෙසු කම්මාදීසු න එකොපි තතො බහිද්ධා සන්දිස්සතීති එකකම්මං එකුද්දෙසො සමසික්ඛතාති ඉමෙ තයො සංවාසා නාම. තත්ථ අපලොකනාදිකං චතුබ්බිධම්පි සඞ්ඝකම්මං සීමාපරිච්ඡින්නෙහි පකතත්තෙහි භික්ඛූහි එකතො කත්තබ්බතා එකකම්මං නාම. තථා පඤ්චවිධොපි පාතිමොක්ඛුද්දෙසො එකතො උද්දිසිතබ්බත්තා එකුද්දෙසො නාම. පඤ්ඤත්තං පන සික්ඛාපදං සබ්බෙහිපි ලජ්ජීපුග්ගලෙහි සමං සික්ඛිතබ්බභාවතො සමසික්ඛතා නාම. නත්ථි තෙ සංවාසා එතෙසන්ති අසංවාසා. ‘‘අභබ්බා’’තිආදීසු භික්ඛුභාවායාති තුමත්ථෙ සම්පදානවචනං, තස්මා යථා සීසච්ඡින්නො ජීවිතුං අභබ්බො, එවං චත්තාරොමෙ පුග්ගලා භික්ඛුභාවාය භික්ඛූ භවිතුං අභබ්බාති අත්ථො.

11. ඉදානි පරියායාණත්තීහි සම්භවන්තෙ දස්සෙතුං ‘‘පරියායො චා’’තිආදිමාහ. පරියායො ච ආණත්ති ච තතියෙ මනුස්සවිග්ගහෙ ලබ්භතීති සම්බන්ධො. තත්ථ කායාදීහි යථාවුත්තෙහි ‘‘යො එවං මරති, සො ධනං වා ලභතී’’ති එවමාදිවිඤ්ඤාපකො බ්‍යඤ්ජනභූතො කායවචීපයොගො පරියායො. ඉමිනා ඉදං දීපෙති – යථා අදින්නාදානෙ ‘‘ආදියෙය්‍යා’’ති (පාරා. 92) වුත්තත්තා පාරියායකථාය මුච්චති, න ඉධ එවං. ‘‘සංවණ්ණෙය්‍යා’’ති (පාරා. 172) පරියායකයායපි න මුච්චතීති. ‘‘දුතියෙ පනා’’තිආදීසු අත්ථො පාකටොයෙව. එවමුපරිපි පාකටමුපෙක්ඛිස්සාම.

12. ඉදානි මෙථුනධම්මාදීනං අඞ්ගානි දස්සෙතුං ‘‘සෙවෙතූ’’තිආදිමාහ. සෙවෙතුකාමතාචිත්තන්ති මෙථුනං සෙවෙතුං කාමෙතීති සෙවෙතුකාමො, තස්ස භාවො නාම තණ්හා, තාය සෙවෙතුකාමතාය සම්පයුත්තං චිත්තන්ති තප්පුරිසො. මෙථුනධම්මස්සාති මිථුනානං ඉත්ථිපුරිසානං ඉදන්ති මෙථුනං, තමෙව ධම්මොති මෙථුනධම්මො. ඉධ පන උපචාරවසෙන පාරාජිකාපත්ති මෙථුනධම්මො නාම. අථ වා මෙථුනෙන ජාතො ධම්මො පාරාජිකාපත්ති මෙථුනධම්මො, තස්ස මෙථුනධම්මස්ස මෙථුනධම්මපාරාජිකාපත්තියා. අඞ්ගද්වයන්ති අඞ්ගානං කාරණානං ද්වයං. බුධාති විනයධරා විඤ්ඤුනො.

13. මනුස්සසන්ති මනුස්සානං සං මනුස්සසං, තදායත්තවත්ථුකා ච. එතෙන පෙතතිරච්ඡානගතායත්තං නිවත්තෙති. තථාසඤ්ඤීති තථා තාදිසා සඤ්ඤා තථාසඤ්ඤා, සා අස්ස අත්ථීති තථාසඤ්ඤී. පරායත්තසඤ්ඤිතා චාති අත්ථො. භාවප්පධානා ඉමෙ නිද්දෙසා, භාවපච්චයලොපො වා ‘‘බුද්ධෙ රතන’’න්තිආදීසු (ඛු. පා. 6.3) විය. එවමුපරිපි ඊදිසෙසු. ථෙය්‍යචිත්තන්ති ථෙනභාවසඞ්ඛාතං චිත්තඤ්ච. වත්ථුනො ගරුතාති භණ්ඩස්ස පාදඅතිරෙකපාදාරහභාවෙන ගරුතා ච. ඌනපඤ්චමාසකෙ වා අතිරෙකමාසකෙ වා ථුල්ලච්චයං. මාසකෙ වා ඌනමාසකෙ වා දුක්කටං. අවහාරොති පඤ්චවීසතියා අවහාරානං අඤ්ඤතරෙන අවහරණඤ්චාති ඉමෙ පඤ්ච අදින්නාදානහෙතුයො අදින්නාදානපාරාජිකාපත්තියා අඞ්ගානි.

14. පාණො මානුස්සකොති මනුස්සජාතිසම්බන්ධො පාණො ච, පාණොති හි වොහාරතො සත්තො, පරමත්ථතො පන ජීවිතින්ද්‍රියං වුච්චති. පාණසඤ්ඤිතාති පාණොති සඤ්ඤිතා ච, ඝාතනං ඝාතො, සො එව චෙතනා ඝාතචෙතනා, ‘‘වධාමි න’’න්ති එවං පවත්තා සා ච, තංසමුට්ඨිතො සාහත්ථිකාදීනං ඡන්නමඤ්ඤතරො පයොගො ච, තෙන පයොගෙන මරණඤ්චාති එතෙ යථාවුත්තා පඤ්ච වධහෙතුයො පාණඝාතාපජ්ජිතබ්බආපත්තියා අඞ්ගානීති අත්ථො.

15. අත්තනි අසන්තතාති උත්තරිමනුස්සධම්මස්ස සන්තානෙ අවිජ්ජමානතා ච. පාපමිච්ඡතායාරොචනාති යා සා ‘‘ඉධෙකච්චො දුස්සීලො සමානො ‘සීලවාති මං ජනො ජානාතූ’’තිආදිනා (විභ. 851) නයෙන වුත්තා පාපඉච්ඡතාය සමන්නාගතා, තාය උත්තරිමනුස්සධම්මස්ස ආරොචනා ච. තස්සාති යස්ස ආරොචෙති, තස්ස. මනුස්සජාතිතාති මනුස්සානං ජාති යස්ස, තස්ස භාවො මනුස්සජාතිතා, සා ච, නඤ්ඤාපදෙසොති න අඤ්ඤාපදෙසො අඤ්ඤාපදෙසාභාවො ච, තදෙව ජානනන්ති තඞ්ඛණංයෙව විජානනඤ්චාති ඉමානි පඤ්ච එත්ථ අසන්තදීපනෙ අස්මිං සන්තානෙ අවිජ්ජමානඋත්තරිමනුස්සධම්මප්පකාසනනිමිත්තෙ පාරාජිකෙ අඞ්ගානි හෙතුයොති අත්ථො.

16. එවං තෙසමසංවාසතාභබ්බතාදීනි දස්සෙත්වා ඉදානි න තෙ චත්තාරොව, අථ ඛො සන්තඤ්ඤෙපීති තෙ සබ්බෙපි සමොධානෙත්වා දස්සෙන්තො ‘‘අසාධාරණා’’තිආදිමාහ. තත්ථ අසාධාරණාති පාරාජිකා ධම්මා අධිප්පෙතා. තෙනෙව චෙත්ථ පුල්ලිඞ්ගනිද්දෙසො. තස්මා භික්ඛුනීනං භික්ඛූහි අසාධාරණා පාරාජිකා ධම්මා චත්තාරො චාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. උපචාරවසෙන තු උබ්භජාණුමණ්ඩලිකාදිකා පාරාජිකාපන්නා පරිග්ගය්හන්ති. තාසු යා අවස්සුතා අවස්සුතස්ස මනුස්සපුරිසස්ස අක්ඛකානං අධො ජාණුමණ්ඩලානං කප්පරානඤ්ච උපරි කායසංසග්ගං සාදියති, අයං උබ්භජාණුමණ්ඩලිකා. යා පන අඤ්ඤිස්සා භික්ඛුනියා පාරාජිකං පටිච්ඡාදෙති, සා වජ්ජප්පටිච්ඡාදිකා. යා උක්ඛිත්තකං භික්ඛුං තස්සා දිට්ඨියා ගහණවසෙන අනුවත්තති, සා උක්ඛිත්තානුවත්තිකා. කායසංසග්ගරාගෙන තින්තස්ස හත්ථග්ගහණං සඞ්ඝාටිකණ්ණග්ගහණං කායසංසග්ගත්ථාය පුරිසස්ස හත්ථපාසෙ ඨානං ඨත්වා සල්ලපනං සඞ්කෙතගමනං පුරිසස්සාගමනසාදියනං පටිච්ඡන්නොකාසවවිසනං හත්ථපාසෙ ඨත්වා කායොපසංහරණන්ති ඉමානි අට්ඨ වත්ථූනි යස්සා අවස්සුතාය, සා අට්ඨවත්ථුකා නාම.

අභබ්බකා එකාදස චාති එත්ථ පණ්ඩකො ථෙය්‍යසංවාසකො තිත්ථියපක්කන්තකො තිරච්ඡානගතො මාතුඝාතකො පිතුඝාතකො අරහන්තඝාතකො භික්ඛුනිදූසකො සඞ්ඝභෙදකො ලොහිතුප්පාදකො උභතොබ්‍යඤ්ජනකොති ඉමෙ අභබ්බා එකාදස ච. තෙසු පණ්ඩකොති ඔපක්කමිකනපුංසකපණ්ඩකා ච පණ්ඩකභාවපක්ඛෙ පක්ඛපණ්ඩකො ච ඉධ අධිප්පෙතා. ආසිත්තඋසූයපණ්ඩකානං පන පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච න වාරිතා. ථෙය්‍යසංවාසකො පන ලිඞ්ගත්ථෙනකාදිවසෙන තිවිධො. තත්ථ සයං පබ්බජිතත්තා ලිඞ්ගමත්තං ථෙනෙතීති ලිඞ්ගත්ථෙනකො. භික්ඛුවස්සගණනාදිකං සංවාසං ථෙනෙතීති සංවාසත්ථෙනකො. සික්ඛං පච්චක්ඛාය එවං පටිපජ්ජන්තෙපි එසෙව නයො. යථාවුත්තමුභයං ථෙනෙතීති උභයත්ථෙනකො. ඨපෙත්වා පන ඉමං තිවිධං –

රාජදුබ්භික්ඛකන්තාර-රොගවෙරිභයෙන වා;

චීවරාහරණත්ථං වා, ලිඞ්ගං ආදියතීධ යො.

සංවාසං නාධිවාසෙති, යාව සො සුද්ධමානසො;

ථෙය්‍යසංවාසකො නාම, තාව එස න වුච්චතීති. (මහාව. අට්ඨ. 110; කඞ්ඛා. අට්ඨ. පඨමපාරාජිකවණ්ණනා);

තිත්ථියපක්කන්තකාදයො තු තංතංවචනත්ථානුසාරෙන වෙදිතබ්බා. තිරච්ඡානගතො පන ඨපෙත්වා මනුස්සජාතිකං අවසෙසො සබ්බො වෙදිතබ්බො. ඉමෙ එකාදස පුග්ගලා භික්ඛුභාවාය අභබ්බත්තා පාරාජිකාපන්නසදිසතාය ‘‘පාරාජිකා’’ති වුච්චන්ති. විබ්භන්තා භික්ඛුනීති ගිහිනිවාසනනිවත්ථා භික්ඛුනී ච. සා හි එත්තාවතා පාරාජිකා. මුදුකා පිට්ඨි යස්ස, සො ච. සො හි අනභිරතියා පීළිතො යදා අත්තනො අඞ්ගජාතං අත්තනො වච්චමුඛමග්ගෙසු පවෙසෙති, තදා පාරාජිකො හොති.

17-18. ලම්බමානමඞ්ගජාතමෙතස්සාති ලම්බී. සො යථාවුත්තෙසු පවෙසිතො පාරාජිකො. මුඛෙන ගණ්හන්තො අඞ්ගජාතං පරස්ස චාති යො අනභිරතියා පීළිතො පරස්ස සුත්තස්ස වා මතස්ස වා අඞ්ගජාතං මුඛෙන ගණ්හාති, සො පරස්ස අඞ්ගජාතං මුඛෙන ගණ්හන්තො ච. තත්ථෙවාභිනිසීදන්තොති යො අනභිරතියා පීළිතො තත්ථෙව පරස්ස අඞ්ගජාතෙ වච්චමග්ගෙන අභිනිසීදති, සො චාති එතෙ ද්වයංද්වයසමාපත්තියා අභාවෙපි මග්ගෙ මග්ගප්පවෙසනහෙතු මෙථුනස්ස අනුලොමිකා චත්තාරො ච. ඉධාගතා චත්තාරොති ඉධ ඛුද්දසික්ඛායං යථාවුත්තා මෙථුනධම්මා පාරාජිකාදයො චත්තාරො චාති සමොධානා පිණ්ඩීකරණවසෙන චතුවීසති පාරාජිකා භවන්තීති සෙසො. එත්ථ ච ගාථාබන්ධවසෙන රස්සං කත්වා ‘‘පරාජිකා’’ති වුත්තං. එත්ථාහ – මාතුඝාතකාදයො තතියං පාරාජිකං ආපන්නා, භික්ඛුනිදූසකො, මුදුපිට්ඨිකාදයො චත්තාරො ච පඨමපාරාජිකං ආපන්නා එවාති කුතො චතුවීසතීති? වුච්චතෙ – මාතුඝාතකාදයො හි චත්තාරො ඉධ අනුපසම්පන්නා එව අධිප්පෙතා. මුදුපිට්ඨිකාදයො චත්තාරො කිඤ්චාපි පඨමපාරාජිකෙන සඞ්ගහිතා, යස්මා පන එකෙන පරියායෙන මෙථුනධම්මං අප්පටිසෙවිනො හොන්ති, තස්මා විසුං වුත්තාති.

පාරාජිකනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.