5. පත්තනිද්දෙසවණ්ණනා

60. ඉදානි භාජනවිකතිං දස්සෙතුං ‘‘පත්තො චා’’ති උද්ධටං. එත්ථ පන පඨමගාථා සුවිඤ්ඤෙය්‍යා.

61. දුතියෙ ‘‘මගධනාළිද්වයතණ්ඩුලසාධිත’’න්ති වත්තබ්බෙ විභත්තිලොපං අකත්වා ගාථාබන්ධසුඛත්ථං ‘‘මගධෙ නාළිද්වයතණ්ඩුලසාධිත’’න්ති වුත්තං, පචිතන්ති අත්ථො. එත්ථ (පාරා. 602; පාරා. අට්ඨ. 2.602; කඞ්ඛා. අට්ඨ. පත්තසික්ඛාපදවණ්ණනා) මගධනාළි නාම අඩ්ඪතෙරසපලං ගණ්හාති. ඔදනන්ති එත්ථ සබ්බප්පකාරසම්පන්නං අවස්සාවිතොදනං ගහෙතබ්බං. ඔදනස්ස චතුත්ථභාගප්පමාණං නාතිඝනං නාතිතනුකං හත්ථහාරියමුග්ගසූපඤ්ච ආලොපස්ස ආලොපස්ස අනුරූපං යාව චරිමකාලොපප්පහොනකං මච්ඡමංසාදිබ්‍යඤ්ජනඤ්ච යො පත්තො ගණ්හාති, සො උක්කට්ඨො නාමාති අත්ථො. සප්පිතෙලතක්කරසකඤ්ජිකාදීනි පන ගණනූපගානි න හොන්ති, තානි හි ඔදනගතිකානෙව හොන්ති, නෙව හාපෙතුං, න වඩ්ඪෙතුං සක්කොන්ති. එවමෙතං සබ්බං පක්ඛිත්තං සචෙ පත්තස්ස හෙට්ඨිමරාජිසමං තිට්ඨති, සුත්තෙන වා හීරෙන වා ඡින්දන්තස්ස සුත්තස්ස වා හීරස්ස වා හෙට්ඨිමන්තං ඵුසති, අයං උක්කට්ඨො නාම පත්තො. සචෙ තං රාජිං අතික්කමිත්වා ථූපීකතං තිට්ඨති, අයං උක්කට්ඨොමකො නාම පත්තො. සචෙ තං රාජිං න සම්පාපුණාති, අන්තොගතමෙව හොති, අයං උක්කට්ඨුක්කට්ඨො නාම පත්තො.

62. ‘‘මජ්ඣිමො නාම පත්තො නාළිකොදනං ගණ්හාතී’’ති වුත්තත්තා ‘‘මජ්ඣිමො තස්සුපඩ්ඪො වා’’ති වුත්තං. එත්ථාපි වුත්තප්පකාරෙන මජ්ඣිමො මජ්ඣිමොමකො මජ්ඣිමුක්කට්ඨොති පත්තත්තිකං වෙදිතබ්බං. ‘‘ඔමකො නාම පත්තො පත්ථොදනං ගණ්හාතී’’ති (පාරා. 602) වචනතො ‘‘තතොපඩ්ඪො’’ති වුත්තං. මගධනාළියා උපඩ්ඪනාළිකොදනඤ්ච තදූපියං සූපං බ්‍යඤ්ජනඤ්ච ගණ්හාති, සො ඔමකො නාම. ඉධාපි ඔමකො ඔමකොමකො ඔමකුක්කට්ඨොති පත්තත්තිකං වෙදිතබ්බං. ඉමෙසු පන නවසු පත්තෙසු උක්කට්ඨුක්කට්ඨො ච ඔමකොමකො ච අපත්තො. එතෙසු අධිට්ඨාතබ්බකිච්චං නත්ථි, සෙසා සත්ත පත්තා අධිට්ඨාතබ්බා, විකප්පෙතබ්බා චාති අත්ථො.

63. අතිරෙකපත්තොති (පාරා. 601) අනධිට්ඨිතො අවිකප්පිතො. සකොති සසන්තකො. කප්පොති කප්පියො. අයමෙවෙත්ථ සඞ්ඛෙපො – යො පත්තො කාකණිකමත්තස්සාපි මූලස්ස දාතබ්බස්ස නත්ථිතාය සකො. අයොපත්තො පඤ්චහි පාකෙහි මත්තිකාපත්තො ද්වීහි පාකෙහි පක්කත්තා කප්පො. සො දසාහපරමං කාලං අනධිට්ඨිතො අවිකප්පිතො ධාරෙය්‍යොති.

64. අච්ඡෙදාදයො චීවරෙ වුත්තප්පභෙදායෙව. ඡිද්දෙනාති (පාරා. අට්ඨ. 2.608; කඞ්ඛා. අට්ඨ. පත්තසික්ඛාපදවණ්ණනා) එත්ථ යස්ස පත්තස්ස මුඛවට්ටිතො හෙට්ඨා ද්වඞ්ගුලප්පදෙසෙ යෙන ඡිද්දෙන කඞ්ගුසිත්ථං නික්ඛමති, තත්තකෙන ඡිද්දෙන භිජ්ජති. තස්මිං පන අයචුණ්ණාදීහි පටිපාකතිකෙ කතෙ දසාහබ්භන්තරෙ පුන අධිට්ඨාතබ්බං. පත්තාධිට්ඨානමුජ්ඣතීති පත්තො අධිට්ඨානං උජ්ඣති.

65. ඉදානි පරිහරණවිධිං දස්සෙතුං ‘‘පත්තං න පටිසාමෙය්‍ය සොදක’’න්තිආදි ආරද්ධං. සොදකං (චූළව. 254) පත්තං න පටිසාමෙය්‍ය, ආතපෙ ච සොදකං පත්තං න ඔතපෙති අධිප්පායො. න නිදහෙති නිරුදකං කත්වාපි අතිකාලං න නිදහෙති අධිප්පායො. භුම්‍යාති භූමියං. න ඨපෙති තට්ටිකාචම්මඛණ්ඩාදීසු යෙන කෙනචි අනත්ථතාය පංසුසක්ඛරමිස්සාය භූමියා න ඨපෙය්‍යාති අත්ථො. නො ච ලග්ගයෙති එත්ථපි නාගදන්තාදීසු (චූළව. 254) යත්ථ කත්ථචි ලග්ගන්තස්ස දුක්කටමෙව.

66. මිඩ්ඪන්තෙති (චූළව. 254; චූළව. අට්ඨ. 254) මිඩ්ඪපරියන්තෙ. සචෙ පන පරිවත්තෙත්වා තත්ථෙව පතිට්ඨාති, එවරූපාය විත්ථිණ්ණාය මිඩ්ඪියා අබ්භන්තරපරිච්ඡෙදෙ ඨපෙතුං වට්ටති, න පරියන්තෙ. පරිභණ්ඩන්තෙති බාහිරපස්සෙ කතාය තනුකමිඩ්ඪියා අන්තෙති අත්ථො. අඞ්කෙ වාති (චූළව. 254) ද්වින්නං ඌරූනං මජ්ඣෙ. එත්ථ පන අංසබද්ධකෙ අංසකූටෙ ලග්ගෙත්වා අඞ්කෙ ඨපෙතුං වට්ටති, න ඉතරථා. ආතපත්තකෙති ඡත්තෙ. එත්ථ භත්තපූරොපි අංසකූටෙ ලග්ගිතපත්තොපි ඨපෙතුං න වට්ටති.

67. උච්ඡිට්ඨොදකං (චූළව. 255; චූළව. අට්ඨ. 255) නාම මුඛවික්ඛාලනොදකං, තං පත්තෙ නිට්ඨුභිත්වා පත්තෙන න නීහරෙය්‍යාති අත්ථො. චලකඤ්ච අට්ඨිකඤ්ච චලකට්ඨිකං. එතෙසු යං කිඤ්චි පත්තෙන නීහරන්තස්ස දුක්කටං. පත්තං පටිග්ගහං කත්වා හත්ථං ධොවිතුම්පි න ලභති. හත්ථධොවිතවත්ථධොවිතඋදකම්පි පත්තෙ ආකිරිත්වා නීහරිතුං න වට්ටති. අනුච්ඡිට්ඨපත්තං උච්ඡිට්ඨහත්ථෙන ගහෙතුම්පි න වට්ටති. හත්ථං පන බහි ධොවිත්වා ගහෙතුං වට්ටති. මච්ඡමංසඵලාඵලාදීනි ඛාදන්තො යං මුඛෙන ලුඤ්චිත්වා ලුඤ්චිත්වා ඛාදති, තං වා තෙසං අට්ඨිආදිකං වා මුඛතො නීහටං පුන අඛාදිතුකාමො ඡඩ්ඩෙතුකාමො පත්තෙ ඨපෙතුං න ලභති. සිඞ්ගිවෙරනාළිකෙරඛණ්ඩාදීනි ඛාදන්තෙහි ඩංසිත්වා ඩංසිත්වා පුන ඨපෙතුං ලභති. ‘‘න භික්ඛවෙ පත්තහත්ථෙන කවාටං පණාමෙතබ්බං, යො පණාමෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 255) වුත්තත්තා යෙන කෙනචි සරීරාවයවෙන පත්තං ගහෙත්වා ඨිතො යෙන කෙනචි සරීරාවයවෙන කවාටං පණාමෙතුං න ලභති, තස්මා ‘‘පත්තහත්ථොවා’’ති වුත්තං. අංසකූටෙ ලග්ගිත්වා ඨිතස්ස වට්ටති.

68. භූමිආධාරකෙති එත්ථ දන්තවල්ලිවෙත්තවාකාදීහි කතෙ වලයාධාරකෙ. දාරුදණ්ඩාධාරෙති එකදාරුනා කතආධාරකෙ ච බහූහි දණ්ඩෙහි කතආධාරකෙ චාති අත්ථො. තිදණ්ඩෙ න වට්ටති. එතෙසු පන සුසජ්ජිතෙසු එකං පත්තං ඨපෙත්වාව තස්සුපරි එකං ඨපෙතුං වට්ටති, තයො පන න වට්ටන්ති. එකං නික්කුජ්ජිත්වාව භූමියන්ති එත්ථ භූමියං කටසාරකාදීසු අඤ්ඤතරං පත්ථරිත්වා තස්සුපරි නික්කුජ්ජිත්වා වා උක්කුජ්ජිත්වා වා එකං ඨපෙය්‍ය, ද්වෙ ඨපෙතුං න වට්ටතීති අධිප්පායො. ද්වෙ පන ඨපෙන්තෙන උපරි ඨපිතපත්තං එකෙන පස්සෙන භූමියං ඵුසාපෙත්වා ඨපෙතුං වට්ටතීති වදන්ති.

69-70. ඉදානි අකප්පියපත්තෙ දස්සෙතුං ‘‘දාරුරූපියසොවණ්ණා’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ මණිවෙළුරියාමයාති (චූළව. 252; චූළව. අට්ඨ. 252) මණීති ඉන්දනීලකබරකතාදි. සචෙ ගහට්ඨා භත්තග්ගෙ සුවණ්ණරූපියතට්ටකාදීසු සූපබ්‍යඤ්ජනං කත්වා උපනාමෙන්ති, ආමසිතුම්පි න වට්ටති. ඝටිකටාහජා (චූළව. 255; චූළව. අට්ඨ. 255) ච තුම්බකටාහජා ච ඝටිතුම්බකටාහජා. එත්ථ තුම්බකටාහජානාම අලාබු. පත්තවිනිච්ඡයො.

පත්තනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.