37. උග්ගහනිද්දෙසවණ්ණනා

281. දසභෙදම්පීති සචෙ කෙනචි හෙට්ඨා දස්සිතං දසවිධං රතනං ආනෙත්වා ‘‘ඉදං සඞ්ඝස්ස වා චෙතියස්ස වා නවකම්මස්ස වා අඤ්ඤපුග්ගලස්ස වා සුත්තන්තිකගණස්ස වා දම්මී’’ති වුත්තෙ ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡන්තස්ස දුක්කටං හොතීති අත්ථො.

282-3. තෙසු දසවිධෙසු රතනෙසූති අත්ථො. ද්වීසූති රජතජාතරූපෙසු. ගණසඞ්ඝපුග්ගලෙ (පාරා. අට්ඨ. 2.538-539) අනාමසිත්වා ‘‘ඉදං හිරඤ්ඤසුවණ්ණං චෙතියස්ස දම්මි, නවකම්මස්ස දම්මී’’ති වුත්තෙ න පටික්ඛිපෙති අත්ථො. කිං කාතබ්බන්ති චෙ? තං දස්සෙතුං ‘‘වදෙ’’තිආදි වුත්තං. ‘‘ඉමෙ එවං වදන්තී’’ති කප්පියකාරානං ආචික්ඛිතබ්බන්ති අත්ථො.

284. න කෙවලං හිරඤ්ඤසුවණ්ණාදිකමෙව, අඤ්ඤම්පි ඛෙත්තවත්ථාදිකං අකප්පියං න සම්පටිච්ඡිතබ්බන්ති තං දස්සෙතුං ‘‘ඛෙත්තං වත්ථු’’න්තිආදිමාහ. දාසපසුආදිකං දාසපස්වාදිකං. සචෙ හි කොචි ‘‘මය්හං සස්සසම්පාදකං මහාතළාකං අත්ථි, තං සඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති වදති, තඤ්චෙ සඞ්ඝො සම්පටිච්ඡති. පටිග්ගහණෙපි පරිභොගෙපි ආපත්තියෙව. එවං සෙසෙසුපි.

කප්පියෙන කමෙන ගණ්හෙය්‍යාති සම්බන්ධො. ‘‘ඛෙත්තං දම්මී’’ති වුත්තෙ ‘‘න වට්ටතී’’ති පටික්ඛිපිත්වා ‘‘ඉතො චත්තාරො පච්චයෙ පරිභුඤ්ජථා’’ති වා ‘‘චතුපච්චයපරිභොගත්ථාය දම්මී’’ති වා වදති චෙ, ගහෙතබ්බං. වත්ථුම්හිපි එසෙව නයො. ‘‘තළාකං දම්මී’’ති වුත්තෙ පටික්ඛිපිත්වා ‘‘චත්තාරො පච්චයෙ පරිභුඤ්ජථා’’ති වා ‘‘සඞ්ඝො උදකං පරිභුඤ්ජිස්සති, භණ්ඩකං ධොවිස්සතී’’ති වා ආදිනා නයෙන වුත්තෙ සම්පටිච්ඡිතබ්බං. ‘‘දාසං දම්මී’’ති වුත්තෙ පටික්ඛිපිත්වා ‘‘ආරාමිකං, වෙය්‍යාවච්චකරං, කප්පියකාරකං දම්මී’’ති වුත්තෙ සම්පටිච්ඡිතබ්බං. ‘‘ගොමහිංසඅජෙළකාදයො දම්මී’’ති වුත්තෙ පටික්ඛිපිත්වා ‘‘පඤ්චගොරසපරිභොගත්ථායා’’ති වුත්තෙ සම්පටිච්ඡිතබ්බං. එදිසං ගහණං සන්ධාය ‘‘පටික්ඛිපිත්වා ගණ්හෙය්‍යා’’ති වුත්තං.

285-6. නවමාතිකකෙදාරතළාකකිරියා (පාරා. අට්ඨ. 2.238-239) ච අනවෙ පුබ්බෙ කප්පියවොහාරෙන පටික්ඛිපිත්වා ගහිතතළාකෙ මත්තිකුද්ධරණඤ්ච භින්නට්ඨානෙ පාළිබන්ධො ච දුබ්බලට්ඨානෙ ආළියා ථිරකාරො ච අනවෙ කෙදාරෙ පුරාණභාගතො අතිරෙකභාගග්ගහණඤ්ච නවෙ කෙදාරෙ අපරිච්ඡින්නභාගෙ ‘‘සස්සෙ දෙථ එත්තකෙ’’ති කහාපණුට්ඨාපනඤ්චාපීති ඉදං සබ්බං භික්ඛුස්ස කාතුං න වට්ටති. සචෙ කරොති, එවමාදිකං සබ්බෙසම්පි අකප්පියන්ති අත්ථො.

287-9. ඉදානි තංයෙව අකප්පියං දස්සෙතුං ‘‘අවත්වා’’තිආදි වුත්තං. තස්සත්ථො (පාරා. අට්ඨ. 2.238-239) – යො පන ‘‘කස, වප්ප’’ ඉච්චාදිකං අවත්වා ‘‘එත්තිකාය භූමියා එත්තකො භාගො දෙය්‍යො’’ති භූමිං වා පතිට්ඨාපෙති, ‘‘එත්තකෙ භූමිභාගෙ සස්සං කතං, එත්තකං ගණ්හථා’’ති කස්සකෙ වදන්තෙ පමාණගණ්හනත්ථං දණ්ඩරජ්ජුභි මිනති, ඛලෙ ඨත්වා රක්ඛණාදීනි කරොති, තස්සෙව අකප්පියන්ති.

290. භණ්ඩාගාරිකසීසෙන පිතුසන්තකම්පි සචෙ පටිසාමෙය්‍ය, පාචිත්තියන්ති අත්ථො.

291-2. පිතූනන්ති මාතාපිතූනං. සාටකාදිකප්පියං වත්ථුං. ‘‘පටිසාමෙත්වා දෙහී’’ති වුත්තෙති සම්බන්ධො. පාතෙත්වාන ගතෙ යස්මා අජ්ඣාරාමසික්ඛාපදවසෙන (පාචි. 505-506) පලිබොධො, තස්මා ගොපිතුං ලබ්භන්ති අත්ථො.

293-4. සකං වාසිආදිපරික්ඛාරන්ති අත්ථො. ඉදං ඨානං ගුත්තන්ති දස්සෙතබ්බං. ‘‘එත්ථ ඨපෙථා’’ති පන න වත්තබ්බං.

295. එත්ථ ‘‘අඤ්ඤො කොචි න පවිසති, භික්ඛූහි වා සාමණෙරෙහි වා ගහිතං භවිස්සතී’’ති සඞ්කන්තීති අත්ථො. වත්ථුම්හීති අලඞ්කාරාදිවත්ථුම්හීති අත්ථො. තාදිසෙති යාදිසෙ වත්ථුම්හි නට්ඨෙ ආසඞ්කා හොති, තාදිසෙ වත්ථුම්හි නට්ඨෙති සම්බන්ධො.

296. ඉදානි අසඞ්කිතබ්බට්ඨානං දස්සෙතුං ‘‘විහාරාවසථස්සන්තො’’තිආදිමාහ. විහාරස්ස ච ඝරස්ස චාති අත්ථො. රතනන්ති දසවිධං රතනං. රත්නසම්මතන්ති සාටකවෙඨනාදිකං. ගහෙත්වානාති කප්පියකාරකෙ අසති අත්තනාපි ගහෙත්වාන නික්ඛිපෙය්‍යාති අත්ථො. මග්ගෙරඤ්ඤෙපීති මග්ගෙපි අරඤ්ඤෙපි. තාදිසෙති ‘‘භික්ඛූහි ගහිතං භවිස්සතී’’ති ආසඞ්කිතබ්බට්ඨානෙ. පතිරූපං කරීයතීති මග්ගෙ වා අරඤ්ඤෙ වා තාදිසං භණ්ඩං පස්සිත්වා මග්ගා ඔක්කම්ම නිසීදිතබ්බං, සාමිකෙසු ආගතෙසු තං ඨානං ආචික්ඛිතබ්බං. සචෙ සාමිකෙ න පස්සති, රතනසම්මතං පංසුකූලං ගහෙතබ්බං. රතනඤ්චෙ හොති, තුණ්හීභූතෙන ගන්තබ්බන්ති අත්ථො. අයං මග්ගාරඤ්ඤකෙසු පටිපත්ති. විහාරාවසථානං පන අන්තො තාදිසං දිස්වා භණ්ඩකං මුඤ්චිත්වා ‘‘එත්ථ එත්තකා කහාපණා’’තිආදිනා නයෙන රූපෙන වා ලඤ්ඡනාය වා පිලොතිකාය වා සඤ්ඤාණං කත්වා නික්ඛිපිතබ්බං, තතො පක්කමන්තෙන පතිරූපානං භික්ඛූනං ආචික්ඛිතබ්බං. උග්ගහවිනිච්ඡයො.

උග්ගහනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.