34. පථවීනිද්දෙසවණ්ණනා
242. ජාතා (පාචි. 86; පාචි. අට්ඨ. 86-88; කඞ්ඛා. අට්ඨ. පථවීඛණනසික්ඛාපදවණ්ණනා) අජාතාති දුවිධා පථවීති අත්ථො. ඉදානි තදුභයං දස්සෙතුං ‘‘සුද්ධමත්තිකපංසුකා’’තිආදිමාහ. තත්ථ සුද්ධමත්තිකපංසුකා ච අදඩ්ඪා ච බහුමත්තිකපංසුකා ච චාතුමාසාධිකොවට්ඨපංසුමත්තිකරාසි ච ජාතපථවීති සම්බන්ධො. එත්ථ පන අදඩ්ඪාති උද්ධනපචනකුම්භකාරාවාපභාජනපචනාදිවසෙන තථා තථා අදඩ්ඪා. අයං පන විසුං නත්ථි, සුද්ධපංසුආදීසු අඤ්ඤතරාව වෙදිතබ්බා. සුද්ධපංසු සුද්ධමත්තිකා යෙභුය්‍යෙනපංසු යෙභුය්‍යෙනමත්තිකා අතිරෙකචාතුමාසාධිකොවට්ඨමත්තිකාපංසුපුඤ්ජා ච අදඩ්ඪා චාති අයං සබ්බාපි ජාතපථවීති වෙදිතබ්බා.
243. දුතියාති අජාතපථවීති අත්ථො. වුත්තරාසීති මත්තිකරාසි ච පංසුරාසි ච චාතුමාසොමවට්ඨකො අජාතපථවීති අත්ථො.
244. ඉදානි යෙභුය්‍යෙනමත්තිකා යෙභුය්‍යෙනපංසුකා යෙභුය්‍යෙනසක්ඛරාති එවං වුත්තාසු කිත්තාවතා යෙභුය්‍යතා හොතීති තං දස්සෙතුං ‘‘ද්වෙ භාගා’’තිආදිමාහ. තත්ථ තීසු භාගෙසු ද්වෙ භාගා මත්තිකා යස්සා භූමියා, එසා යෙභුය්‍යමත්තිකාති සම්බන්ධො. උපඩ්ඪපංසුආදයොපි කප්පියා එව අකප්පියභාගස්ස අනතිරෙකතො. ‘‘යෙභුය්‍යෙනමත්තිකා යෙභුය්‍යෙනපංසුකා’’ති (පාචි. 86) හි වුත්තං, න ‘‘උපඩ්ඪමත්තිකා, උපඩ්ඪපංසුකා’’ති. සෙසෙසුපීති යෙභුය්‍යපංසුකාදීසුපි.
245. ජාතසඤ්ඤිස්ස පාචිත්තීති සම්බන්ධො. ද්වෙළ්හස්ස විමතිස්ස දුක්කටං. ජාතෙ අජාතසඤ්ඤිස්ස අනාපත්ති.
246. එකායාණත්තියා එකාති සචෙ සකිං ආණත්තො දිවසම්පි ඛණති, ආණාපකස්ස එකා එවාති අත්ථො. වාචසොති වාචාය වාචායාති අත්ථො.
247. එත්ථ ‘‘ජාලෙහි අග්ගි’’න්ති වා වත්තුං න වට්ටති. අනියමෙත්වා පන ‘‘පොක්ඛරණිං ඛණ, පථවිං ඛණ, වාපිං ඛණ, ආවාටං ඛණ, කන්දං ඛණා’’ති වත්තුං වට්ටති.
248. එදිසන්ති එත්ථ අඤ්ඤම්පි එවරූපං කප්පියවොහාරවචනං වට්ටතීති අධිප්පායො.
249. කොපෙතුං ලබ්භන්ති සම්බන්ධො, ඝටාදීහි ගහෙතුං සක්කුණෙය්‍යකං උස්සිඤ්චනීයකද්දමං.
251-2. උදකසන්තිකෙ පතිතෙති සම්බන්ධො. උදකෙ පතිතං පන සබ්බකාලං කප්පියමෙව, තස්මා අකප්පියං දස්සෙතුං ‘‘උදකසන්තිකෙ’’ති වුත්තං. පාසාණෙ ලග්ගෙ රජෙ ච නවසොණ්ඩියා පතිතෙ රජෙ චාති සම්බන්ධො. අබ්භොකාසුට්ඨිතෙ වම්මිකෙ ච මත්තිකාකුට්ටෙ චාති අත්ථො, තථා එතෙපි සබ්බෙ චාතුමාසාධිකොවට්ඨා න කොපෙතබ්බාති අත්ථො.
253-5. භූමිං විකොපයං ථම්භාදිං ගණ්හිතුං න ච කප්පතීති සම්බන්ධො. ධාරායාති පස්සාවධාරාය. පදං දස්සෙස්සාමීති සම්බන්ධො.
257. සෙකොති සිඤ්චනං. භූමියා අල්ලහත්ථං ඨපෙත්වාති සම්බන්ධො.
258. අවසෙ සතීති හත්ථදාහාදීසු ආපදාසූති අත්ථො. පථවීවිනිච්ඡයො.
පථවීනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.