15. උපජ්ඣාචරියවත්තනිද්දෙසවණ්ණනා

145. උපජ්ඣාචරියෙති එත්ථ (මහාව. 64, 67, 74, 78-79; චූළව. 375, 377; 379-382; මහාව. අට්ඨ. 64, 67, 75, 76, 77) ආචරියො නාම නිස්සයාචරියො පබ්බජ්ජාචරියො උපසම්පදාචරියො ධම්මාචරියොති චතුබ්බිධො. එතෙසු හි නිස්සයන්තෙවාසිකෙන යාව ආචරියං නිස්සාය වසති, තාව සබ්බමාචරියවත්තං කාතබ්බං. පබ්බජ්ජාඋපසම්පදාධම්මන්තෙවාසිකෙහි පන නිස්සයමුත්තකෙහිපි ආදිතො පට්ඨාය යාව චීවරරජනං, තාව වත්තං කාතබ්බං. අනාපුච්ඡිත්වා පත්තදානාදිම්හි පන එතෙසං අනාපත්ති. එතෙසු ච පබ්බජ්ජන්තෙවාසිකො ච උපසම්පදන්තෙවාසිකො ච ආචරියස්ස යාවජීවං භාරො, නිස්සයන්තෙවාසිකො ච ධම්මන්තෙවාසිකො ච යාව සමීපෙ වසති, තාවදෙව. සුට්ඨු පියසීලො සුපෙසලො, සික්ඛාකාමොති අත්ථො. දන්තකට්ඨං දෙන්තෙන එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා මහන්තං මජ්ඣිමං ඛුද්දකන්ති තීණි දන්තකට්ඨානි උපනෙතබ්බානි. තෙසු යං තීණි දිවසානි ගණ්හාති, තං සල්ලක්ඛෙත්වා චතුත්ථදිවසතො පට්ඨාය තාදිසංයෙව සම්මා උභොහි හත්ථෙහි දාතබ්බං. සචෙ යං වා තං වා ගණ්හාති, යථාලද්ධං උපනෙතබ්බං. තොයන්ති සීතඤ්ච උණ්හඤ්ච උදකං උපනෙත්වා යං තීණි දිවසානි වළඤ්ජෙති, චතුත්ථදිවසතො පට්ඨාය තාදිසං උපනෙතබ්බං. සචෙ ද්වෙපි වළඤ්ජෙති, දුවිධම්පි උපනෙතබ්බං. සචෙ යාගු හොති, භාජනං ධොවිත්වා උපනෙතබ්බං.

146. පත්තෙ වත්තං චරෙති ‘‘යාගුං පීතස්ස උදකං දත්වා භාජනං පටිග්ගහෙත්වා නීචං කත්වා සාධුකං අපරිඝංසන්තෙන ධොවිත්වා පටිසාමෙතබ්බ’’න්ති (මහාව. 66, 78; චූළව. 376, 380) වුත්තං පත්තෙ වත්තං චරෙති අත්ථො. ගාමප්පවෙසෙ වත්තං චරෙති එවං සබ්බත්ථ. ‘‘සචෙ උපජ්ඣායො වා ආචරියො වා ගාමං පවිසිතුකාමො හොති, නිවාසනං දාතබ්බං, පටිනිවාසනං පටිග්ගහෙතබ්බං, කායබන්ධනං දාතබ්බං, සගුණං කත්වා සඞ්ඝාටියො දාතබ්බා, ධොවිත්වා පත්තො සොදකො දාතබ්බො’’ති (මහාව. 66, 78; චූළව. 376, 380) ඉදං ගාමප්පවෙසනෙ වත්තං නාම. ‘‘සචෙ උපජ්ඣායො වා ආචරියො වා පච්ඡාසමණං ආකඞ්ඛති, තිමණ්ඩලං පටිච්ඡාදෙන්තෙන පරිමණ්ඩලං නිවාසෙත්වා කායබන්ධනං බන්ධිත්වා සගුණං කත්වා සඞ්ඝාටියො පාරුපිත්වා ගණ්ඨිකං පටිමුඤ්චිත්වා ධොවිත්වා පත්තං ගහෙත්වා උපජ්ඣායස්ස වා ආචරියස්ස වා පච්ඡාසමණෙන හොතබ්බ’’න්තිආදිනා (මහාව. 66, 78; චූළව. 376, 380) නයෙන වුත්තං ගමනෙ වත්තං නාම. ‘‘නිවත්තන්තෙන පඨමතරං ආගන්ත්වා ආසනං පඤ්ඤාපෙතබ්බ’’න්තිආදිනා (මහාව. 66, 78; චූළව. 376, 380) නයෙන වුත්තං ආගමෙ වත්තං නාම. ‘‘උපජ්ඣායම්හි වුට්ඨිතෙ ආසනං උද්ධරිතබ්බං, පාදොදකං පාදපීඨං පාදකථලිකං පටිසාමෙතබ්බ’’න්ති (මහාව. 66, 78; චූළව. 376, 380) එවං වුත්තං ආසනාදීසු වත්තං නාම. උපාහනාය වත්තං නාම ‘‘උපාහනා පුඤ්ඡිතබ්බා, උපාහනා පුඤ්ඡන්තෙන පඨමං සුක්ඛෙන චොළකෙන පුඤ්ඡිතබ්බා, පච්ඡා අල්ලෙනා’’තිආදිනා (චූළව. 357, 359) වුත්තං. චීවරෙ වත්තං නාම ‘‘සචෙ චීවරං සින්නං හොති, මුහුත්තං උණ්හෙ ඔතාපෙතබ්බං, න ච උණ්හෙ චීවරං නිදහිතබ්බ’’න්තිආදිනා (මහාව. 66, 78; චූළව. 376, 380) වුත්තං.

147. පරිභොජනීයපානීය-වච්චප්පස්සාවඨානිසූති එත්ථ සචෙ පානීයං න හොති, පානීයං උපට්ඨාපෙතබ්බං. සචෙ පරිභොජනීයං න හොති, පරිභොජනීයං උපට්ඨාපෙතබ්බං. සචෙ වච්චකුටි උක්ලාපා හොති, වච්චකුටි සම්මජ්ජිතබ්බා. තථා පස්සාවට්ඨානෙ එවං වත්තං චරිතබ්බන්ති අත්ථො. ‘‘විහාරං සොධෙන්තෙන පඨමං පත්තචීවරං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බ’’න්තිආදිනා නයෙන වුත්තං විහාරසොධනෙ වත්තං නාම. ‘‘භූමත්ථරණං ඔතාපෙත්වා සොධෙත්වා පප්ඵොටෙත්වා අතිහරිත්වා යථාපඤ්ඤත්තං පඤ්ඤාපෙතබ්බ’’න්තිආදිනා (මහාව. 66, 78; චූළව. 376, 380) වුත්තං පුන පඤ්ඤාපනෙ වත්තං නාම.

148. ඉදානි විහාරං සොධෙන්තෙන එවං සොධෙතබ්බන්ති තං දස්සෙතුං ‘‘න පප්ඵොටෙය්‍යා’’තිආදිමාහ. තස්සත්ථො – විහාරං සොධෙන්තො භික්ඛු භූමත්ථරණාදිසයනාසනං පටිවාතෙ වා පඞ්ගණෙ වා පානීයසාමන්තා වා න පප්ඵොටෙය්‍යාති. පඞ්ගණෙති බහූනං සන්නිපාතෙ ඨානෙ.

149. න්හානෙති ‘‘සචෙ උපජ්ඣායො නහායිතුකාමො හොති, නහානං පටියාදෙතබ්බං. සචෙ සීතෙන අත්ථො හොති, සීතං පටියාදෙතබ්බ’’න්තිආදිනා (මහාව. 66; චූළව. 376) වුත්තං නහානෙ වත්තං නාම, ‘‘උපජ්ඣායස්ස ගත්තතො උදකං සම්මජ්ජිතබ්බං, නිවාසනං දාතබ්බ’’න්තිආදිනා (මහාව. 66; චූළව. 376) වුත්තං නහාතස්ස කාතබ්බං නාම. රඞ්ගපාකෙති ‘‘සචෙ උපජ්ඣායස්ස ආචරියස්ස රජනං පචිතබ්බං හොති, සද්ධිවිහාරිකෙන අන්තෙවාසිකෙන පචිතබ්බ’’න්ති (මහාව. 66, 78; චූළව. 376, 380) වුත්තං. ධොවනෙති ‘‘සචෙ උපජ්ඣායස්ස ආචරියස්ස චීවරං ධොවිතබ්බං හොති, සද්ධිවිහාරිකෙන අන්තෙවාසිකෙන ධොවිතබ්බං, උස්සුක්කං වා කාතබ්බ’’න්ති (මහාව. 66, 78; චූළව. 376, 380) වුත්තං. සිබ්බනෙති ‘‘සචෙ උපජ්ඣායෙන ආචරියෙන චීවරං කාතබ්බං හොති, සද්ධිවිහාරිකෙන අන්තෙවාසිකෙන කාතබ්බ’’න්ති (මහාව. 66, 78; චූළව. 376, 380) වුත්තං. චීවරෙ ථෙවෙ ඨිතෙ රජන්තො න වජෙ න පක්කමෙය්‍යාති අත්ථො. ‘‘චීවරං රජන්තෙන සාධුකං සම්පරිවත්තකං සම්පරිවත්තකං රජිතබ්බං, න ච අච්ඡින්නෙ ථෙවෙ පක්කමිතබ්බ’’න්ති (මහාව. 66, 78; චූළව. 376, 380) හි වුත්තං.

150. එකච්චස්සාති ආචරියුපජ්ඣායානං විසභාගස්ස අනත්ථකාමස්ස වෙරිපුග්ගලස්ස. අනාපුච්ඡාති ආචරියුපජ්ඣායානං අනාරොචෙත්වා. කිඤ්චනන්ති යං කිඤ්චි.

151-2. තස්සාති එකච්චස්ස. නින්නෙතුන්ති නීහරිතුං. කිච්චයං පරිකම්මං වාති වෙය්‍යාවච්චං වා පිට්ඨිපරිකම්මාදිපරිකම්මං වා අත්තනා තස්ස කාතුං වා තෙන අත්තනො කාරාපෙතුං වාති එවමත්ථො වෙදිතබ්බො.

153. සචෙ ආචරියුපජ්ඣායා අඤ්ඤත්ථ ගතා හොන්ති, පරිවෙණං ගන්ත්වා අපස්සන්තෙහි ගාමං පවිසිතුං වට්ටති. ගාමං පවිසන්තො සචෙ පස්සති, ආපුච්ඡිතබ්බමෙවාති වදන්ති. ‘‘උපජ්ඣායං අනාපුච්ඡා න දිසා පක්කමිතබ්බා’’ති (මහාව. 66, චූළව. 376) හි වුත්තං. අත්තනො කිච්චයං නාම අන්තොවිහාරෙපි අත්තනො පත්තපචනචීවරකම්මකෙසච්ඡෙදනාදි.

154. සඞ්ඝායත්තකම්මානි නාම පරිවාසමානත්තඅබ්භානතජ්ජනීයනියස්සපබ්බාජනීයපටිසාරණීයඋක්ඛෙපනාදයො.

155. වුට්ඨානං නෙසමාගමෙති ‘‘සචෙ උපජ්ඣායො වා ආචරියො වා ගිලානො හොති, යාවජීවං උපට්ඨාතබ්බො, වුට්ඨානමස්ස ආගමෙතබ්බ’’න්ති (මහාව. 66; චූළව. 376) හි වුත්තං. උපජ්ඣාචරියවත්තවිනිච්ඡයො.

උපජ්ඣාචරියවත්තනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.