9. කම්මප්පටිබාහනසික්ඛාපදවණ්ණනා
ධම්මිකානන්ති ධම්මෙන විනයෙන සත්ථුසාසනෙන කතත්තා ධම්මො එතෙසු අත්ථීති ධම්මිකානි, තෙසං ධම්මිකානං. කම්මානන්ති චතුන්නං සඞ්ඝකම්මානං. තෙනාහ ‘‘ධම්මෙනා’’තිආදි. තත්ථ ධම්මෙනාති භූතෙන වත්ථුනා. විනයෙනාති චොදනාය චෙව සාරණාය ච. සත්ථුසාසනෙනාති ඤත්තිසම්පදාය චෙව අනුස්සවනාසම්පදාය ච. සමග්ගස්ස සඞ්ඝස්සාති සීමට්ඨකසඞ්ඝං සොධෙත්වා ඡන්දාරහානං ඡන්දං ආහරිත්වා කත්තබ්බත්තා කායෙන චෙව චිත්තෙන ච එකීභූතස්ස සඞ්ඝස්ස. තං තං වත්ථුන්ති අවණ්ණභණනාදිං තං තං වත්ථු.
ඔසාරෙන්ති සඞ්ඝමජ්ඣං එතෙනාති ඔසාරණං. නිස්සාරෙන්ති සඞ්ඝම්හා එතෙනාති නිස්සාරණං. භණ්ඩුකම්මන්ති මුණ්ඩකරණං, කෙසච්ඡෙදනාපුච්ඡනන්ති අත්ථො. කම්මමෙව ලක්ඛණං කම්මලක්ඛණං. ඔසාරණාදයො විය කම්මඤ්ච හුත්වා අඤ්ඤඤ්ච නාමං න ලභති, කම්මමෙව හුත්වා ලක්ඛීයතීති කම්මලක්ඛණන්ති අත්ථො. ‘‘ඔසාරණං නිස්සාරණ’’න්ති (පරි. අට්ඨ. 495-496) චෙත්ථ පදසිලිට්ඨතායෙතං වුත්තං. පඨමං පන නිස්සාරණා හොති, පච්ඡා ඔසාරණාති ආහ ‘‘තත්ථ කණ්ටකසාමණෙරස්සා’’තිආදි. කණ්ටකසාමණෙරස්ස නාසනා විය නිස්සාරණාති යථා කණ්ටකසාමණෙරස්ස දණ්ඩකම්මනාසනා නිස්සාරණා, තථා බුද්ධස්ස වා ධම්මස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා අවණ්ණං භණතො, අකප්පියං ‘‘කප්පිය’’න්ති දීපයතො, මිච්ඡාදිට්ඨිකස්ස අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා සමන්නාගතස්ස අඤ්ඤස්සාපි සාමණෙරස්ස –
‘‘සඞ්ඝං, භන්තෙ, පුච්ඡාමි ‘අයං ඉත්ථන්නාමො සාමණෙරො බුද්ධස්ස වා ධම්මස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා අවණ්ණවාදී මිච්ඡාදිට්ඨිකො, යං අඤ්ඤෙ සාමණෙරා ලභන්ති දිරත්තතිරත්තං භික්ඛූහි සද්ධිං සහසෙය්‍යං, තස්ස අලාභාය නිස්සාරණා රුච්චති සඞ්ඝස්සා’ති. දුතියම්පි…පෙ… තතියම්පි, භන්තෙ, සඞ්ඝං පුච්ඡාමි ‘අයං ඉත්ථන්නාමො සාමණෙරො…පෙ… රුච්චති සඞ්ඝස්සා’ති, චර පිරෙ විනස්සා’’ති (පරි. අට්ඨ. 495-496) –
කත්තබ්බනාසනා නිස්සාරණාති අත්ථො. තාදිසංයෙව සම්මාවත්තන්තං දිස්වා පවෙසනා ඔසාරණාති තාදිසංයෙව අපරෙන සමයෙන ‘‘අහං, භන්තෙ, බාලතාය අඤ්ඤාණතාය අලක්ඛිකතාය එවං අකාසිං, ස්වාහං සඞ්ඝං ඛමාපෙමී’’ති ඛමාපෙන්තං දිස්වා යාවතතියං යාචාපෙත්වා –
‘‘සඞ්ඝං, භන්තෙ, පුච්ඡාමි ‘අයං ඉත්ථන්නාමො සාමණෙරො බුද්ධස්ස වා ධම්මස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා අවණ්ණවාදී මිච්ඡාදිට්ඨිකො, යං අඤ්ඤෙ සාමණෙරා ලභන්ති භික්ඛූහි සද්ධිං දිරත්තතිරත්තං සහසෙය්‍යං, තස්ස අලාභාය නිස්සාරිතො, ස්වායං ඉදානි සොරතො නිවාතවුත්ති ලජ්ජිධම්මං ඔක්කන්තො හිරොත්තප්පෙ පතිට්ඨිතො කතදණ්ඩකම්මො අච්චයං දෙසෙති, ඉමස්ස සාමණෙරස්ස යථා පුරෙ කායසම්භොගසාමග්ගිදානං රුච්චති සඞ්ඝස්සා’ති. දුතියම්පි…පෙ… තතියම්පි, භන්තෙ, සඞ්ඝං පුච්ඡාමි…පෙ… රුච්චති සඞ්ඝස්සා’’ති (පරි. අට්ඨ. 495-496) –
පවෙසනා ඔසාරණාති අත්ථො.
කෙසච්ඡෙදනාපුච්ඡනන්ති සීමාපරියාපන්නෙ භික්ඛූ සන්නිපාතාපෙත්වා පබ්බජ්ජාපෙක්ඛං තත්ථ නෙත්වා ‘‘සඞ්ඝං, භන්තෙ, ඉමස්ස දාරකස්ස භණ්ඩුකම්මං ආපුච්ඡාමී’’ති තික්ඛත්තුං වා ද්වික්ඛත්තුං වා සකිං වා වචනං. ඉධ ච ‘‘ඉමස්ස දාරකස්ස භණ්ඩුකම්මං ආපුච්ඡාමා’’තිපි ‘‘ඉමස්ස සමණකරණං ආපුච්ඡාමා’’තිපි ‘‘ඉමස්ස පබ්බාජනං ආපුච්ඡාමා’’තිපි ‘‘අයං සමණො හොතුකාමො’’තිපි ‘‘අයං පබ්බජිතුකාමො’’තිපි වත්තුං වට්ටතියෙව.
මුඛරස්සාති මුඛෙන ඛරස්ස. යං අවන්දියකම්මං අනුඤ්ඤාතන්ති සම්බන්ධො. ඌරුං විවරිත්වා දස්සනාදිවත්ථූසූති –
‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ භික්ඛුනියො කද්දමොදකෙන ඔසිඤ්චන්ති ‘අප්පෙව නාම අම්හෙසු සාරජ්ජෙය්‍යු’න්ති, කායං විවරිත්වා භික්ඛුනීනං දස්සෙන්ති, ඌරුං විවරිත්වා භික්ඛුනීනං දස්සෙන්ති, අඞ්ගජාතං විවරිත්වා භික්ඛුනීනං දස්සෙන්ති, භික්ඛුනියො ඔභාසෙන්ති, භික්ඛුනීහි සද්ධිං සම්පයොජෙන්ති ‘අප්පෙව නාම අම්හෙසු සාරජ්ජෙය්‍යු’’’න්ති (චූළව. 411) –
ඉමෙසු වත්ථූසු.
අච්ඡින්නචීවරකාදීනන්ති අච්ඡින්නචීවරජිණ්ණචීවරනට්ඨචීවරගිලානබහුස්සුතසඞ්ඝභාරනිත්ථරකාදීනං. චීවරාදීනීති චීවරභෙසජ්ජසෙනාසනාදීනි. පරිභුඤ්ජිතබ්බානීති පරිභුඤ්ජිතබ්බානි මූලතචපත්තඅඞ්කුරපුප්ඵඵලාදීනි. අපනෙතබ්බානිපි වත්ථූනීති ආවාසකරණාදිඅත්ථං හරිතබ්බානිපි ඡායූපගඵලූපගරුක්ඛාදීනි. තථාරූපං වා ධම්මිකං කතිකං කරොන්තෙහීති චීවරපිණ්ඩපාතත්ථාය දින්නතො ආවාසජග්ගනාදිකං තාදිසං වා අඤ්ඤම්පි ධම්මිකං කතිකං කරොන්තෙහි.
නෙව සුත්තං ආගච්ඡතීති න මාතිකා ආගච්ඡති. නො සුත්තවිභඞ්ගොති විනයොපි න පගුණො. බ්‍යඤ්ජනච්ඡායාය අත්ථං පටිබාහතීති (චූළව. අට්ඨ. 233) බ්‍යඤ්ජනමත්තමෙව ගහෙත්වා අත්ථං පටිසෙධෙති. ජාතරූපරජතඛෙත්තවත්ථුප්පටිග්ගහණාදීසු විනයධරෙහි භික්ඛූහි ආපත්තියා කාරියමානෙ දිස්වා ‘‘කිං ඉමෙ ආපත්තියා කාරෙථ, නනු ‘ජාතරූපරජතප්පටිග්ගහණා පටිවිරතො හොතී’ති (දී. නි. 1.10, 194) එවං සුත්තෙ පටිවිරතිමත්තමෙව වුත්තං, නත්ථි එත්ථ ආපත්තී’’ති වදති. අපරො ධම්මකථිකො සුත්තස්ස ආගතත්තා ඔලම්බෙත්වා නිවාසෙන්තානං ආපත්තියා ආරොපියමානාය ‘‘කිං ඉමෙසං ආපත්තිං ආරොපෙථ, නනු ‘පරිමණ්ඩලං නිවාසෙස්සාමීති සික්ඛා කරණීයා’ති (පාචි. 576) එවං සික්ඛාකරණමත්තමෙව වුත්තං, නත්ථි එත්ථ ආපත්තී’’ති වදති. උබ්බාහික විනිච්ඡයෙති සමථක්ඛන්ධකෙ වුත්තඋබ්බාහිකවිනිච්ඡයෙ ‘‘සීලවා හොතී’’තිආදිකාය හි දසඞ්ගසම්පත්තියා සමන්නාගතෙ ද්වෙ තයො භික්ඛූ උච්චිනිත්වා විනිච්ඡයො උබ්බාහිකවිනිච්ඡයොති දට්ඨබ්බො.
පවාරණප්පච්චුක්කඩ්ඪනාති පවාරණාය උක්කස්සනා, උද්ධං කඩ්ඪනාති අත්ථො. තිණවත්ථාරකසමථෙ සබ්බසඞ්ගාහිකඤත්ති චාති ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අම්හාකං භණ්ඩනජාතානං…පෙ… ඨපෙත්වා ගිහිප්පටිසංයුත්ත’’න්ති (චූළව. 212-213) එවං තිණවත්ථාරකසමථෙ කතා සබ්බපඨමා සබ්බසඞ්ගාහිකඤත්ති ච.
අලාභාය පරිසක්කනාදිකෙහීති චතුන්නං පච්චයානං අලාභත්ථාය පයොගකරණාදිකෙහි. ආදිසද්දෙන ‘‘අනත්ථාය පරිසක්කනං, අනාවාසාය පරිසක්කනං, අක්කොසනපරිභාසනං, භික්ඛූ භික්ඛූහි භෙදනං, බුද්ධස්ස අවණ්ණභණනං, ධම්මස්ස අවණ්ණභණනං, සඞ්ඝස්ස අවණ්ණභණන’’න්ති (චූළව. 265) අවසෙසං සත්තඞ්ගං සඞ්ගණ්හාති. අට්ඨහඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්සාති අට්ඨහි චෙව අඞ්ගෙහි එකෙකෙනපි අඞ්ගෙන ච සමන්නාගතස්ස. අසම්භොගකරණත්ථන්ති තෙන දින්නස්ස දෙය්‍යධම්මස්ස අප්පටිග්ගහණත්ථං. පත්තනික්කුජ්ජනවසෙනාති කම්මවාචාය පත්තනික්කුජ්ජනවසෙන, න අධොමුඛට්ඨපනවසෙන. පත්තුක්කුජ්ජනවසෙනාති එත්ථාපි එසෙව නයො. තස්සෙවාති යො පත්තනික්කුජ්ජනවසෙන කතනිස්සාරණො, තස්සෙව උපාසකස්ස. සම්මාවත්තන්තස්සාති යෙන සමන්නාගතස්ස පත්තුක්කුජ්ජනං, තෙන සමන්නාගතස්ස. සාති යථාවුත්තා නිස්සාරණා, ඔසාරණා ච.
සූචියාදිඅප්පමත්තකං තංතදත්ථිකානං විස්සජ්ජෙති දෙතීති අප්පමත්තකවිස්සජ්ජකො. සාටියග්ගාහාපකොති වස්සිකසාටියග්ගාහාපකො. කම්මං කරොන්තෙ ආරාමිකෙ පෙසනත්ථාය දාතබ්බා සම්මුති ආරාමිකපෙසකසම්මුති. එස නයො සාමණෙරපෙසකසම්මුතීති එත්ථාපි.
තජ්ජනීයකම්මාදීනං සත්තන්නන්ති තජ්ජනීයං, නියසං, පබ්බාජනීයං, පටිසාරණීයං, තිවිධඤ්ච උක්ඛෙපනීයන්ති තජ්ජනීයාදීනං සත්තන්නං. අට්ඨයාවතතියකාති භික්ඛූනං වසෙන චත්තාරො, භික්ඛුනීනං වසෙන චත්තාරොති අට්ඨ සඞ්ඝාදිසෙසා.
ඤත්තිකම්මාදිවසෙනාති ඤත්තිකම්මඤත්තිදුතියකම්මඤත්තිචතුත්ථකම්මවසෙන. ‘‘කරියමානං දළ්හතරං හොති, තස්මා කාතබ්බ’’න්ති එකච්චෙ වදන්ති. එවං පන සති කම්මසඞ්කරො හොති, තස්මා න කාතබ්බන්ති පටික්ඛිත්තමෙව. සචෙ පන අක්ඛරපරිහීනං වා පදපරිහීනං වා දුරුත්තපදං වා හොති, තස්ස සොධනත්ථං පුනප්පුනං වත්තුං වට්ටති. ඉදං අකුප්පකම්මස්ස දළ්හීකම්මං හොති, කුප්පකම්මෙ කම්මං හුත්වා තිට්ඨති. සකලක්ඛණෙනෙවාති ඤත්තිඤ්ච චතස්සො ච කම්මවාචායො සාවෙත්වාව. න සෙසකම්මවසෙනාති අපලොකනකම්මාදිනා අවසෙසකම්මවසෙන න කාතබ්බං.
කම්මප්පටිබාහනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.