8. අරිට්ඨසික්ඛාපදවණ්ණනා

තංතංසම්පත්තියා (සාරත්ථ. ටී. පාචිත්තිය 3.417) විබන්ධනවසෙන සත්තසන්තානස්ස අන්තරෙ වෙමජ්ඣෙ එති ආගච්ඡතීති අන්තරායො, දිට්ඨධම්මිකාදිඅනත්ථො, අනතික්කමනත්ථෙන තස්මිං අන්තරායෙ නියුත්තා, අන්තරායං වා ඵලං අරහන්ති, අන්තරායස්ස වා කරණසීලාති අන්තරායිකා. තෙනාහ ‘‘සග්ගමොක්ඛානං අන්තරායං කරොන්තීති අන්තරායිකා’’ති (ම. නි. අට්ඨ. 1.234). තෙ කම්මකිලෙසවිපාකඋපවාදපඤ්ඤත්තිවීතික්කමවසෙන පඤ්චවිධාති එත්ථ ච පඤ්චානන්තරියකම්මං කම්මන්තරායිකං නාම, තථා භික්ඛුනිදූසකකම්මං. තං පන මොක්ඛස්සෙව අන්තරායං කරොති, න සග්ගස්ස. නියතමිච්ඡාදිට්ඨිධම්මා කිලෙසන්තරායිකා නාම. පණ්ඩකතිරච්ඡානගතඋභතොබ්‍යඤ්ජනකානං පටිසන්ධිධම්මා විපාකන්තරායිකා නාම. අරියූපවාදා උපවාදන්තරායිකා නාම. තෙ පන යාව අරියෙ න ඛමාපෙන්ති, තාවදෙව, න තතො පරං. සඤ්චිච්ච ආපන්නා ආපත්තියො පඤ්ඤත්තිවීතික්කමන්තරායිකා නාම. තාපි යාව භික්ඛුභාවං වා පටිජානාති, න වුට්ඨාති වා න දෙසෙති වා, තාවදෙව, න තතො පරං.

තත්‍රායං (ම. නි. අට්ඨ. 1.234; පාචි. අට්ඨ. 417) අරිට්ඨො භික්ඛු බහුස්සුතො ධම්මකථිකො සෙසන්තරායිකෙ ජානාති, විනයෙ පන අකොවිදත්තා පණ්ණත්තිවීතික්කමන්තරායිකෙ න ජානාති, තස්මා රහොගතො එවං චින්තෙසි ‘‘ඉමෙ ආගාරිකා පඤ්ච කාමගුණෙ පරිභුඤ්ජන්තා සොතාපන්නාපි සකදාගාමිනොපි අනාගාමිනොපි හොන්ති, භික්ඛූපි මනාපිකානි චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යානි රූපානි පස්සන්ති…පෙ… කායවිඤ්ඤෙය්‍යෙ ඵොට්ඨබ්බෙ ඵුසන්ති, මුදුකානි අත්ථරණපාවුරණාදීනි පරිභුඤ්ජන්ති, එතං සබ්බං වට්ටති. කස්මා? ඉත්ථිරූපා…පෙ… ඉත්ථිඵොට්ඨබ්බා එව න වට්ටන්ති, එතෙපි වට්ටන්තී’’ති එවං රසෙන රසං සංසන්දිත්වා සච්ඡන්දරාගපරිභොගඤ්ච නිච්ඡන්දරාගපරිභොගඤ්ච එකං කත්වා ථූලවාකෙහි සද්ධිං අතිසුඛුමසුත්තං ඝටෙන්තො විය, සාසපෙන සද්ධිං සිනෙරුං උපසංහරන්තො විය ච පාපකං දිට්ඨිගතං උප්පාදෙත්වා ‘‘කිං භගවතා මහාසමුද්දං බන්ධන්තෙන විය මහතා උස්සාහෙන පඨමපාරාජිකං පඤ්ඤත්තං, නත්ථි එත්ථ දොසො’’ති සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන සද්ධිං පටිවිරුජ්ඣන්තො භබ්බපුග්ගලානං ආසං ඡින්දන්තො ජිනස්ස ආණාචක්කෙ පහාරමදාසි. තෙනාහ ‘‘තෙසූ’’තිආදි.

තත්ථ තෙසූති යථාවුත්තෙසු අන්තරායෙසු. අට්ඨිකඞ්කලූපමා කාමාති එත්ථ අට්ඨිකඞ්කලං (සාරත්ථ. ටී. පාචිත්තිය 3.417) නාම උරට්ඨි වා පිට්ඨිකණ්ටකං වා සීසට්ඨි වා. තඤ්හි නිම්මංසත්තා ‘‘කඞ්කල’’න්ති වුච්චති. විගතමංසාය හි අට්ඨිසඞ්ඛලිකාය එකට්ඨිම්හි වා කඞ්කලසද්දො නිරුළ්හො, තංසදිසා කාමා අප්පස්සාදට්ඨෙනාති අත්ථො. ආදිසද්දෙන ‘‘මංසපෙසූපමා කාමා, තිණුක්කූපමා කාමා, අඞ්ගාරකාසූපමා කාමා, සුපිනකූපමා කාමා, යාචිතකූපමා කාමා, රුක්ඛඵලූපමා කාමා, අසිසූනූපමා කාමා, සත්තිසූලූපමා කාමා, සප්පසිරූපමා කාමා’’ති (ම. නි. 1.234, 236; 2.43-48; පාචි. 417; චූළව. 65) එතෙසං ගහණං.

තත්ථ මංසපෙසූපමා කාමා (පාචි. අට්ඨ. 417) බහුසාධාරණට්ඨෙන. තිණුක්කූපමා කාමා අනුදහනට්ඨෙන. අඞ්ගාරකාසූපමා කාමා මහාභිතාපනට්ඨෙන. සුපිනකූපමා කාමා ඉත්තරපච්චුපට්ඨානට්ඨෙන. යාචිතකූපමා කාමා තාවකාලිකට්ඨෙන. රුක්ඛඵලූපමා කාමා සබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගපලිභඤ්ජනට්ඨෙන. අසිසූනූපමා අධිකුට්ටනට්ඨෙන. සත්තිසූලූපමා විනිවිජ්ඣනට්ඨෙන. සප්පසිරූපමා සාසඞ්කසප්පටිභයට්ඨෙන.

තථෙවාති ‘‘මා ආයස්මා’’තිආදීහි. ඉතරෙසන්ති සො සඞ්ඝමජ්ඣං ආකඩ්ඪිත්වා යෙහි ‘‘මා ආයස්මා’’තිආදිනා වුත්තො, තත්ථ තෙහි අඤ්ඤෙසං සුතානං භික්ඛූනං. ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙනාති ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො එවරූපං පාපකං දිට්ඨිගතං උප්පන්න’’න්තිආදිනා (පාචි. 420) පදභාජනියං වුත්තෙන ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන.

අරිට්ඨසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.