9. පණීතභොජනසික්ඛාපදවණ්ණනා

‘‘පණීතභොජනානී’’ති ඉදං මජ්ඣෙ පදලොපං කත්වා නිද්දිට්ඨන්ති ආහ ‘‘පණීතසංසට්ඨානී’’තිආදි. සබ්බොපි ‘‘ඔදකො’’ති වුත්තලක්ඛණො මච්ඡොති ‘‘මච්ඡො නාම ඔදකො වුච්චතී’’ති (පාචි. 260) එවං විභඞ්ගෙ වුත්තලක්ඛණො, සබ්බොපි මච්ඡො එව. යො කොචි උදකෙ ජාතො මච්ඡො නාමාති වුත්තං හොති. මහානාමසික්ඛාපදෙනාති –

‘‘අගිලානෙන භික්ඛුනා චතුමාසපච්චයපවාරණා සාදිතබ්බා අඤ්ඤත්‍ර පුනපවාරණාය අඤ්ඤත්‍ර නිච්චපවාරණාය. තතො චෙ උත්තරි සාදියෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති –

ඉමිනා සික්ඛාපදෙන (පාචි. 306). එත්ථ හි සඞ්ඝවසෙන ගිලානපච්චයපවාරණාය පවාරිතට්ඨානෙ සචෙ තත්ථ රත්තීහි වා භෙසජ්ජෙහි වා පරිච්ඡෙදො කතො හොති ‘‘එත්තිකායෙව රත්තියො, එත්තකානි වා භෙසජ්ජානි විඤ්ඤාපෙතබ්බානී’’ති, තතො රත්තිපරියන්තතො වා භෙසජ්ජපරියන්තතො වා උත්තරි නභෙසජ්ජකරණීයෙන වා භෙසජ්ජං, අඤ්ඤභෙසජ්ජකරණීයෙන වා අඤ්ඤං භෙසජ්ජං විඤ්ඤාපෙන්තස්ස පාචිත්තියං වුත්තං. තස්මා අගිලානො ගිලානසඤ්ඤීපි හුත්වා පඤ්ච භෙසජ්ජානි විඤ්ඤාපෙන්තො නභෙසජ්ජකරණීයෙන භෙසජ්ජං විඤ්ඤාපෙන්තො නාම හොතීති ‘‘මහානාමසික්ඛාපදෙන කාරෙතබ්බො’’ති වුත්තං.

යො පන නභෙසජ්ජත්ථාය විඤ්ඤාපෙති, අථ ඛො කෙවලං අත්තනො භුඤ්ජනත්ථාය, සො සූපොදනවිඤ්ඤත්තියායෙව කාරෙතබ්බො. වුත්තඤ්හෙතං සමන්තපාසාදිකායං ‘‘සුද්ධානි සප්පිආදීනි විඤ්ඤාපෙත්වා භුඤ්ජන්තො පාචිත්තියං නාපජ්ජති, සෙඛියෙසු සූපොදනවිඤ්ඤත්තිදුක්කටං ආපජ්ජතී’’ති (පාචි. අට්ඨ. 259). සූපොදනවිඤ්ඤත්තියා කාරෙතබ්බොති ‘‘න සූපං වා ඔදනං වා අගිලානො’’තිආදිනා (පාචි. 613) සික්ඛාපදෙන කාරෙතබ්බො, දුක්කටෙන කාරෙතබ්බොති වුත්තං හොති. ඉමිනාති ඉමිනා පණීතභොජනසික්ඛාපදෙන.

‘‘සප්පිභත්තං දෙහී’’ති වුත්තෙ කිං හොතීති ආහ ‘‘සප්පිභත්තං ‘දෙහී’ති වුත්තෙ පනා’’තිආදි. සූපොදනවිඤ්ඤත්තියා දුක්කටමෙව හොතීති සම්බන්ධො. කස්මාති ආහ ‘‘යස්මා’’තිආදි. අථ යථා ‘‘පණීතභොජනානී’’ති, එවං ‘‘සප්පිභත්ත’’න්ති ඉදම්පි කස්මා න විඤ්ඤායතීති චෙ? අනෙකන්තිකත්තා. තථා හි ‘‘පණීතභොජනානී’’ති වුත්තෙ ‘‘පණීතසංසට්ඨානි භොජනානි පණීතභොජනානී’’ති අයමත්ථො එකන්තතො පඤ්ඤායති, ‘‘සප්පිභත්ත’’න්ති වුත්තෙ පන ‘‘සප්පිමයං භත්තං සප්පිභත්ත’’න්තිපි විඤ්ඤායමානත්තා ‘සප්පිසංසට්ඨං භත්තං සප්පිභත්ත’’න්ති අයමත්ථො න එකන්තතො පඤ්ඤායති. එස නයො ‘‘නවනීතභත්තං දෙහී’’තිආදීසුපි.

පුරිමනයෙනෙවාති ‘‘භත්තං දත්වා සප්පිං කත්වා භුඤ්ජා’’ති පුරිමෙනෙව නයෙන. සචෙ පන ‘‘සප්පිනා’’ති වුත්තෙ කෙවලං සෙසෙසු නවනීතාදීසු අඤ්ඤතරෙන දෙති, විසඞ්කෙතමෙව හොති. අනාපත්තීති විසඞ්කෙතත්තා සබ්බාහියෙව ආපත්තීහි අනාපත්ති. ‘‘කිඤ්චාපි අනාපත්ති, අත්තනො පන පයොගෙන නිබ්බත්තත්තා න භුඤ්ජිතබ්බ’’න්ති වදන්ති. කප්පියසප්පිනාති කප්පියමංසසප්පිනා. එස නයො අකප්පියසප්පිනාති එත්ථාපි. කප්පියාකප්පියතා හි මංසානංයෙව, න සප්පිආදීනං. ඨපෙත්වා එකං මනුස්සවසාතෙලං සබ්බෙසං ඛීරදධිසප්පිනවනීතවසාතෙලෙසු අකප්පියං නාම නත්ථි.

පරිභොගෙපි දුක්කටමෙව ඉධ අනධිප්පෙතත්තාති අධිප්පායො. සචෙ අසති අකප්පියසප්පිම්හි පුරිමනයෙනෙව අකප්පියනවනීතාදීනි දෙති ‘‘සප්පිං කත්වා භුඤ්ජා’’ති, අකප්පියසප්පිනාව දින්නං හොති. යථා ච ‘‘කප්පියසප්පිනා දෙහී’’ති වුත්තෙ අකප්පියසප්පිනා දෙති, විසඞ්කෙතං, එවං ‘‘‘අකප්පියසප්පිනා’ති වුත්තෙ කප්පියසප්පිනා දෙතී’’ති එත්ථාපි පටිපාටියා එකමෙකං විත්ථාරෙත්වා වුච්චමානෙපි අයමෙවත්ථො වත්තබ්බො සියා, සො ච සඞ්ඛෙපෙනපි සක්කා විඤ්ඤාතුන්ති විත්ථාරනයං හිත්වා ඉමිනාව නයෙන සබ්බපදෙසු විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බොති වුත්තං. අයඤ්හෙත්ථ සඞ්ඛෙපත්ථො – යෙන යෙන විඤ්ඤත්ති හොති, තස්මිං වා තස්ස මූලෙ වා ලද්ධෙ තං තං ලද්ධමෙව හොති. සචෙ පන අඤ්ඤං පාළියා ආගතං වා අනාගතං වා දෙති, විසඞ්කෙතන්ති. නානාට්ඨානෙ වාති තස්මිංයෙව ඝරෙ සප්පිං, ඉතරස්මිං නවනීතන්තිආදිනා නානාට්ඨානෙ වා.

පණීතභොජනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.