3. ඔවාදවග්ගො

1. ඔවාදසික්ඛාපදවණ්ණනා

අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතස්සාති ‘‘සීලවා හොතී’’තිආදීහි (පාචි. 147) අට්ඨහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස. අනුඤ්ඤාතාති ඉමස්ස සික්ඛාපදස්ස නිදානෙ අනුඤ්ඤාතා. ‘‘වස්සසතූපසම්පන්නායා’’තිආදි වක්ඛමානඅට්ඨගරුධම්මදස්සනං. තත්ථ සාමීචිකම්මන්ති මග්ගසම්පදානබීජනපානීයාපුච්ඡනාදිකං අනුච්ඡවිකං වත්තං. ආදිසද්දෙන –

‘‘න භික්ඛුනියා අභික්ඛුකෙ ආවාසෙ වස්සං වසිතබ්බං, අන්වද්ධමාසං භික්ඛුනියා භික්ඛුසඞ්ඝතො ද්වෙ ධම්මා පච්චාසීසිතබ්බා උපොසථපුච්ඡකඤ්ච ඔවාදූපසඞ්කමනඤ්ච, වස්සංවුට්ඨාය භික්ඛුනියා උභතොසඞ්ඝෙ තීහි ඨානෙහි පවාරෙතබ්බං දිට්ඨෙන වා සුතෙන වා පරිසඞ්කාය වා, ගරුධම්මං අජ්ඣාපන්නාය භික්ඛුනියා උභතොසඞ්ඝෙ පක්ඛමානත්තං චරිතබ්බං, ද්වෙ වස්සානි ඡසු ධම්මෙසු සික්ඛිතසික්ඛාය සික්ඛමානාය උභතොසඞ්ඝෙ උපසම්පදා පරියෙසිතබ්බා, න භික්ඛුනියා කෙනචි පරියායෙන භික්ඛු අක්කොසිතබ්බො පරිභාසිතබ්බො, අජ්ජතග්ගෙ ඔවටො භික්ඛුනීනං භික්ඛූසු වචනපථො, අනොවටො භික්ඛූනං භික්ඛුනීසු වචනපථො’’ති (චූළව. 403; අ. නි. 8.51) –

ඉමෙ සත්ත ධම්මෙ සඞ්ගණ්හාති. ගරුධම්මෙති ගරුකෙ ධම්මෙ. තෙ හි ගාරවං කත්වා භික්ඛුනීහි සම්පටිච්ඡිතබ්බත්තා ‘‘ගරුධම්මා’’ති වුච්චන්ති.

අඤ්ඤෙන වා ධම්මෙනාති ඨපෙත්වා අට්ඨ ගරුධම්මෙ අඤ්ඤෙන යෙන කෙනචි ධම්මෙන. භික්ඛුනීසු උපසම්පන්නමත්තං වා ඔවදතොති භික්ඛුනීසු උපසම්පන්නමත්තං ගරුධම්මෙන ඔවදතො වා. භික්ඛූනං සන්තිකෙ උපසම්පන්නාය යථාවත්ථුකමෙව. ‘‘අධම්මකම්මෙ’’තිආදීසු භික්ඛුනොවාදසම්මුතිකම්මං ‘‘කම්ම’’න්ති වෙදිතබ්බන්ති ආහ ‘‘සම්මතස්සාපී’’තිආදි. වග්ගෙ භික්ඛුනිසඞ්ඝෙ ඔවදතො තිකපාචිත්තියන්ති වග්ගෙ භික්ඛුනිසඞ්ඝෙ ඔවදතො වග්ගසඤ්ඤිවෙමතිකසමග්ගසඤ්ඤීනං වසෙන තීණි පාචිත්තියානි. තථා වෙමතිකස්ස චාති අධම්මකම්මෙ වෙමතිකස්ස ච වග්ගෙ භික්ඛුනිසඞ්ඝෙ ඔවදතො තිකපාචිත්තියන්ති අත්ථො. එස නයො ධම්මකම්මසඤ්ඤිනො චාති එත්ථාපි. යථා ච වග්ගෙ භික්ඛුනිසඞ්ඝෙ ඔවදතො නව පාචිත්තියානි, එවං අධම්මකම්මෙ අධම්මකම්මසඤ්ඤිනො සමග්ගෙ භික්ඛුනිසඞ්ඝෙ ඔවදතො තස්මිං සඞ්ඝෙ වග්ගසඤ්ඤිවෙමතිකසමග්ගසඤ්ඤීනං වසෙන තිකපාචිත්තියං, තථා වෙමතිකස්ස ච ධම්මකම්මසඤ්ඤිනො චාති නව පාචිත්තියානි. තෙනාහ ‘‘සමග්ගෙපි භික්ඛුනිසඞ්ඝෙ නවා’’තිආදි. ධම්මකම්මෙ පන අධම්මකම්මසඤ්ඤිනො වග්ගං භික්ඛුනිසඞ්ඝං ඔවදතො තිකදුක්කටං, තථා වෙමතිකස්ස, ධම්මකම්මසඤ්ඤිනො චාති නව දුක්කටානි. සමග්ගං පන භික්ඛුනිසඞ්ඝං ඔවදතො අට්ඨාති සත්තරස දුක්කටානි. තෙනාහ ‘‘සචෙ පනා’’තිආදි. අඤ්ඤං ධම්මන්ති අඤ්ඤං සුත්තන්තං වා අභිධම්මං වා. ‘‘සමග්ගාම්හාය්‍යා’’ති වචනෙන හි ඔවාදං පච්චාසීසන්ති. තස්මා ඨපෙත්වා ඔවාදං අඤ්ඤං ධම්මං භණන්තස්ස දුක්කටං. ඔවාදඤ්ච අනිය්‍යාතෙත්වාති ‘‘එසො භගිනි ඔවාදො’’ති අවත්වා. පරිපුච්ඡං දෙතීති තස්සායෙව පගුණාය ගරුධම්මපාළියා අත්ථං භණති. ඔසාරෙහීති උච්චාරෙහි, කථෙහීති අත්ථො. ඔසාරෙතීති අට්ඨගරුධම්මපාළිං වදති. පඤ්හං පුට්ඨොති ගරුධම්මනිස්සිතං වා ඛන්ධාදිනිස්සිතං වා පඤ්හං භික්ඛුනියා පුට්ඨො.

ඔවාදසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

2. අත්ථඞ්ගතසික්ඛාපදවණ්ණනා

එකතොඋපසම්පන්නන්ති භික්ඛුනිසඞ්ඝෙ උපසම්පන්නමත්තං. ඉතො පරම්පි ච යත්ථ යත්ථ ‘‘එකතොඋපසම්පන්න’’න්ති වුච්චති, සබ්බත්ථ අයමෙව අත්ථො දට්ඨබ්බො.

අත්ථඞ්ගතසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

3. භික්ඛුනුපස්සයසික්ඛාපදවණ්ණනා

සංවාසායාති උපොසථාදිඅත්ථං. ඉතරන්ති උභතොසඞ්ඝෙ උපසම්පන්නං.

භික්ඛුනුපස්සයසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

4. ආමිසසික්ඛාපදවණ්ණනා

තණ්හාදිට්ඨීහි ආමසිතබ්බතො ආමිසං, චීවරාදි, ආමිසමෙව හෙතු ආමිසහෙතු. තෙනාහ ‘‘චීවරාදීනං අඤ්ඤතරහෙතූ’’ති. ආදිසද්දෙන පිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයසක්කාරගරුකාරමානනවන්දනපූජනානං ගහණං. අවණ්ණකාමතායාති අයසකාමතායෙව.

ධම්මකම්මෙතිආදීසු භික්ඛුනොවාදසම්මුතිකම්මං ‘‘කම්ම’’න්ති වෙදිතබ්බං. තත්ථ තිකපාචිත්තියන්ති ධම්මකම්මෙ ධම්මකම්මසඤ්ඤිවෙමතිකඅධම්මකම්මසඤ්ඤීනං වසෙන තීණි පාචිත්තියානි. තථෙව අධම්මකම්මෙ තිකදුක්කටං වෙදිතබ්බං. අසම්මතන්ති සම්මතෙන වා සඞ්ඝෙන වා භාරං කත්වා ඨපිතං උපසම්පන්නං. නනු ඔවාදසම්මුති උපසම්පන්නස්සෙව දීයති, න සාමණෙරස්සාති ආහ ‘‘තත්ථා’’තිආදි. සම්මතෙන වා සඞ්ඝෙන වා ඨපිතො පන බහුස්සුතො සාමණෙරො ‘‘අසම්මතො’’ති වෙදිතබ්බො. පකතියා චීවරාදිහෙතු ඔවදන්තං පන එවං භණන්තස්සාති පකතියා චීවරාදිහෙතු ඔවදන්තං ‘‘එස චීවරාදිහෙතු ඔවදතී’’ති සඤ්ඤාය එවං භණන්තස්ස. ‘‘න චීවරාදිහෙතු ඔවදතී’’ති සඤ්ඤාය පන එවං භණන්තස්ස දුක්කටං. අනාමිසන්තරතාති ආමිසචිත්තාභාවො, ‘‘ආමිසහෙතු ඔවදිස්සාමී’’ති එවං පවත්තඅජ්ඣාසයාභාවොති අත්ථො. චිත්තපරියායො හෙත්ථ අන්තරසද්දො ‘‘යස්සන්තරතො න සන්ති කොපා’’තිආදීසු (උදා. 20) විය.

ආමිසසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

5. චීවරදානසික්ඛාපදවණ්ණනා

පඤ්චමසික්ඛාපදං උත්තානත්ථමෙව.

චීවරදානසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

6. චීවරසිබ්බනසික්ඛාපදවණ්ණනා

සූචිං පවෙසෙත්වා පවෙසෙත්වා නීහරණෙති ආරාපථෙ ආරාපථෙ පාචිත්තියං. ‘‘සිබ්බිස්සාමී’’ති පන විචාරෙන්තස්ස, ඡින්දන්තස්සාපි දුක්කටං. සතක්ඛත්තුම්පි විජ්ඣිත්වා සකිං නීහරන්තස්සාති සකලසූචිං අනීහරන්තො දීඝසුත්තප්පවෙසනත්ථං සතක්ඛත්තුම්පි විජ්ඣිත්වා සකිං නීහරන්තස්ස. ‘‘සිබ්බා’’ති වුත්තොති සකිං ‘‘චීවරං සිබ්බා’’ති වුත්තො. නිට්ඨාපෙතීති සබ්බං සූචිකම්මං පරියොසාපෙති. තස්ස ආරාපථෙ ආරාපථෙ පාචිත්තියන්ති ආණත්තස්ස සූචිං පවෙසෙත්වා පවෙසෙත්වා නීහරණෙ එකමෙකං පාචිත්තියං.

උදායිත්ථෙරන්ති ලාළුදායිත්ථෙරං. වුත්තලක්ඛණං සිබ්බනං වා සිබ්බාපනං වාති ‘‘සූචිං පවෙසෙත්වා’’තිආදිනා වුත්තලක්ඛණං සිබ්බනං වා සිබ්බාපනං වා.

චීවරසිබ්බනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

7. සංවිධානසික්ඛාපදවණ්ණනා

සංවිදහිත්වාති ‘‘එහි, අසුකගාමං ගච්ඡාමා’’ති වා ‘‘ස්වෙ අහං ගච්ඡාමි, ත්වම්පි ආගච්ඡෙය්‍යාසී’’ති වා වත්වා. තඤ්ච ඛො සංවිදහනං අත්ථතො සඞ්කෙතකම්මන්ති ආහ ‘‘ගමනකාලෙ සඞ්කෙතං කත්වාති අත්ථො’’ති. අකප්පියභූමියං සංවිදහන්තස්සාති අන්තොගාමෙ, භික්ඛුනිඋපස්සයද්වාරෙ, රථිකාය, අඤ්ඤෙසු වා චතුක්කසිඞ්ඝාටකහත්ථිසාලාදීසු ඨත්වා සංවිදහන්තස්ස. තෙනාහ ‘‘තත්ථ ඨපෙත්වා’’තිආදි. ආසන්නස්සාපීති අච්චාසන්නස්සාපි, රතනමත්තන්තරස්සාපීති අධිප්පායො. අඤ්ඤස්ස ගාමස්සාති යතො නික්ඛමති, තතො අඤ්ඤස්ස ගාමස්ස. තං ඔක්කමන්තස්සාති තං අන්තරගාමස්ස උපචාරං ඔක්කමන්තස්ස. සචෙ දූරං ගන්තුකාමො හොති, ගාමූපචාරගණනාය ඔක්කමන්තෙ ඔක්කමන්තෙ පුරිමනයෙනෙව ආපත්ති. තෙනාහ ‘‘ඉති ගාමූපචාරොක්කමනගණනාය පාචිත්තියානී’’ති. තස්ස තස්ස පන ගාමස්ස අතික්කමනෙ අනාපත්ති. ගාමෙ අසතීති අද්ධයොජනබ්භන්තරෙ ගාමෙ අසති. තස්මිං පන ගාමෙ සති ගාමන්තරගණනායෙව පාචිත්තියානි. අද්ධයොජනගණනාය පාචිත්තියන්ති අද්ධයොජනෙ අද්ධයොජනෙ පාචිත්තියං, එකමෙකං අද්ධයොජනං අතික්කමන්තස්ස ‘‘ඉදානි අතික්කමිස්සාමී’’ති පඨමපාදෙ දුක්කටං, දුතියපාදෙ පාචිත්තියන්ති අත්ථො. ඉමස්මිඤ්හි නයෙ අතික්කමනෙ ආපත්ති, ඔක්කමනෙ අනාපත්ති.

විසඞ්කෙතෙනාති (පාචි. අට්ඨ. 185) එත්ථ ‘‘පුරෙභත්තං ගමිස්සාමා’’ති වත්වා පච්ඡාභත්තං ගච්ඡන්ති, ‘‘අජ්ජ වා ගමිස්සාමා’’ති ස්වෙ ගච්ඡන්ති, එවං කාලවිසඞ්කෙතෙයෙව අනාපත්ති. ද්වාරවිසඞ්කෙතෙ, පන මග්ගවිසඞ්කෙතෙ, වා සතිපි ආපත්තියෙව. ආපදාසූති රට්ඨභෙදෙ චක්කසමාරුළ්හා ජානපදා පරියායන්ති, එවරූපාසු ආපදාසු අනාපත්ති. චක්කසමාරුළ්හාති ච ඉරියාපථචක්කං වා සකටචක්කං වා සමාරුළ්හාති අත්ථො. මාතුගාමසික්ඛාපදෙනාති (පාචි. 413 ආදයො) සප්පාණකවග්ගෙ සත්තමසික්ඛාපදෙන.

සංවිධානසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

8. නාවාභිරුහනසික්ඛාපදවණ්ණනා

කීළාපුරෙක්ඛාරොති ලොකස්සාදමිත්තසන්ථවවසෙන කීළාපුරෙක්ඛාරො. තථෙවාති කීළාවසෙනෙව. අගාමකතීරපස්සෙනාති අද්ධයොජනබ්භන්තරෙ ගාමානං අභාවතො අගාමකතීරපස්සෙන. පාළියං ‘‘උද්ධංගාමිනිං වා අධොගාමිනිං වා’’ති (පාචි. 186) වචනතො පන වාපිසමුද්දාදීසු කීළාපුරෙක්ඛාරතායපි ගච්ඡන්තස්ස අනාපත්ති. තෙනාහ ‘‘සමුද්දෙ පන යථාසුඛං ගන්තුං වට්ටතී’’ති. විසඞ්කෙතෙනාති ඉධාපි කාලවිසඞ්කෙතෙනෙව අනාපත්ති, තිත්ථවිසඞ්කෙතෙන, පන නාවාවිසඞ්කෙතෙන වා ගච්ඡන්තස්ස ආපත්තියෙව.

සෙසන්ති සද්ධිං සමුට්ඨානාදීහි අවසෙසං, කෙචි පන ‘‘කීළාපුරෙක්ඛාරො ‘සංවිදහිත්වා’ති (සාරත්ථ. ටී. පාචිත්තිය 3.188) වචනතො ඉමං සික්ඛාපදං අකුසලචිත්තං ලොකවජ්ජං, තස්මා සෙසං නාම ඨපෙත්වා ‘පණ්ණත්තිවජ්ජං තිචිත්ත’න්ති ඉදං ද්වයං අවසෙස’’න්ති වදන්ති, තං න ගහෙතබ්බං. කීළාපුරෙක්ඛාරතාය හි අභිරුහිත්වාපි ගාමන්තරොක්කමනෙ, අද්ධයොජනාතික්කමෙ වා සංවෙගං පටිලභිත්වා අරහත්තං වා සච්ඡිකරෙය්‍ය, නිද්දං වා ඔක්කමෙය්‍ය, කම්මට්ඨානං වා මනසි කරොන්තො ගච්ඡෙය්‍ය, කුතො චස්ස අකුසලචිත්තසමඞ්ගිතා, යෙනිදං සික්ඛාපදං අකුසලචිත්තං, ලොකවජ්ජඤ්ච සියාති.

නාවාභිරුහනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

9. පරිපාචිතසික්ඛාපදවණ්ණනා

පරිපාචිතන්ති පරිපාකමාපාදිතං, යථා ලභති, තථා කත්වා ඨපිතන්ති වුත්තං හොති. තෙනාහ ‘‘නෙව තස්සා’’තිආදි තස්සාති යො පරිභුඤ්ජෙය්‍ය, තස්ස භික්ඛුනො. භික්ඛුස්ස ගුණං පකාසෙත්වාති ‘‘අය්‍යො භාණකො, අය්‍යො බහුස්සුතො’’තිආදිනා (පාචි. 195) ගුණං පකාසෙත්වා. පිණ්ඩපාතන්ති පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරං. කම්මසාධනොයං සමාරම්භසද්දොති ආහ ‘‘සමාරද්ධ’’න්ති. පටියාදිතස්සාති සම්පාදිතස්ස. යස්මා ඤාතකප්පවාරිතෙහි භික්ඛුස්ස අත්ථාය අසමාරද්ධොපි පිණ්ඩපාතො අත්ථතො සමාරද්ධොව හොති යථාසුඛං හරාපෙතබ්බතො, තස්මා ‘‘ඤාතකප්පවාරිතානං වා සන්තක’’න්ති වුත්තං.

උභයත්ථාති පරිපාචිතාපරිපාචිතෙසු. අවසෙසෙති භික්ඛුනිපරිපාචිතෙපි යාගුඛජ්ජකඵලාඵලාදිකෙ සබ්බත්ථ. නිමිත්තොභාසපරිකථාවිඤ්ඤත්තිවසෙන පන අවසෙසෙපි දුක්කටතො න මුච්චති.

පරිපාචිතසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

10. රහොනිසජ්ජසික්ඛාපදවණ්ණනා

උපරීති අචෙලකවග්ගෙ. උපනන්දස්ස චතුත්ථසික්ඛාපදෙනාති අප්පටිච්ඡන්නෙ මාතුගාමෙන සද්ධිං රහොනිසජ්ජසික්ඛාපදෙන (පාචි. 284 ආදයො). තඤ්හි උපනන්දත්ථෙරං ආරබ්භ පඤ්ඤත්තෙසු චතුත්ථභාවතො ‘‘උපනන්දස්ස චතුත්ථසික්ඛාපද’’න්ති වුත්තං. යදි එකපරිච්ඡෙදං, අථ කස්මා විසුං පඤ්ඤත්තන්ති ආහ ‘‘අට්ඨුප්පත්තිවසෙන පන විසුං පඤ්ඤත්ත’’න්ති. තත්ථ අට්ඨුප්පත්තිවසෙනාති අත්ථස්ස උප්පත්තිවසෙන, භික්ඛුනියා එව රහොනිසජ්ජාය උප්පත්තිවසෙනාති අත්ථො. අයං හෙත්ථාධිප්පායො – චතුත්ථසික්ඛාපදවත්ථුතො ඉමස්ස සික්ඛාපදස්ස වත්ථුනො පඨමං උප්පන්නත්තා එකපරිච්ඡෙදෙපි ඉදං පඨමං විසුං පඤ්ඤත්තන්ති.

රහොනිසජ්ජසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ඔවාදවග්ගො තතියො.