4. වස්සිකසාටිකසික්ඛාපදවණ්ණනා

පච්ඡිමමාසස්ස පඨමදිවසතො පට්ඨායාති ජෙට්ඨමූලපුණ්ණමාසියා පච්ඡිමපාටිපදදිවසතො පට්ඨාය. තාවාති තාව පරිමාණෙ කාලෙ. ජෙට්ඨමූලපුණ්ණමාසියා පච්ඡිමපාටිපදදිවසතො පට්ඨාය යාව කත්තිකපුණ්ණමා, ඉමස්මිං පඤ්චමාසෙති අත්ථො. කාලො වස්සිකසාටිකායාතිආදිනාති එත්ථ ආදිසද්දෙන ‘‘සමයො වස්සිකසාටිකාය, අඤ්ඤෙපි මනුස්සා වස්සිකසාටිකචීවරං දෙන්තී’’ති (පාරා. 628) ඉමෙසං ගහණං. දෙථ මෙ වස්සිකසාටිකචීවරන්තිආදිකායාති එත්ථ ආදිසද්දෙන පන ‘‘ආහරථ මෙ වස්සිකසාටිකචීවරං, පරිවත්තෙථ මෙ වස්සිකසාටිකචීවරං, චෙතාපෙථ මෙ වස්සිකසාටිකචීවර’’න්ති ඉමෙසං ගහණං. අත්තනො අඤ්ඤාතකඅප්පවාරිතෙසු තදුභයං කරොන්තස්ස කිං හොතීති ආහ ‘‘අඤ්ඤාතකඅප්පවාරිතට්ඨානෙ’’තිආදි. ‘‘වත්තභෙදෙ දුක්කට’’න්ති ඉදං වස්සිකසාටිකං පුබ්බෙ අදෙන්තෙ සන්ධාය වුත්තං. යෙ පන පුබ්බෙපි දෙන්ති, තෙසු වත්තභෙදො නත්ථි. වුත්තඤ්හි සමන්තපාසාදිකායං ‘‘යෙ මනුස්සා පුබ්බෙපි වස්සිකසාටිකචීවරං දෙන්ති, ඉමෙ පන සචෙපි අත්තනො අඤ්ඤාතකඅප්පවාරිතා හොන්ති, වත්තභෙදො නත්ථි තෙසු සතුප්පාදකරණස්ස අනුඤ්ඤාතත්තා’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.628). අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්තිසික්ඛාපදෙන නිස්සග්ගියං පාචිත්තියන්ති ‘‘යො පන භික්ඛු අඤ්ඤාතකං ගහපතිං වා ගහපතානිං වා චීවරං විඤ්ඤාපෙය්‍ය අඤ්ඤත්‍ර සමයා, නිස්සග්ගියං පාචිත්තිය’’න්ති (පාරා. 518) ඉමිනා සික්ඛාපදෙන නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං. ඉදං පන පකතියා වස්සිකසාටිකදායකෙසුපි හොතියෙව.

ගිම්හානං පච්ඡිමද්ධමාසස්ස පඨමදිවසතො පට්ඨායාති එත්ථ ජෙට්ඨමූලකාළපක්ඛූපොසථස්ස පච්ඡිමපාටිපදදිවසතො පට්ඨාය යාව ආසාළ්හිපුණ්ණමා, අයමද්ධමාසො ගිම්හානං පච්ඡිමද්ධමාසො නාම, තස්ස පඨමදිවසතො පට්ඨායාති අත්ථො, අද්ධමාසස්ස පඨමපාටිපදදිවසතො පට්ඨායාති වුත්තං හොති. කත්තිකමාසස්ස පච්ඡිමදිවසො නාම පච්ඡිමකත්තිකමාසස්ස පුණ්ණමා. එත්තාවතාති ‘‘මාසො සෙසො ගිම්හානන්ති භික්ඛුනා වස්සිකසාටිකචීවරං පරියෙසිතබ්බං, අද්ධමාසො සෙසො ගිම්හානන්ති කත්වා නිවාසෙතබ්බ’’න්ති එත්තකෙන ගණනෙන. පරියෙසනක්ඛෙත්තන්ති පරියෙසනස්ස ඛෙත්තං. එතස්මිඤ්හි මාසෙ වස්සිකසාටිකං අලද්ධං පරියෙසිතුං වට්ටති. කරණනිවාසනක්ඛෙත්තම්පීති කරණක්ඛෙත්තඤ්චෙව නිවාසනක්ඛෙත්තඤ්ච. පි-සද්දෙන පරියෙසනක්ඛෙත්තං සම්පිණ්ඩෙති. එතස්මිඤ්හි අද්ධමාසෙ පරියෙසිතුං, කාතුං, නිවාසෙතුඤ්ච වට්ටති, අධිට්ඨාතුංයෙව න වට්ටති. යං පන සමන්තපාසාදිකායං කත්ථචි පොත්ථකෙ ‘‘ජෙට්ඨමූලපුණ්ණමාසියා පච්ඡිමපාටිපදදිවසතො පට්ඨාය යාව කාලපක්ඛුපොසථො, අයමෙකො අද්ධමාසො පරියෙසනක්ඛෙත්තඤ්චෙව කරණක්ඛෙත්තඤ්ච. එතස්මිඤ්හි අන්තරෙ වස්සිකසාටිකං අලද්ධං පරියෙසිතුං, ලද්ධං කාතුඤ්ච වට්ටති, නිවාසෙතුං, අධිට්ඨාතුඤ්ච න වට්ටතී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.628) වචනං දිස්සති, තං පමාදලිඛිතං මාතිකාය විරොධතොති දට්ඨබ්බං. ‘‘අද්ධමාසො සෙසො ගිම්හානන්ති කත්වා නිවාසෙතබ්බ’’න්ති (පාරා. 627) හි පාළි. සබ්බම්පීති පරියෙසනං, කරණං, නිවාසනං, අධිට්ඨානඤ්චාති සබ්බම්පි. ඉමිනා ඉමෙ චත්තාරො මාසා පරියෙසනකරණනිවාසනාධිට්ඨානානං චතුන්නම්පි ඛෙත්තන්ති දස්සෙති. එතෙසු හි චතූසු මාසෙසු අලද්ධං පරියෙසිතුං, ලද්ධං කාතුං, නිවාසෙතුං, අධිට්ඨාතුඤ්ච වට්ටති.

වස්සං උක්කඩ්ඪීයතීති සංවච්ඡරං උද්ධං කඩ්ඪීයති වඩ්ඪීයති, ආරුය්හතීති අත්ථො, වස්සානස්ස පඨමමාසං උක්කඩ්ඪිත්වා ගිම්හානං පච්ඡිමමාසමෙව කරොන්තීති වුත්තං හොති. වස්සූපනායිකදිවසෙ අධිට්ඨාතබ්බාති වස්සානතො පුබ්බෙයෙව දසාහස්ස අතික්කන්තත්තා වස්සූපනායිකදිවසෙයෙව අධිට්ඨාතබ්බා. තඤ්හි දිවසං අතික්කාමෙතුං න වට්ටති. අන්තොවස්සෙ පන ලද්ධා චෙව නිට්ඨිතා ච තස්මිංයෙව අන්තොවස්සෙ ලද්ධදිවසතො පට්ඨාය දසාහං නාතික්කාමෙතබ්බා, දසාහාතික්කමෙ නිට්ඨිතා පන තදහෙව අධිට්ඨාතබ්බා. දසාහෙ අප්පහොන්තෙ චීවරකාලං නාතික්කාමෙතබ්බා. අයං තාව කතාය පරිහාරො. අකතාය පන කො පරිහාරොති ආහ ‘‘සචෙ’’තිආදි. එකාහම්පි න ලභති ඉතො අඤ්ඤස්ස පරිහාරස්සාභාවතොති අධිප්පායො.

සො කුතො හොතීති ආහ ‘‘යාව හෙමන්තස්ස පඨමදිවසො’’ති, ජෙට්ඨමූලපුණ්ණමාසිතො පට්ඨාය යාව කත්තිකපුණ්ණමාසියා පච්ඡිමපාටිපදදිවසො, තාවාති අත්ථො. එතෙසු සත්තසු පිට්ඨිසමයමාසෙසූති පටිලොමක්කමෙන වුත්තෙසු කත්තිකපුණ්ණමාසියා පච්ඡිමපාටිපදාදීසු ජෙට්ඨමූලපුණ්ණමාසාවසානෙසු එතෙසු සත්තසු පිට්ඨිසමයනාමකෙසු මාසෙසු. සතුප්පාදකරණෙනාති ‘‘කාලො වස්සිකසාටිකායා’’තිආදිනා නයෙන සතුප්පාදකරණෙන. විඤ්ඤාපෙන්තස්සාති ‘‘දෙථ මෙ වස්සිකසාටිකචීවර’’න්තිආදිනා (පාරා. 628) නයෙන විඤ්ඤත්තිං කරොන්තස්ස. තෙන සික්ඛාපදෙන අනාපත්තීති අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්තිසික්ඛාපදෙන අනාපත්ති, ඉමිනා පන සික්ඛාපදෙන ආපත්තියෙව අසමයත්තා. වුත්තඤ්හෙතං භදන්තබුද්ධදත්තාචරියෙන –

‘‘කත්වා පන සතුප්පාදං, වස්සසාටිකචීවරං;

නිප්ඵාදෙන්තස්ස භික්ඛුස්ස, සමයෙ පිට්ඨිසම්මතෙ.

‘‘හොති නිස්සග්ගියාපත්ති, ඤාතකාඤ්ඤාතකාදිනො;

තෙසුයෙව ච විඤ්ඤත්තිං, කත්වා නිප්ඵාදනෙ තථා’’ති.

එත්ථ ච ‘‘ඉදං මෙ, භන්තෙ, වස්සිකසාටිකචීවරං අතිරෙකමාසෙ සෙසෙ ගිම්හානෙ පරියිට්ඨං අතිරෙකද්ධමාසෙ සෙසෙ ගිම්හානෙ කත්වා පරිදහිතං නිස්සග්ගිය’’න්ති ඉමිනා (පාරා. 628) නයෙන නිස්සජ්ජනවිධානං වෙදිතබ්බං.

වස්සිකසාටිකපරියෙසනවත්ථුස්මින්ති පටිකච්චෙව වස්සිකසාටිකපරියෙසනවත්ථුස්මිං. තිකපාචිත්තියන්ති අතිරෙකමාසද්ධමාසෙසු අතිරෙකසඤ්ඤිවෙමතිකඌනකසඤ්ඤීනං පරියෙසනනිවාසනවසෙන තීණි පාචිත්තියානි, එකසෙසනිද්දෙසො චායං, සාමඤ්ඤනිද්දෙසො වා. ඌනකමාසද්ධමාසෙසූති ඌනකමාසෙ චෙව ඌනකද්ධමාසෙ ච. අතිරෙකසඤ්ඤිනො, වෙමතිකස්ස වා දුක්කටන්ති එත්ථ ‘‘පරියෙසනනිවාසනං කරොන්තස්සා’’ති පාඨසෙසො. ඉදං වුත්තං හොති – ‘‘ඌනකමාසෙ සෙසෙ ගිම්හානෙ අතිරෙකසඤ්ඤිනො, වෙමතිකස්ස වා පරියෙසන්තස්ස දුක්කටං, ඌනකද්ධමාසෙ සෙසෙ ගිම්හානෙ ච අතිරෙකසඤ්ඤිනො, වෙමතිකස්ස වා නිවාසෙන්තස්ස දුක්කට’’න්ති. ‘‘තථා’’ති ඉමිනා දුක්කටං අතිදිසති, තඤ්ච දුක්කටං උදකඵුසිතගණනාය අකත්වා න්හානපරියොසානවසෙන පයොගෙ පයොගෙ කාරෙතබ්බං, තඤ්ච ඛො විවටඞ්ගණෙ ආකාසතො පතිතඋදකෙනෙව න්හායන්තස්ස, න න්හානකොට්ඨකවාපිආදීසු ඝටෙහි ආසිත්තූදකෙන න්හායන්තස්ස. තෙනෙවාහ ‘‘සතියා වස්සිකසාටිකායා’’තිආදි. පොක්ඛරණියාදීසු පන නග්ගස්ස න්හායන්තස්ස අනාපත්තීති සම්බන්ධො, පොක්ඛරණියාදීසු පන සතියාපි වස්සිකසාටිකාය නග්ගස්ස න්හායන්තස්ස නත්ථි දුක්කටාපත්තීති අත්ථො.

එවං අන්තරාපත්තියා අනාපත්තිං දස්සෙත්වා ඉදානි නිස්සග්ගියෙන අනාපත්තිං දස්සෙතුං ‘‘අච්ඡින්නචීවරස්සා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අච්ඡින්නචීවරස්සාති අච්ඡින්නසෙසචීවරස්ස. තස්සාපි අසමයෙ නිවාසතො අනාපත්ති. එස නයො නට්ඨචීවරස්ස වාති එත්ථාපි. යථා චෙත්ථ නිවාසෙන්තානං තෙසං අනාපත්ති, එවං තත්ථ පරියෙසන්තානම්පීති දට්ඨබ්බං. එත්ථ පන මහග්ඝවස්සිකසාටිකං ඨපෙත්වා න්හායන්තස්ස චොරූපද්දවො ආපදා නාමාති ආහ ‘‘අනිවත්ථ’’න්තිආදි. ආපදාසු වා නිවාසයතොති ආපදාසු විජ්ජමානාසු අසමයෙ නිවාසෙන්තස්ස. යං පන සමන්තපාසාදිකායං ‘‘අච්ඡින්නචීවරස්සාති එතං වස්සිකසාටිකංයෙව සන්ධාය වුත්තං. තෙසඤ්හි නග්ගානං කායොවස්සාපනෙ අනාපත්ති. එත්ථ ච මහග්ඝවස්සිකසාටිකං නිවාසෙත්වා න්හායන්තස්ස චොරූපද්දවො ආපදා නාමා’’ති අච්ඡින්නචීවරාදිනො නිස්සග්ගියෙන අනාපත්තිං අදස්සෙත්වා නග්ගස්ස න්හායතො දුක්කටෙනෙව අනාපත්තිදස්සනං, තං යුත්තං විය න දිස්සති. සබ්බසික්ඛාපදෙසු හි මූලාපත්තියා එව ආපත්තිප්පසඞ්ගෙ අනාපත්තිදස්සනත්ථං අනාපත්තිවාරො ආරභීයති, න අන්තරාපත්තියාති, තස්මා උපපරික්ඛිතබ්බං. සචීවරතාති අන්තරවාසකඋත්තරාසඞ්ගෙහි සචීවරතා.

වස්සිකසාටිකසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.