8. ජාතරූපසික්ඛාපදවණ්ණනා

රජතන්ති න කෙවලං රූපියමෙව ඉධාධිප්පෙතං, අථ ඛො යං කිඤ්චි වොහාරගමනීයං කහාපණාදි ච එතං අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘අපිචා’’තිආදි. තත්ථ කහාපණොති (පාරා. අට්ඨ. 2.583-584) සුවණ්ණමයො වා රූපියමයො වා පාකතිකො වා. ලොහමාසකො නාම තම්බලොහාදීහි කතමාසකො. දාරුමාසකො නාම සාරදාරුනා වා වෙළුපෙසිකාය වා අන්තමසො තාලපණ්ණෙනපි රූපං ඡින්දිත්වා කතමාසකො. ජතුමාසකො නාම ලාඛාය වා නිය්‍යාසෙන වා රූපං සමුට්ඨාපෙත්වා කතමාසකො. ‘‘යෙ වොහාරං ගච්ඡන්තී’’ති ඉමිනා පන පදෙන යො යො යත්ථ යත්ථ ජනපදෙ යදා යදා වොහාරං ගච්ඡති, අන්තමසො අට්ඨිමයොපි චම්මමයොපි රුක්ඛඵලබීජමයොපි සමුට්ඨාපිතරූපොපි අසමුට්ඨාපිතරූපොපි සබ්බො සඞ්ගහිතො. තදෙවාති ජාතරූපරජතමෙව. හිරඤ්ඤං නාම කහාපණො.

‘‘සාදියතී’’ති වුත්තමෙවත්ථං විභාවෙති ‘‘ගණ්හිතුකාමො හොතී’’ති. න කෙවලං කායවාචාහි පටික්ඛිත්තමෙව පටික්ඛිත්තං හොති, අථ ඛො මනසාපි පටික්ඛිත්තං පටික්ඛිත්තමෙව හොතීති ආහ ‘‘කායවාචාහී’’තිආදි. සචෙ පන කායවාචාහි අප්පටික්ඛිපිත්වා චිත්තෙන අධිවාසෙති, කායවාචාහි කත්තබ්බස්ස පටික්ඛෙපස්ස අකරණතො අකිරියසමුට්ඨානං කායවචීද්වාරෙ ආපත්තිං ආපජ්ජති. මනොද්වාරෙ පන ආපත්ති නාම නත්ථි.

එකො සතං (පාරා. අට්ඨ. 2.583-584) වා සහස්සං වා පාදමූලෙ ඨපෙති ‘‘තුය්හිදං හොතූ’’ති, භික්ඛු ‘‘නයිදං කප්පතී’’ති පටික්ඛිපති. උපාසකො ‘‘පරිච්චත්තං මයා තුම්හාක’’න්ති ගතො, අඤ්ඤො තත්ථ ආගන්ත්වා පුච්ඡති ‘‘කිං, භන්තෙ, ඉද’’න්ති. යං තෙන ච අත්තනා ච වුත්තං, තං ආචික්ඛිතබ්බං. සො චෙ වදති ‘‘ගොපෙස්සාමි, භන්තෙ, ගුත්තට්ඨානං දස්සෙථා’’ති, සත්තභූමිකම්පි පාසාදං අභිරුහිත්වා ‘‘ඉදං ගුත්තට්ඨාන’’න්ති ආචික්ඛිතබ්බං, ‘‘ඉධ නික්ඛිපාහී’’ති න වත්තබ්බං. එත්තාවතා කප්පියඤ්ච අකප්පියඤ්ච නිස්සාය ඨිතං හොති, ද්වාරං පිදහිත්වා රක්ඛන්තෙන වසිතබ්බං. සචෙ කිඤ්චි වික්කායිකභණ්ඩං පත්තං වා චීවරං වා ආගච්ඡති, ‘‘ඉදං ගහෙස්සථ, භන්තෙ’’ති වුත්තෙ ‘‘උපාසක, අත්ථි අම්හාකං ඉමිනා අත්ථො, වත්ථු ච එවරූපං නාම සංවිජ්ජති, කප්පියකාරකො නත්ථී’’ති වත්තබ්බං. සචෙ සො වදති ‘‘අහං කප්පියකාරකො භවිස්සාමි, ද්වාරං විවරිත්වා දෙථා’’ති, ද්වාරං විවරිත්වා ‘‘ඉමස්මිං ඔකාසෙ ඨපිත’’න්ති වත්තබ්බං, ‘‘ඉමං ගණ්හා’’ති න වත්තබ්බං. එවඤ්ච කප්පියඤ්ච අකප්පියඤ්ච නිස්සාය ඨිතමෙව හොති. සො චෙතං ගහෙත්වා තස්ස කප්පියභණ්ඩං දෙති, වට්ටති. සචෙ අධිකං ගණ්හාති, ‘‘න මයං තව භණ්ඩං ගණ්හාම, නික්ඛමාහී’’ති වත්තබ්බො.

සඞ්ඝමජ්ඣෙයෙව නිස්සජ්ජිතබ්බන්ති එත්ථ යස්මා රූපියං නාම අකප්පියං, තස්මා ‘‘නිස්සජ්ජිතබ්බං සඞ්ඝස්ස වා ගණස්ස වා පුග්ගලස්ස වා’’ති න වුත්තං. යස්මා පන තං පටිග්ගහිතමත්තමෙව, න තෙන කිඤ්චි කප්පියභණ්ඩං චෙතාපිතං, තස්මා උපායෙන පරිභොගදස්සනත්ථං ‘‘සඞ්ඝමජ්ඣෙයෙව නිස්සජ්ජිතබ්බ’’න්ති වුත්තං. ආදි-සද්දෙන තෙලාදීනං ගහණං. සොති යො ගහට්ඨො ‘‘සප්පි වා තෙලං වා වට්ටති උපාසකා’’තිආදිනා නයෙන වුත්තො, සො. අඤ්ඤෙන ලභිත්වාති භික්ඛුනා වා ආරාමිකෙන වා අත්තනො වස්සග්ගෙන ලභිත්වා. තතො නිබ්බත්තරුක්ඛච්ඡායාපීති නිස්සග්ගියවත්ථුනා ආහටබීජතො නිබ්බත්තරුක්ඛපරිච්ඡෙදෙන ඨිතච්ඡායාපි, පරිච්ඡෙදාතික්කන්තා පන ආගන්තුකත්තා වට්ටති. නො චෙ ඡඩ්ඩෙතීති අථ නෙව ගහෙත්වා ගච්ඡති, න ඡඩ්ඩෙති, ‘‘කිං මය්හං ඉමිනා බ්‍යාපාරෙනා’’ති යෙනකාමං පක්කමති. පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතො ‘‘යො න ඡන්දාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න දොසාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න මොහාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න භයාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, ඡඩ්ඩිතාඡඩ්ඩිතඤ්ච ජානෙය්‍යා’’ති (පාරා. 584) එවං වුත්තපඤ්චඞ්ගෙහි සමන්නාගතො. සම්මන්නිතබ්බොති ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං රූපියඡඩ්ඩකං සම්මන්නෙය්‍යා’’තිආදිනා පදභාජනෙ වුත්තාය ඤත්තිදුතියකම්මවාචාය සම්මන්නිතබ්බො.

අනිමිත්තං කත්වා ගූථං විය ඡඩ්ඩෙතබ්බන්ති පතිතට්ඨානං සල්ලක්ඛණවසෙන නිමිත්තං අකත්වා ගූථං විය ඡඩ්ඩෙතබ්බං, අක්ඛීනි නිමීලෙත්වාව නදියා වා පපාතෙ වා වනගහනෙ වා ගූථං විය අනපෙක්ඛෙන පතිතොකාසං අසමන්නාහරන්තෙන පාතෙතබ්බන්ති වුත්තං හොති. තෙනාහ ‘‘ගූථං විය ඡඩ්ඩෙතබ්බ’’න්ති. තිකපාචිත්තියන්ති රූපියසඤ්ඤිවෙමතිකඅරූපියසඤ්ඤීනං වසෙන තීණි පාචිත්තියානි. අරූපියෙ රූපියසඤ්ඤිනොති ඛරපත්තාදීසු සුවණ්ණාදිසඤ්ඤිනො. රතනසික්ඛාපදනයෙනාති ‘‘අජ්ඣාරාමෙ වා අජ්ඣාවසථෙ වා’’ති (පාචි. 505) එත්ථ වුත්තවිධිනා.

ජාතරූපසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.