2. එළකලොමවග්ගො

1. කොසියසික්ඛාපදවණ්ණනා

කොසියමිස්සකන්ති ‘‘කොසකාරකා’’ති ලද්ධවොහාරානං පාණකානං කොසතො නිබ්බත්තං අංසු කොසියං, තෙන මිස්සං කොසියමිස්සකං. තෙන පන කොසියෙන අප්පකෙනාපි මිස්සිතං කොසියමිස්සකමෙව, න ඉදං අබ්බොහාරිකන්ති වත්තුං ලබ්භා. තෙනාහ ‘‘එකෙනාපී’’තිආදි. කොසියංසුනාති කිමිකොසසම්භවෙන අංසුනා. ‘‘අන්තමසො’’තිආදිකං පන ඉමස්ස සික්ඛාපදස්ස අචිත්තකත්තා වුත්තං. සන්ථතං නාම සන්ථරිත්වා කතං අවායිමං. තෙනාහ ‘‘සමෙ භූමිභාගෙ’’තිආදි. ඉමස්සෙව වචනස්ස අනුසාරෙනාති ඉමස්සෙව පඨමසන්ථතස්ස නිස්සජ්ජනවිධානවචනානුසාරෙන. සබ්බසන්ථතන්ති සබ්බසන්ථතනිස්සජ්ජනවිධානං.

අඤ්ඤස්සත්ථාය කාරාපනෙ දුක්කටත්තා අත්තනො අත්ථාය කාරාපනවසෙන ‘‘සාණත්තික’’න්ති වුත්තං. අත්තනා විප්පකතපරියොසාපනනයෙනාති ‘‘අත්තනා විප්පකතං අත්තනා පරියොසාපෙති, නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං. අත්තනා විප්පකතං පරෙහි පරියොසාපෙති, නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං. පරෙහි විප්පකතං අත්තනා පරියොසාපෙති, නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං. පරෙහි විප්පකතං පරෙහි පරියොසාපෙති, නිස්සග්ගියං පාචිත්තිය’’න්ති (පාරා. 545) ඉමිනා නයෙන. විතානාදිකරණෙති විතානභූමත්ථරණසාණිපාකාරභිසිබිබ්බොහනකරණෙ. යථා ච විතානාදිකරණෙ, එවං තෙනාකාරෙන පරිභොගෙපි අනාපත්ති. ‘‘අවායිම’’න්ති (පාරා. 544) වුත්තත්තා වායිත්වා කරොන්තස්සාපි අනාපත්ති.

කොසියසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

2. සුද්ධකාළකසික්ඛාපදවණ්ණනා

කාළකානන්ති සභාවෙන වා රජනෙන වා කාළකානං. යථාහ ‘‘කාළකං නාම ද්වෙ කාළකානි ජාතියා කාළකං වා රජනකාළකං වා’’ති. අඤ්ඤෙහි අමිස්සිතානන්ති අඤ්ඤෙහි අමිස්සිතකාළකානන්ති අත්ථො. ‘‘යථා පඨමෙ ‘එකෙනාපි කොසියංසුනා’ති (කඞ්ඛා. අට්ඨ. කොසියසික්ඛාපදවණ්ණනා) වුත්තං, තථා ඉධාපි ‘එකෙනාපි අඤ්ඤෙන අමිස්සෙත්වා’ති අවුත්තත්තා අඤ්ඤෙන පන මිස්සකභොගෙපි අපඤ්ඤායමානරූපකං චෙ ‘සුද්ධකාළක’මිච්චෙව වුච්චතී’’ති (වජිර. ටී. පාරාජික 547) වදන්ති.

එත්ථ ච ‘‘ඉදං මෙ, භන්තෙ, සුද්ධකාළකානං එළකලොමානං සන්ථත’’න්තිආදිනා (පාරා. 549) නිස්සජ්ජනවිධානං වෙදිතබ්බං. සෙසන්ති පුබ්බපයොගදුක්කටචතුක්කපාචිත්තියාදිකං. අඞ්ගෙසු පන ‘‘සුද්ධකාළකභාවො’’ති අයං විසෙසො.

සුද්ධකාළකසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

3. ද්වෙභාගසික්ඛාපදවණ්ණනා

ගහෙතබ්බාති යථා කාළකා අධිකා න හොන්ති, තථා ගහෙතබ්බා. ඨපෙත්වා චෙත්ථ කාළකඔදාතෙ අවසෙසා ගොචරියෙසුයෙව සඞ්ගහං ගච්ඡන්තීති (සාරත්ථ. ටී. 2.552) දට්ඨබ්බං. එත්ථ ච ද්වෙ භාගාති උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදො කාළකානං අධිකග්ගහණස්ස පටික්ඛෙපවසෙන සික්ඛාපදස්ස පඤ්ඤත්තත්තා. තස්මා කාළකානං භාගද්වයතො අධිකං න වට්ටති, ඌනකං වට්ටති. තෙනාහ ‘‘එකස්සාපී’’තිආදි. එකස්සාපි කාළකලොමස්ස අතිරෙකභාවෙති තුලාය ධාරයිත්වා ඨපිතෙසු අන්තමසො වාතවෙගෙනපි පහිතස්ස එකස්සාපි කාළකලොමස්ස අධිකභාවෙ සතීති අත්ථො. ‘‘තතියං ඔදාතානං, චතුත්ථං ගොචරියාන’’න්ති ඉදං පන හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදො තෙසං අධිකග්ගහණෙ පටික්ඛෙපාභාවතො. තස්මා තෙසං වුත්තප්පමාණතො අධිකම්පි වට්ටති.

එත්ථ ච ‘‘ඉදං මෙ, භන්තෙ, සන්ථතං අනාදියිත්වා ද්වෙ තුලෙ සුද්ධකාළකානං එළකලොමානං, තුලං ඔදාතානං, තුලං ගොචරියානං සන්ථතං කාරාපිතං නිස්සග්ගිය’’න්ති (පාරා. 554) ඉමිනා නයෙන නිස්සජ්ජනවිධානං වෙදිතබ්බං. ආදාය ච වුත්තපරිච්ඡෙදෙන අනාදාය ච කරණතො කිරියාකිරියං. සෙසන්ති පුබ්බපයොගදුක්කටචතුක්කපාචිත්තියාදිකං. අයං පන විසෙසො – තුලං ඔදාතානං තුලං ගොචරියානං ආදියිත්වා කරණෙ, බහුතරං ඔදාතානං බහුතරං ගොචරියානං ආදියිත්වා කරණෙ, සුද්ධං ඔදාතානං සුද්ධං ගොචරියානං ආදියිත්වා කරණෙ ච අනාපත්තීති.

අඞ්ගෙසු පන පඨමඞ්ගං කාළකානං ද්වෙභාගතො අතිරෙකභාවොති දට්ඨබ්බං. ඉමානි තීණි න කෙවලං අනිස්සට්ඨානෙව පරිභුඤ්ජිතුං න වට්ටන්තීති ආහ ‘‘ඉමානි පනා’’තිආදි. ‘‘පරිභුඤ්ජිතුං න වට්ටන්තී’’ති ඉමිනා යදි පරිභුඤ්ජති, දුක්කටන්ති දස්සෙති.

ද්වෙභාගසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

4. ඡබ්බස්සසික්ඛාපදවණ්ණනා

යං සන්ථතසම්මුතිං දෙතීති සම්බන්ධො. ගිලානස්ස භික්ඛුනොති යස්ස විනා සන්ථතා න ඵාසු හොති, න සක්කොති ච සන්ථතං ආදාය පක්කමිතුං, එවංභූතස්ස ගිලානස්ස භික්ඛුනො. සන්ථතසම්මුතිං දෙතීති ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු ගිලානො න සක්කොති සන්ථතං ආදාය පක්කමිතු’’න්තිආදිනා (පාරා. 560) පදභාජනෙ වුත්තාය ඤත්තිදුතියකම්මවාචාය සන්ථතසම්මුතිං දෙති.

සාති සන්ථතසම්මුති. වූපසන්තො වා පුන කුප්පතීති වූපසන්තො වා සො ආබාධො පුන කුප්පති, අනුවස්සම්පි කාතුං වට්ටති, පුන සම්මුතිදානකිච්චං නත්ථීති අධිප්පායො. න කෙවලං තස්මිංයෙව රොගෙ කුප්පිතෙ, අථ ඛො අඤ්ඤස්මිං රොගෙ කුප්පිතෙපි ගතගතට්ඨානෙ අනුවස්සං කාතුං ලභති. තෙනෙව හි සමන්තපාසාදිකායං ‘‘සචෙ අරොගො හුත්වා පුන මූලබ්‍යාධිනාව ගිලානො හොති, සොයෙව පරිහාරො, නත්ථඤ්ඤං ‘සම්මුතිකිච්ච’න්ති ඵුස්සදෙවත්ථෙරො ආහ. උපතිස්සත්ථෙරො පන සො වා බ්‍යාධි පටිකුප්පතු, අඤ්ඤො වා, සකිං ‘ගිලානො’ති නාමං ලද්ධං ලද්ධමෙව, පුන ‘සම්මුතිකිච්චං නත්ථී’ති ආහා’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.557) උපතිස්සත්ථෙරවාදො පච්ඡා වුත්තො.

එත්ථ ච ‘‘ඉදං මෙ, භන්තෙ, සන්ථතං ඌනකඡබ්බස්සානි කාරාපිතං අඤ්ඤත්‍ර භික්ඛුසම්මුතියා නිස්සග්ගිය’’න්ති (පාරා. 562) ඉමිනා නයෙන නිස්සජ්ජනවිධානං වෙදිතබ්බං. ‘‘සෙසං පඨමසදිසමෙවා’’ති ඉමිනා ‘‘අත්තනා කතං පරෙහි පරියොසාපෙතී’’තිආදිකං අතිදිට්ඨං. අයං පන විසෙසො – පරිපුණ්ණෙ ඡබ්බස්සෙ වා අතිරෙකඡබ්බස්සෙ වා අනාපත්ති. අඞ්ගෙසු ච ඡබ්බස්සානං අන්තොභාවො නානාත්තං.

ඡබ්බස්සසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

5. නිසීදනසික්ඛාපදවණ්ණනා

නිසීදනසන්ථතන්ති ‘‘නිසීදනං නාම සදසං වුච්චතී’’ති එත්ථ පදභාජනියං (පාරා. 568) වුත්තත්තා සදසං සන්ථතං, එත්ථ ච නිසීදනග්ගහණං සන්ථතෙ චීවරසඤ්ඤානිවාරණත්ථං, යතො තෙ භික්ඛූ කම්බලචීවරසඤ්ඤාය සන්ථතං ඡඩ්ඩෙත්වා ධුතඞ්ගානි සමාදියිංසු. සයනාසනප්පයොජනත්තා සන්ථතස්ස ‘‘පුරාණසන්ථතං නාමා’’තිආදි වුත්තං. යත්ථාති යස්මිං සන්ථතෙ. විදත්ථිමත්තන්ති සුගතවිදත්ථිමත්තං. උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදො චායං ‘‘අනාපත්ති අලභන්තො ථොකතරං ආදියිත්වා කරොතී’’ති (පාරා. 570) පදභාජනෙ වුත්තත්තා. එකදෙසෙති ඉදානි කත්තබ්බනවසන්ථතස්ස එකප්පදෙසෙ. විජටෙත්වාති විද්ධංසෙත්වා. අනාදාති ය-කාරලොපෙනායං නිද්දෙසොති ආහ ‘‘සති පුරාණසන්ථතෙ අග්ගහෙත්වා’’ති.

එත්ථ ච ‘‘ඉදං මෙ, භන්තෙ, නිසීදනසන්ථතං අනාදියිත්වා පුරාණසන්ථතස්ස සාමන්තා සුගතවිදත්ථිං කාරාපිතං නිස්සග්ගිය’’න්ති (පාරා. 568) ඉමිනා නයෙන නිස්සජ්ජනවිධානං වෙදිතබ්බං. සන්ථතවිස්සජ්ජනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තන්ති භගවතා සන්ථතානි විප්පකිණ්ණානි දිස්වා ‘‘සද්ධාදෙය්‍යවිනිපාතනෙ කාරණං නත්ථි, පරිභොගුපායං නෙසං දස්සෙස්සාමී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 2.566) සන්ථතවිස්සජ්ජනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං. කිරියාකිරියත්තා ඉමස්ස සික්ඛාපදස්ස ‘‘සෙසං තතියසදිසමෙවා’’ති වුත්තං, ද්වෙභාගසික්ඛාපදසදිසමෙවාති අත්ථො. අයං පන විසෙසො – පුරාණසන්ථතස්ස සාමන්තා සුගතවිදත්ථියා ආදාය කරණෙ, අලභන්තස්ස ථොකතරං ආදාය කරණෙ, සබ්බථා අලභන්තස්ස අනාදාය කරණෙ ච අනාපත්තීති. අඞ්ගෙසු පනෙත්ථ පඨමඞ්ගපුරාණසන්ථතස්ස සාමන්තා සුගතවිදත්ථිඅනාදියනාති දට්ඨබ්බං.

නිසීදනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

6. එළකලොමසික්ඛාපදවණ්ණනා

අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නස්සාති අද්ධානමෙව මග්ගො අද්ධානමග්ගො, තං පටිපන්නස්සාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘අද්ධානසඞ්ඛාත’’න්තිආදි. අද්ධානසද්දෙන විසෙසිතත්තා පන ‘‘දීඝමග්ග’’න්ති වුත්තං. අද්ධානගමනසමයස්ස විභඞ්ගෙ ‘‘අද්ධයොජනං ගච්ඡිස්සාමීති භුඤ්ජිතබ්බ’’න්තිආදිවචනතො (පාචි. 218) අද්ධයොජනම්පි අද්ධානමග්ගො හොති. එළකලොමානි චෙතානි අද්ධානමග්ගතො අඤ්ඤත්ථ උප්පන්නානි පටිග්ගහෙතුං න වට්ටන්ති, යතො ‘‘අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නස්සා’’තිආදිකං වුත්තන්ති අනුයොගං සන්ධායාහ ‘‘සබ්බඤ්චෙත’’න්තිආදි. තත්ථ සබ්බඤ්චෙතන්ති ‘‘භික්ඛුනො පනෙව අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නස්ස එළකලොමානි උප්පජ්ජෙය්‍යු’’න්තිආදිකං එතං සබ්බං. වත්ථුමත්තදීපනමෙවාති ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරස්ස භික්ඛුනො කොසලෙසු ජනපදෙ සාවත්ථිං ගච්ඡන්තස්ස අන්තරාමග්ගෙ එළකලොමානි උප්පජ්ජිංසූ’’තිආදිකස්ස (පාරා. 571) වත්ථුමත්තස්ස දීපනමෙව. යත්ථ කත්ථචීති අද්ධානතො අඤ්ඤත්ථාපි යත්ථ කත්ථචි ඨානෙසු. සහත්ථාති කරණත්ථෙ නිස්සක්කවචනන්ති ආහ ‘‘සහත්ථෙනා’’ති. ලක්ඛණවචනඤ්චෙතං, තස්මා යෙන කෙනචි සරීරාවයවෙනාති අත්ථො දට්ඨබ්බො. තෙනාහ ‘‘අත්තනා හරිතබ්බානීති අත්ථො’’ති. අසන්තෙ හාරකෙති එත්ථ පදානං අන්තොගධාවධාරණතො අවධාරණත්ථො ලබ්භතීති ආහ ‘‘අසන්තෙයෙවා’’තිආදි.

එත්ථ ච ‘‘ඉමානි මෙ, භන්තෙ, එළකලොමානි තියොජනං අතික්කාමිතානි නිස්සග්ගියානී’’තිආදිනා (පාරා. 573) නිස්සජ්ජනවිධානං වෙදිතබ්බං. තිකපාචිත්තියන්ති අතිරෙකතියොජනෙ අතිරෙකතියොජනසඤ්ඤිවෙමතිකඌනකසඤ්ඤීනං වසෙන තීණි පාචිත්තියානි. වාසාධිප්පායෙන ගන්ත්වා තතො පරං හරණෙති යත්ථ ගතො, තත්ථ උද්දෙසපරිපුච්ඡාදීනං වා පච්චයාදීනං වා අලාභෙන තතො පරං අඤ්ඤත්ථ හරණෙ, තතොපි අඤ්ඤත්ථාති එවං යොජනසතම්පි හරණෙ අනාපත්ති. අච්ඡින්නං වා නිස්සට්ඨං වාති චොරෙහි අච්ඡින්නං වා විනයකම්මකතං වා. කතභණ්ඩන්ති කතං භණ්ඩං කම්බලකොජවසන්ථතාදි යං කිඤ්චි අන්තමසො සුත්තකෙන බද්ධමත්තම්පි. තෙනාහ ‘‘අන්තමසො’’තිආදි. යො පන තනුකපත්තත්ථවිකන්තරෙ (පාරා. අට්ඨ. 2.575) වා ආයොගඅංසබද්ධකකායබන්ධනාදීනං අන්තරෙසු වා පිප්ඵලිකාදීනං මලරක්ඛණත්ථං සිපාටිකායං වා අන්තමසො වාතාබාධිකො කණ්ණච්ඡිද්දෙපි ලොමානි පක්ඛිපිත්වා ගච්ඡති, ආපත්තියෙව. සුත්තකෙන පන බන්ධිත්වා පක්ඛිත්තං කතභණ්ඩට්ඨානෙ තිට්ඨති, වෙණිං කත්වා හරති, ඉදං නිධානමුඛං නාම, ආපත්තියෙව.

පඨමප්පටිලාභොති අත්තනො අත්ථාය එළකලොමානං පඨමුප්පත්ති. එතෙන අච්ඡින්නනිස්සට්ඨප්පටිලද්ධානං පටික්ඛෙපො. අඤ්ඤස්ස අජානන්තස්ස යානෙ පක්ඛිපිත්වාති (පාරා. අට්ඨ. 2.572) ගච්ඡන්තෙ රථාදිකෙ වා හත්ථිපිට්ඨිආදීසු වා සාමිකස්ස අජානන්තස්සෙව ‘‘හරිස්සතී’’ති පක්ඛිපිත්වා. අගච්ඡන්තෙපි එසෙව නයො. සචෙ පන අගච්ඡන්තෙ රථාදිම්හි වා හත්ථිපිට්ඨිආදීසු වා ඨපෙත්වා ආරොහිත්වා සාරෙති, හෙට්ඨා වා ගච්ඡන්තො චොදෙති, පක්කොසන්තො වා අනුබන්ධාපෙති, ‘‘අඤ්ඤං හරාපෙතී’’ති (පාරා. 575) වචනතො අනාපත්ති. එත්ථ ච ‘‘අජානන්තස්ස යානෙ’’ති ඉමිනා ජානන්තස්ස චෙ යානෙ පක්ඛිපති, අඤ්ඤං හරාපෙති නාමාති දස්සෙති. අහරණපච්චාහරණන්ති හරණපච්චාහරණානමභාවො.

එළකලොමසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

7. එළකලොමධොවාපනසික්ඛාපදවණ්ණනා

සක්කෙසූති ‘‘සක්‍යා වත, භො කුමාරා’’ති (දී. නි. 1.267) උදානං පටිච්ච ‘‘සක්‍යා’’ති ලද්ධනාමානං නිවාසො එකොපි ජනපදො රුළ්හිසද්දෙන ‘‘සක්කා’’ති වුච්චති, තස්මිං සක්කෙසු ජනපදෙ. ඡබ්බග්ගියා නාම පණ්ඩුකලොහිතකාදයො ඡමූලකා, තෙසං සිස්සා ච.

එළකලොමධොවාපනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

8. ජාතරූපසික්ඛාපදවණ්ණනා

රජතන්ති න කෙවලං රූපියමෙව ඉධාධිප්පෙතං, අථ ඛො යං කිඤ්චි වොහාරගමනීයං කහාපණාදි ච එතං අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘අපිචා’’තිආදි. තත්ථ කහාපණොති (පාරා. අට්ඨ. 2.583-584) සුවණ්ණමයො වා රූපියමයො වා පාකතිකො වා. ලොහමාසකො නාම තම්බලොහාදීහි කතමාසකො. දාරුමාසකො නාම සාරදාරුනා වා වෙළුපෙසිකාය වා අන්තමසො තාලපණ්ණෙනපි රූපං ඡින්දිත්වා කතමාසකො. ජතුමාසකො නාම ලාඛාය වා නිය්‍යාසෙන වා රූපං සමුට්ඨාපෙත්වා කතමාසකො. ‘‘යෙ වොහාරං ගච්ඡන්තී’’ති ඉමිනා පන පදෙන යො යො යත්ථ යත්ථ ජනපදෙ යදා යදා වොහාරං ගච්ඡති, අන්තමසො අට්ඨිමයොපි චම්මමයොපි රුක්ඛඵලබීජමයොපි සමුට්ඨාපිතරූපොපි අසමුට්ඨාපිතරූපොපි සබ්බො සඞ්ගහිතො. තදෙවාති ජාතරූපරජතමෙව. හිරඤ්ඤං නාම කහාපණො.

‘‘සාදියතී’’ති වුත්තමෙවත්ථං විභාවෙති ‘‘ගණ්හිතුකාමො හොතී’’ති. න කෙවලං කායවාචාහි පටික්ඛිත්තමෙව පටික්ඛිත්තං හොති, අථ ඛො මනසාපි පටික්ඛිත්තං පටික්ඛිත්තමෙව හොතීති ආහ ‘‘කායවාචාහී’’තිආදි. සචෙ පන කායවාචාහි අප්පටික්ඛිපිත්වා චිත්තෙන අධිවාසෙති, කායවාචාහි කත්තබ්බස්ස පටික්ඛෙපස්ස අකරණතො අකිරියසමුට්ඨානං කායවචීද්වාරෙ ආපත්තිං ආපජ්ජති. මනොද්වාරෙ පන ආපත්ති නාම නත්ථි.

එකො සතං (පාරා. අට්ඨ. 2.583-584) වා සහස්සං වා පාදමූලෙ ඨපෙති ‘‘තුය්හිදං හොතූ’’ති, භික්ඛු ‘‘නයිදං කප්පතී’’ති පටික්ඛිපති. උපාසකො ‘‘පරිච්චත්තං මයා තුම්හාක’’න්ති ගතො, අඤ්ඤො තත්ථ ආගන්ත්වා පුච්ඡති ‘‘කිං, භන්තෙ, ඉද’’න්ති. යං තෙන ච අත්තනා ච වුත්තං, තං ආචික්ඛිතබ්බං. සො චෙ වදති ‘‘ගොපෙස්සාමි, භන්තෙ, ගුත්තට්ඨානං දස්සෙථා’’ති, සත්තභූමිකම්පි පාසාදං අභිරුහිත්වා ‘‘ඉදං ගුත්තට්ඨාන’’න්ති ආචික්ඛිතබ්බං, ‘‘ඉධ නික්ඛිපාහී’’ති න වත්තබ්බං. එත්තාවතා කප්පියඤ්ච අකප්පියඤ්ච නිස්සාය ඨිතං හොති, ද්වාරං පිදහිත්වා රක්ඛන්තෙන වසිතබ්බං. සචෙ කිඤ්චි වික්කායිකභණ්ඩං පත්තං වා චීවරං වා ආගච්ඡති, ‘‘ඉදං ගහෙස්සථ, භන්තෙ’’ති වුත්තෙ ‘‘උපාසක, අත්ථි අම්හාකං ඉමිනා අත්ථො, වත්ථු ච එවරූපං නාම සංවිජ්ජති, කප්පියකාරකො නත්ථී’’ති වත්තබ්බං. සචෙ සො වදති ‘‘අහං කප්පියකාරකො භවිස්සාමි, ද්වාරං විවරිත්වා දෙථා’’ති, ද්වාරං විවරිත්වා ‘‘ඉමස්මිං ඔකාසෙ ඨපිත’’න්ති වත්තබ්බං, ‘‘ඉමං ගණ්හා’’ති න වත්තබ්බං. එවඤ්ච කප්පියඤ්ච අකප්පියඤ්ච නිස්සාය ඨිතමෙව හොති. සො චෙතං ගහෙත්වා තස්ස කප්පියභණ්ඩං දෙති, වට්ටති. සචෙ අධිකං ගණ්හාති, ‘‘න මයං තව භණ්ඩං ගණ්හාම, නික්ඛමාහී’’ති වත්තබ්බො.

සඞ්ඝමජ්ඣෙයෙව නිස්සජ්ජිතබ්බන්ති එත්ථ යස්මා රූපියං නාම අකප්පියං, තස්මා ‘‘නිස්සජ්ජිතබ්බං සඞ්ඝස්ස වා ගණස්ස වා පුග්ගලස්ස වා’’ති න වුත්තං. යස්මා පන තං පටිග්ගහිතමත්තමෙව, න තෙන කිඤ්චි කප්පියභණ්ඩං චෙතාපිතං, තස්මා උපායෙන පරිභොගදස්සනත්ථං ‘‘සඞ්ඝමජ්ඣෙයෙව නිස්සජ්ජිතබ්බ’’න්ති වුත්තං. ආදි-සද්දෙන තෙලාදීනං ගහණං. සොති යො ගහට්ඨො ‘‘සප්පි වා තෙලං වා වට්ටති උපාසකා’’තිආදිනා නයෙන වුත්තො, සො. අඤ්ඤෙන ලභිත්වාති භික්ඛුනා වා ආරාමිකෙන වා අත්තනො වස්සග්ගෙන ලභිත්වා. තතො නිබ්බත්තරුක්ඛච්ඡායාපීති නිස්සග්ගියවත්ථුනා ආහටබීජතො නිබ්බත්තරුක්ඛපරිච්ඡෙදෙන ඨිතච්ඡායාපි, පරිච්ඡෙදාතික්කන්තා පන ආගන්තුකත්තා වට්ටති. නො චෙ ඡඩ්ඩෙතීති අථ නෙව ගහෙත්වා ගච්ඡති, න ඡඩ්ඩෙති, ‘‘කිං මය්හං ඉමිනා බ්‍යාපාරෙනා’’ති යෙනකාමං පක්කමති. පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතො ‘‘යො න ඡන්දාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න දොසාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න මොහාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න භයාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, ඡඩ්ඩිතාඡඩ්ඩිතඤ්ච ජානෙය්‍යා’’ති (පාරා. 584) එවං වුත්තපඤ්චඞ්ගෙහි සමන්නාගතො. සම්මන්නිතබ්බොති ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං රූපියඡඩ්ඩකං සම්මන්නෙය්‍යා’’තිආදිනා පදභාජනෙ වුත්තාය ඤත්තිදුතියකම්මවාචාය සම්මන්නිතබ්බො.

අනිමිත්තං කත්වා ගූථං විය ඡඩ්ඩෙතබ්බන්ති පතිතට්ඨානං සල්ලක්ඛණවසෙන නිමිත්තං අකත්වා ගූථං විය ඡඩ්ඩෙතබ්බං, අක්ඛීනි නිමීලෙත්වාව නදියා වා පපාතෙ වා වනගහනෙ වා ගූථං විය අනපෙක්ඛෙන පතිතොකාසං අසමන්නාහරන්තෙන පාතෙතබ්බන්ති වුත්තං හොති. තෙනාහ ‘‘ගූථං විය ඡඩ්ඩෙතබ්බ’’න්ති. තිකපාචිත්තියන්ති රූපියසඤ්ඤිවෙමතිකඅරූපියසඤ්ඤීනං වසෙන තීණි පාචිත්තියානි. අරූපියෙ රූපියසඤ්ඤිනොති ඛරපත්තාදීසු සුවණ්ණාදිසඤ්ඤිනො. රතනසික්ඛාපදනයෙනාති ‘‘අජ්ඣාරාමෙ වා අජ්ඣාවසථෙ වා’’ති (පාචි. 505) එත්ථ වුත්තවිධිනා.

ජාතරූපසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

9. රූපියසංවොහාරසික්ඛාපදවණ්ණනා

කතාදිවසෙනාති කතඅකතකතාකතවසෙන. සුවණ්ණාදිචතුබ්බිධම්පි නිස්සග්ගියවත්ථු ඉධ රූපියග්ගහණෙන ගහිතන්ති ආහ ‘‘ජාතරූපරජතපරිවත්තන’’න්ති. ඉදඤ්ච උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදෙන වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. තෙනාහ ‘‘පුරිමසික්ඛාපදෙන හී’’තිආදි. පරිවත්තනන්ති සාදිතරූපියස්ස පරිවත්තනං. පුරිමනයානුසාරෙනාති ‘‘අහං, භන්තෙ, නානප්පකාරකං රූපියසංවොහාරං සමාපජ්ජිං, ඉදං මෙ නිස්සග්ගිය’’න්තිආදිනා (පාරා. 589).

රූපියසංවොහාරවත්ථුස්මින්ති පටිග්ගහණස්සෙව පටික්ඛිත්තත්තා පටිග්ගහිතපරිවත්තනෙ දොසං අදිස්වා රූපියපරිවත්තනෙ. තස්ස වාති පරිවත්තිතස්ස වා. ධනස්ස වාති අත්තනො මූලධනස්ස වා. අත්තනො වා හි අරූපියෙන පරස්ස රූපියං චෙතාපෙය්‍ය, අත්තනො වා රූපියෙන පරස්ස අරූපියං, උභයථාපි රූපියසංවොහාරො කතොව හොතීති.

රූපියසංවොහාරසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

10. කයවික්කයසික්ඛාපදවණ්ණනා

රූපියසංවොහාරස්ස පන හෙට්ඨාසික්ඛාපදෙන ගහිතත්තා කප්පියභණ්ඩානමෙවෙත්ථ ගහණන්ති ආහ ‘‘චීවරාදීන’’න්තිආදි. තත්ථ චීවරාදීනං කප්පියභණ්ඩානන්ති අන්තමසො දසිකසුත්තං උපාදාය චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයානං යෙසං කෙසඤ්චි කප්පියභණ්ඩානං. කයං නාම පරභණ්ඩස්ස ගහණං. වික්කයං නාම අත්තනො භණ්ඩස්ස දානං. තෙනාහ ‘‘ඉමිනා ඉමං දෙහී’’තිආදි. පරස්සාති ඨපෙත්වා පඤ්ච සහධම්මිකෙ අඤ්ඤස්ස. එත්ථ ච ‘‘අහං, භන්තෙ, නානප්පකාරකං කයවික්කයං සමාපජ්ජිං, ඉදං මෙ නිස්සග්ගියං, ඉමාහං සඞ්ඝස්ස නිස්සජ්ජාමී’’තිආදිනා (පාරා. 595) නයෙන නිස්සජ්ජිතබ්බං. තෙනාහ ‘‘වුත්තලක්ඛණවසෙනා’’තිආදි. නනු චෙත්ථ චීවරධොවනෙ වා කෙසච්ඡෙදනෙ වා භූමිසොධනාදිනවකම්මෙ වා පරභණ්ඩං අත්තනො හත්ථගතං නිස්සජ්ජිතබ්බං නාම නත්ථි, තත්ථ කිං කාතබ්බන්ති ආහ ‘‘අසන්තෙ පාචිත්තියං දෙසෙතබ්බමෙවා’’ති. යථා නිස්සග්ගියවත්ථුම්හි පරිභුත්තෙ වා නට්ඨෙ වා පාචිත්තියං දෙසෙති, එවං ඉධාපි දෙසෙතබ්බමෙවාති අධිප්පායො.

ඉදං අම්හාකං අත්ථීති ඉදං පටිග්ගහිතං තෙලං වා සප්පි වා අම්හාකං සංවිජ්ජති. අම්හාකඤ්ච ඉමිනා ච ඉමිනා ච අත්ථොති අම්හාකඤ්ච තදඤ්ඤෙන ඉමිනා ච ඉමිනා ච අප්පටිග්ගහිතකෙන අත්ථො. ‘‘රූපියසංවොහාරෙ වුත්තනයමෙවා’’ති ඉමිනා ‘‘තිකපාචිත්තියං අකයවික්කයෙ කයවික්කයසඤ්ඤිනො ච වෙමතිකස්ස ච දුක්කට’’න්ති ඉමං නයමතිදිසති.

කයවික්කයසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

එළකලොමවග්ගො දුතියො.