10. දන්තපොනසික්ඛාපදවණ්ණනා

දසමෙ අදින්නන්ති කායෙන වා කායප්පටිබද්ධෙන වා ගණ්හන්තස්ස හත්ථපාසෙ ඨත්වා කායකායප්පටිබද්ධනිස්සග්ගියානං අඤ්ඤතරෙන න දින්නං, අප්පටිග්ගහිතකස්සෙතං නාමං. අප්පටිග්ගහිතකඤ්හි භික්ඛුනො අත්තනො සන්තකම්පි අජ්ඣොහරිතුං න වට්ටති. පටිග්ගහිතං අන්තමසො විස්සාසිකසන්තකම්පි වට්ටති, තස්ස ලක්ඛණං වුත්තවිපල්ලාසෙන වෙදිතබ්බං. සචෙ හි යො කොචි අනුපසම්පන්නො අන්තමසො තිරච්ඡානොපි භික්ඛුස්ස වා භික්ඛුනියා වා හත්ථපාසෙ ඨිතො කායාදීනං අඤ්ඤතරෙන දෙති, තඤ්චෙ භික්ඛුනා යෙන කෙනචි සරීරාවයවෙන වා, තප්පටිබද්ධෙන වා, සංහාරිමෙන ච අන්තමසො මඤ්චෙනාපි, ධාරෙතුං සමත්ථෙන ච අන්තමසො අතත්ථජාතකරුක්ඛපණ්ණෙනාපි, සූචියා පරාමට්ඨමත්තෙනාපි පටිග්ගහිතං, පටිග්ගහිතමෙව හොති. පටිබද්ධප්පටිබද්ධං නාම ඉධ නත්ථි, යම්පි නත්ථුකරණියා දිය්‍යමානං නාසිකාය, අකල්ලකො වා මුඛෙන පටිග්ගණ්හාති, සබ්බං වට්ටති, ආභොගමත්තමෙව හෙත්ථ පමාණං. පුබ්බාභොගෙ ච සති පච්ඡා නිද්දායන්තස්ස පත්තෙ දින්නම්පි හත්ථපාසෙ සති පටිග්ගහිතමෙව හොති. යම්පි ‘‘පත්තෙන පටිග්ගණ්හිස්සාමී’’ති නිසින්නස්සෙව හත්ථෙ පතති, තං වට්ටතියෙව. අභිහටභාජනතො පතිතරජම්පි වට්ටති, තත්ථ ඨිතනිසින්නනිපන්නානං පවාරණාසික්ඛාපදෙ වුත්තනයෙනෙව හත්ථපාසො වෙදිතබ්බො.

සචෙ පන දායකප්පටිග්ගාහකෙසු එකො ආකාසෙ හොති, එකො භූමියං, භූමට්ඨස්ස සීසෙන ආකාසට්ඨස්ස ච ඨපෙත්වා දාතුං වා ගහෙතුං වා පසාරිතහත්ථං යං ආසන්නතරං අඞ්ගං, තස්ස ඔරිමන්තෙන හත්ථපාසප්පමාණං පරිච්ඡින්දිතබ්බං. සචෙපි එකො කූපෙ හොති, එකො කූපතටෙ, එකො වා රුක්ඛෙ, එකො පථවියං, වුත්තනයෙනෙව හත්ථපාසප්පමාණං පරිච්ඡින්දිතබ්බං. තස්මිං ඨත්වා සචෙපි ද්වෙ තයො වා සාමණෙරා යං මජ්ඣිමො පුරිසො උක්ඛිපිතුං සක්කොති, එවරූපං භාරං පවට්ටෙන්තා භික්ඛුනො භූමියං ඨපිතහත්ථං ආරොපෙන්ති, උක්ඛිපිත්වා වා භික්ඛුනො පසාරිතහත්ථෙ එකදෙසෙනාපි ඨපෙන්ති, තං පටිග්ගහිතමෙව හොති. යං පන පිණ්ඩාය චරන්තස්ස පත්තෙ රජං පතති, තං අප්පටිග්ගහිතමෙව හොති, තස්මා පටිග්ගහෙත්වාව භික්ඛා ගණ්හිතබ්බා. අප්පටිග්ගහෙත්වා ගණ්හන්තස්ස විනයදුක්කටං, තං පන පුන පටිග්ගහෙත්වා භුඤ්ජන්තස්ස අනාපත්ති. සචෙ ‘‘පටිග්ගහෙත්වා දෙථා’’ති වුත්තෙ වචනං අස්සුත්වා වා අනාදියිත්වා වා භික්ඛං දෙන්තියෙව, විනයදුක්කටා මුච්චති, පුන පටිග්ගහෙත්වා අඤ්ඤා භික්ඛා පටිග්ගහෙතබ්බා. සචෙ මහාවාතො තතො තතො රජං පාතෙති, න සක්කා හොති භික්ඛං ගහෙතුං, ‘‘අනුපසම්පන්නස්ස දස්සාමී’’ති සුද්ධචිත්තෙන ආභොගං කත්වා ගණ්හිතුං වට්ටති. තං අනුපසම්පන්නස්ස දත්වා පුන තෙන දින්නං වා තස්ස විස්සාසෙන වා පටිග්ගහෙත්වා භුඤ්ජිතුං වට්ටති. අස්සුඛෙළසිඞ්ඝාණිකාදීසු යං ඨානතො චවිත්වා හත්ථෙ වා පත්තෙ වා පතති, තං පටිග්ගහෙතබ්බං, අඞ්ගලග්ගං පටිග්ගහිතමෙව. පතන්තම්පි වොච්ඡින්නඤ්චෙ අන්තරා න ගහෙතබ්බං, උග්ගහිතකං නාම හොති, තං පච්ඡා පටිග්ගහිතම්පි න වට්ටති. යං පන භෙසජ්ජං වා මූලඵලං වා මාතාදීනං අත්ථාය ගහෙත්වා ඡායත්ථාය වා ඵලිනිසාඛං උක්ඛිපිත්වා ගච්ඡති, තතො යං ඉච්ඡති, තං පුන පටිග්ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. යො පන තත්ථ ජාතකඵලිනිසාඛාය වා වල්ලියා වා ගහෙත්වා චාලෙති. තස්ස තතො ලද්ධං ඵලං න වට්ටති, දුරුපචිණ්ණදුක්කටඤ්ච ආපජ්ජති, අඤ්ඤස්ස තං වට්ටති, ඵලිරුක්ඛං පන අපස්සයිතුං වා ආලම්බිතුං වා වට්ටති, පටිග්ගහෙත්වා ඨපිතෙ යං අඤ්ඤං අඞ්කුරාදි උප්පජ්ජති, පටිග්ගහිතමෙව තං. යාව හි හත්ථතො මුත්තෙ නිරපෙක්ඛො න හොති, නිරපෙක්ඛතාය වා හත්ථතො න මුච්චති, තාව න පටිග්ගහණං විජහති, අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන සමන්තපාසාදිකායං වුත්තො.

මුඛද්වාරන්ති ගලනාළිකං. මුඛෙන වා හි පවිට්ඨං හොතු, නාසිකාය වා, ගලෙන අජ්ඣොහරණීයතාය සබ්බම්පි තං මුඛද්වාරං පවෙසිතමෙව හොති. ආහාරන්ති යංකිඤ්චි යාවකාලිකං වා යාමකාලිකං වා සත්තාහකාලිකං වා යාවජීවිකං වා. සබ්බඤ්හෙතං අජ්ඣොහරණීයත්තා ‘ආහාරො’ති වුච්චති, තත්ථ සබ්බම්පි ධඤ්ඤං වා ධඤ්ඤානුලොමං වා තාලනාළිකෙරපනසලබුජඅලාබුකුම්භණ්ඩපුස්සඵලතිපුසඵලඑළාලුකසඞ්ඛාතං නවවිධං මහාඵලඤ්චෙව අපරණ්ණඤ්ච, යඤ්චඤ්ඤං වනමූලපත්තපුප්ඵඵලාදි ආහාරත්ථං ඵරති, තං සබ්බං යාව මජ්ඣන්හිකකාලො, තාව පරිභුඤ්ජිතබ්බතො යාවකාලිකං නාම. අම්බපානං ජම්බුපානං චොචපානං මොචපානං මධුකපානං මුද්දිකපානං සාලූකපානං ඵාරුසකපානන්ති ඉමානි අට්ඨ පානානි, යානි ච තෙසං අනුලොමානි වෙත්තතින්තිණිකමාතුලුඞ්ගකපිට්ඨකොසම්බකරමන්දාදිඛුද්දකඵලපානානි, එතානි සබ්බානි අනුපසම්පන්නෙහි සීතොදකෙන මද්දිත්වා කතානි ආදිච්චපාකානි වා යාව රත්තියා පච්ඡිමයාමං නිදහිත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බතො යාමකාලිකානි නාම. අවසෙසෙසු අනුඤ්ඤාතඵලපත්තපුප්ඵරසෙසුපි එසෙව නයො. සප්පිආදීනි පඤ්ච භෙසජ්ජානි සත්තාහං නිදහිත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බතො සත්තාහකාලිකානි නාම. ඉදං පන යාවකාලිකාදිත්තයං කාලවිමුත්තඤ්ච උදකං ඨපෙත්වා අවසෙසමූලඵලාඵලාදි යං නෙව ඛාදනීයත්ථං න භොජනීයත්ථං ඵරති, තං යාවජීවං නිදහිත්වා සති පච්චයෙ පරිභුඤ්ජිතබ්බතො යාවජීවිකං නාම. ආහරෙය්‍යාති පවෙසෙය්‍ය. අඤ්ඤත්‍ර උදකදන්තපොනාති ඉදං අනාහාරෙපි උදකෙ ආහාරසඤ්ඤාය, දන්තපොනෙ ච ‘‘මුඛද්වාරං ආහටං ඉද’’න්ති සඤ්ඤාය කුක්කුච්චායන්තානං කුක්කුච්චවිනොදනත්ථං වුත්තං. උදකඤ්හි යථාසුඛං පාතුං, දන්තකට්ඨඤ්ච දන්තපොනපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. ඨපෙත්වා පන ඉදං ද්වයං අවසෙසං අජ්ඣොහරණත්ථාය ගණ්හතො ගහණෙ දුක්කටං, අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ පාචිත්තියං, සචෙපි දන්තකට්ඨරසො අජානන්තස්ස අන්තො පවිසති, පාචිත්තියමෙව.

වෙසාලියං අඤ්ඤතරං භික්ඛුං ආරබ්භ අදින්නං ආහාරං ආහරණවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, ‘‘අඤ්ඤත්‍ර උදකදන්තපොනා’’ති අයමෙත්ථ අනුපඤ්ඤත්ති, සාධාරණපඤ්ඤත්ති, අනාණත්තිකං, තිකපාචිත්තියං, පටිග්ගහිතකෙ අප්පටිග්ගහිතසඤ්ඤිනො, වෙමතිකස්ස වා දුක්කටං. පටිග්ගහිතසඤ්ඤිස්ස, උදකදන්තපොනෙ, චත්තාරි මහාවිකටානි සති පච්චයෙ අසති කප්පියකාරකෙ සාමං ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජන්තස්ස, උම්මත්තකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. එත්ථ දුබ්බචොපි අසමත්ථොපි කප්පියකාරකො අසන්තපක්ඛෙයෙව තිට්ඨති, ඡාරිකාය අසති සුක්ඛදාරුං ඣාපෙත්වා, තස්මිඤ්ච අසති අල්ලදාරුං රුක්ඛතො ඡින්දිත්වාපි කාතුං, මත්තිකත්ථාය ච පථවිං ඛණිතුම්පි වට්ටති, ඉදං පන චතුබ්බිධම්පි මහාවිකටං කාලොදිස්සං නාම සප්පදට්ඨක්ඛණෙයෙව සාමං ගහෙතුං වට්ටති, අඤ්ඤදා පටිග්ගාහාපෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. අප්පටිග්ගහිතකතා, අනනුඤ්ඤාතතා, ධූමාදිඅබ්බොහාරිකාභාවො, අජ්ඣොහරණන්ති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි එළකලොමසදිසානීති.

දන්තපොනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

භොජනවග්ගො චතුත්ථො.