අධිකරණසමථසත්තකවණ්ණනා

අධිකරීයන්ති එත්ථාති අධිකරණානි. කෙ අධිකරීයන්ති? සමථා. කථං අධිකරීයන්තීති? සමනවසෙන, තස්මා තෙ තෙසං සමනවසෙන පවත්තන්තීති ආහ ‘‘අධිකරණානි සමෙන්තී’’තිආදි. උප්පන්නානං උප්පන්නානන්ති උට්ඨිතානං උට්ඨිතානං. සමථත්ථන්ති සමනත්ථං.

‘‘අට්ඨාරසහි වත්ථූහී’’ති ලක්ඛණවචනමෙතං යථා ‘‘යදි මෙ බ්‍යාධී දාහෙය්‍යුං දාතබ්බමිදමොසධ’’න්ති, තස්මා තෙසු අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙන විවදන්තා ‘‘අට්ඨාරසහි වත්ථූහි විවදන්තී’’ති වුච්චන්ති. උපවදනාති අක්කොසො. චොදනාති අනුයොගො.

අධිකරණස්ස සම්මුඛාව විනයනතො සම්මුඛාවිනයො. සන්නිපතිතපරිසාය ධම්මවාදීනං යෙභුය්‍යතාය යෙභුය්‍යසිකකම්මස්ස කරණං යෙභුය්‍යසිකා. අයන්ති අයං යථාවුත්තා චතුබ්බිධා සම්මුඛතා සම්මුඛාවිනයො නාම.

සඞ්ඝසාමග්ගිවසෙන සම්මුඛීභාවො, න යථා තථා කාරකපුග්ගලානං සම්මුඛාතා. භූතතාති තච්ඡතා. සච්චපරියායො හි ඉධ ධම්ම-සද්දො ‘‘ධම්මවාදී’’තිආදීසු (දී. නි. 1.9, 194) විය. විනෙති එතෙනාති විනයො, තස්ස තස්ස අධිකරණස්ස වූපසමනාය භගවතා වුත්තවිධි, තස්ස විනයස්ස සම්මුඛතා විනයසම්මුඛතා. තෙනාහ ‘‘යථා තං…පෙ… සම්මුඛතා’’ති. යෙනාති යෙන පුග්ගලෙන. විවාදවත්ථුසඞ්ඛාතෙ අත්ථෙ පච්චත්ථිකා අත්ථපච්චත්ථිකා. සඞ්ඝසම්මුඛතා පරිහායති සම්මතපුග්ගලෙහෙව වූපසමනතො.

නන්ති විවාදාධිකරණං. ‘‘න ඡන්දාගතිං ගච්ඡතී’’තිආදිනා වුත්තං පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතං. ගුළ්හකාදීසු අලජ්ජුස්සන්නාය පරිසාය ගුළ්හකො සලාකග්ගාහො කාතබ්බො ලජ්ජුස්සන්නාය විවටකො, බාලුස්සන්නාය සකණ්ණජප්පකො. යස්සා කිරියාය ධම්මවාදිනො බහුතරා, සා යෙභුය්‍යසිකාති ආහ ‘‘ධම්මවාදීනං යෙභුය්‍යතායා’’තිආදි.

‘‘චතූහි සමථෙහි සම්මතී’’ති ඉදං සබ්බසඞ්ගාහිකවසෙන වුත්තං. තත්ථ පන ද්වීහි ද්වීහි එව වූපසමනං දට්ඨබ්බං. එවං විනිච්ඡිතන්ති සචෙ ආපත්ති නත්ථි, උභො ඛමාපෙත්වා, අථ අත්ථි, ආපත්තිං දස්සෙත්වා රොපනවසෙන විනිච්ඡිතං. පටිකම්මං පන ආපත්තාධිකරණසමථෙ පරතො ආගමිස්සති.

න සමණසාරුප්පං අස්සාමණකං, සමණෙහි අකත්තබ්බං, තස්මිං. අජ්ඣාචාරෙ වීතික්කමෙ සති.

පටිචරතොති පටිච්ඡාදෙන්තස්ස. පාපුස්සන්නතාය පාපියො, පුග්ගලො, තස්ස කත්තබ්බකම්මං තස්ස පාපියසිකං. සම්මුඛාවිනයෙනෙව වූපසමො නත්ථි පටිඤ්ඤාය තථාරූපාය, ඛන්තියා වා විනා අවූපසමනතො.

එත්ථාති ආපත්තිදෙසනාය. පටිඤ්ඤාතෙ ආපන්නභාවාදිකෙ කරණං කිරියා ‘‘ආයතිං සංවරෙය්‍යාසී’’ති, පරිවාසදානාදිවසෙන ච පවත්තං වචීකම්මං පටිඤ්ඤාතකරණං.

යථානුරූපන්ති ‘‘ද්වීහි සමථෙහි චතූහි තීහි එකෙනා’’ති එවං වුත්තනයෙන යථානුරූපං. එත්ථාති ඉමස්මිං සුත්තෙ, ඉමස්මිං වා සමථවිචාරෙ. විනිච්ඡයනයොති විනිච්ඡයෙ නයමත්තං. තෙනාහ ‘‘විත්ථාරො පනා’’තිආදි. සමන්තපාසාදිකායං විනයට්ඨකථාය (චූළව. අට්ඨ. 184-187) වුත්තො, තස්මා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බොති අධිප්පායො.

සත්තකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

නිට්ඨිතා ච දුතියභාණවාරවණ්ණනා.