3. නගරොපමසුත්තවණ්ණනා

67. තතියෙ පච්චන්තෙ භවං පච්චන්තිමං. ‘‘රථො සීලපරික්ඛාරො, ඣානක්ඛො චක්කවීරියො’’තිආදීසු (සං. නි. 5.4) විය අලඞ්කාරවචනො පරික්ඛාරසද්දොති ආහ ‘‘නගරාලඞ්කාරෙහි අලඞ්කත’’න්ති. පරිවාරවචනොපි වට්ටතියෙව ‘‘සත්ත සමාධිපරික්ඛාරා’’තිආදීසු (දී. නි. 3.330) විය. නෙමං වුච්චති ථම්භාදීහි අනුපතභූමිප්පදෙසොති ආහ ‘‘ගම්භීරආවාටා’’ති, ගම්භීරං භූමිං අනුප්පවිට්ඨාති අත්ථො. සුට්ඨු සන්නිසීදාපිතාති භූමිං නිඛනිත්වා සම්මදෙව ඨපිතා.

අනුපරියායෙති එතෙනාති අනුපරියායො, සොයෙව පථොති අනුපරියායපථො, පරිතො පාකාරස්ස අනුයායමග්ගො.

හත්ථිං ආරොහන්ති ආරොහාපයන්ති චාති හත්ථාරොහා (දී. නි. ටී. 1.163). යෙන හි පයොගෙන පුරිසො හත්ථිනො ආරොහනයොග්ගො හොති, හත්ථිස්ස තං පයොගං විධායන්තානං සබ්බෙසම්පෙතෙසං ගහණං. තෙනාහ ‘‘සබ්බෙපී’’තිආදි. තත්ථ හත්ථාචරියා නාම යෙ හත්ථිනො හත්ථාරොහකානඤ්ච සික්ඛාපකා. හත්ථිවෙජ්ජා නාම හත්ථිභිසක්කා. හත්ථිබන්ධා නාම හත්ථීනං පාදරක්ඛකා. ආදි-සද්දෙන හත්ථීනං යවපදායකාදිකෙ සඞ්ගණ්හාති. අස්සාරොහා රථිකාති එත්ථාපි එසෙව නයො. රථෙ නියුත්තා රථිකා. රථරක්ඛා නාම රථස්ස ආණිරක්ඛකා. ධනුං ගණ්හන්ති ගණ්හාපෙන්ති චාති ධනුග්ගහා, ඉස්සාසා ධනුසිප්පස්ස සික්ඛාපකා ච. තෙනාහ ‘‘ධනුආචරියා ඉස්සාසා’’ති. චෙලෙන චෙලපටාකාය යුද්ධෙ අකන්ති ගච්ඡන්තීති චෙලකාති ආහ – ‘‘යෙ යුද්ධෙ ජයද්ධජං ගහෙත්වා පුරතො ගච්ඡන්තී’’ති. යථා තථා ඨිතෙ සෙනිකෙ බ්‍රූහකරණවසෙන තතො තතො චලයන්ති උච්චාලෙන්තීති චලකා. සකුණග්ඝිආදයො විය මංසපිණ්ඩං පරසෙනාසමූහං සාහසිකමහායොධතාය ඡෙත්වා ඡෙත්වා දයන්ති උප්පතිත්වා ගච්ඡන්තීති පිණ්ඩදායකා. දුතියවිකප්පෙ පිණ්ඩෙ දයන්ති ජනසම්මද්දෙ උප්පතන්තා විය ගච්ඡන්තීති පිණ්ඩදායකාති අත්ථො වෙදිතබ්බො. උග්ගතුග්ගතාති ථාමජවපරක්කමාදිවසෙන අතිවිය උග්ගතා, උදග්ගාති අත්ථො. පක්ඛන්දන්තීති අත්තනො වීරසූරභාවෙන අසජ්ජමානා පරසෙනං අනුපවිසන්තීති අත්ථො. ථාමජවබලපරක්කමාදිසම්පත්තියා මහානාගා විය මහානාගා. එකසූරාති එකාකිසූරා අත්තනො සූරභාවෙනෙව එකාකිනො හුත්වා යුජ්ඣනකා. සජාලිකාති සවම්මිකා. සරපරිත්තාණන්ති චම්මපරිසිබ්බිතං ඛෙටකං, චම්මමයං වා ඵලකං. ඝරදාසයොධාති අත්තනො දාසයොධා.

සම්පක්ඛන්දනලක්ඛණාති සද්ධෙය්‍යවත්ථුනො එවමෙතන්ති සම්පක්ඛන්දනලක්ඛණා. සම්පසාදනලක්ඛණාති පසීදිතබ්බෙ වත්ථුස්මිං පසීදනලක්ඛණා. ඔකප්පනසද්ධාති ඔක්කන්තිත්වා පක්ඛන්දිත්වා අධිමුච්චනං. පසාදනීයෙ වත්ථුස්මිං පසීදනං පසාදසද්ධා. අයං අනුධම්මොති අයං නවන්නං ලොකුත්තරධම්මානං අනුලොමධම්මො. නිබ්බිදාබහුලොති උක්කණ්ඨනාබහුලො. සද්ධා බන්ධති පාථෙය්‍යන්ති සද්ධා නාමායං සත්තස්ස මරණවසෙන මහාපථං සංවජතො මහාකන්තාරං පටිපජ්ජතො මහාවිදුග්ගං පක්ඛන්දතො පාථෙය්‍යපුටං බන්ධති, සම්බලං විස්සජ්ජෙතීති අත්ථො. සද්ධඤ්හි උප්පාදෙත්වා දානං දෙති, සීලං රක්ඛති, උපොසථකම්මං කරොති. තෙනෙතං වුත්තං ‘‘සද්ධා බන්ධති පාථෙය්‍ය’’න්ති. සිරීති ඉස්සරියං. ඉස්සරියෙ හි අභිමුඛීභූතෙ ථලතොපි ජලතොපි භොගා ආගච්ඡන්තියෙව. තෙනෙතං වුත්තං ‘‘සිරී භොගානමාසයො’’ති. සද්ධා දුතියා පුරිසස්ස හොතීති පුරිසස්ස දෙවලොකෙ, මනුස්සලොකෙ චෙව නිබ්බානඤ්ච ගච්ඡන්තස්ස සද්ධා දුතියා හොති, සහායකිච්චං සාධෙති. භත්තපුටාදීති ආදි-සද්දෙන දුතියිකාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. අනෙකසරසතාති අනෙකසභාවතා, අනෙකකිච්චතා වා. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

නගරොපමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.