6. දොණසුත්තවණ්ණනා

36. ඡට්ඨෙ උක්කාහි ධාරියමානාහීති දීපිකාහි ධාරියමානාහි, දණ්ඩදීපිකාසු ජාලෙත්වා ධාරියමානාසු මාපිතත්තාති වුත්තං හොති. තඤ්හි නගරං ‘‘මඞ්ගලදිවසෙ සුඛණෙ සුනක්ඛත්තං මා අතික්කමී’’ති රත්තිම්පි උක්කාසු ධාරියමානාසු මාපිතං. උක්කාසු ඨාති උක්කට්ඨා, උක්කාසු විජ්ජොතයන්තීසු ඨිතා පතිට්ඨිතාති මූලවිභූජාදිපක්ඛෙපෙන (පාණිනි 3.2.5) සද්දසිද්ධි වෙදිතබ්බා. නිරුත්තිනයෙන වා උක්කාසු ඨිතාසු ඨිතා ආසීති උක්කට්ඨා. අපරෙ පන භණන්ති ‘‘භූමිභාගසම්පත්තියා මනුස්සසම්පත්තියා උපකරණසම්පත්තියා ච සා නගරී උක්කට්ඨගුණයොගතො උක්කට්ඨාති නාමං ලභතී’’ති. සෙතබ්‍යන්ති තස්ස නගරස්ස නාමං. තං පන කස්සපදසබලස්ස ජාතනගරන්ති ආහ ‘‘අතීතෙ කස්සපසම්මාසම්බුද්ධස්ස ජාතනගර’’න්ති.

විජ්ජන්තරිකායාති විජ්ජුනිච්ඡරණක්ඛණෙ. අන්තරතොති හදයෙ. අන්තරාති ආරම්භනිබ්බත්තීනං වෙමජ්ඣෙ. අන්තරිකායාති අන්තරාළෙ. එත්ථ ච ‘‘තදන්තරං කො ජානෙය්‍ය (අ. නි. 6.44; 10.75), එතෙසං අන්තරා කප්පා ගණනතො අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යා (බු. වං. 28.3), අන්තරන්තරා කථං ඔපපාතෙතී’’ති (ම. නි. 2.426) ච ආදීසු විය කාරණවෙමජ්ඣෙසු වත්තමානා අන්තරාසද්දා එව උදාහරිතබ්බා සියුං, න පන චිත්තක්ඛණවිවරෙසු වත්තමානා අන්තරඅන්තරිකසද්දා. අන්තරාසද්දස්ස හි අයමත්ථුද්ධාරොති.

අයං පනෙත්ථ අධිප්පායො සියා – යෙසු අන්තරාසද්දො වත්තති, තෙසු අන්තරසද්දොපි වත්තතීති සමානත්ථත්තා අන්තරාසද්දත්ථෙ වත්තමානො අන්තරසද්දො උදාහටො. අන්තරාසද්දො එව වා ‘‘යස්සන්තරතො’’ති එත්ථ ගාථාසුඛත්ථං රස්සං කත්වා වුත්තොති දට්ඨබ්බං. අන්තරාසද්දො එව පන ඉකසද්දෙන පදං වඩ්ඪෙත්වා ‘‘අන්තරිකා’’ති වුත්තොති එවමෙත්ථ උදාහරණොදාහරිතබ්බානං විරොධාභාවො දට්ඨබ්බො. අයොජියමානෙ උපයොගවචනං න පාපුණාති සාමිවචනස්ස පසඞ්ගෙ අන්තරාසද්දයොගෙන උපයොගවචනස්ස ඉච්ඡිතත්තා. තෙනෙවාහ ‘‘අන්තරාසද්දෙන පන යුත්තත්තා උපයොගවචනං කත’’න්ති.

සකලජම්බුදීපෙ උප්පන්නං මහාකලහං වූපසමෙත්වාති පරිනිබ්බුතෙ භගවති ධාතූනං අත්ථාය කුසිනාරනගරං පරිවාරෙත්වා ඨිතෙහි සෙසරාජූහි ‘‘අම්හාකං ධාතුයො වා දෙන්තු යුද්ධං වා’’තිආදිනා කොසිනාරකෙහි මල්ලෙහි සද්ධිං කතං විවාදං වූපසමෙත්වා. සො කිර බ්‍රාහ්මණො තෙසං විවාදං සුත්වා ‘‘එතෙ රාජානො භගවතො පරිනිබ්බුතට්ඨානෙ විවාදං කරොන්ති, න ඛො පනෙතං පතිරූපං, අලං ඉමිනා කලහෙන, වූපසමෙස්සාමි න’’න්ති ගන්ත්වා උන්නතෙ පදෙසෙ ඨත්වා ද්වෙභාණවාරපරිමාණං දොණගජ්ජිතං නාම අවොච. තත්ථ පඨමභාණවාරෙ තාව එකපදම්පි තෙ න ජානිංසු. දුතියභාණවාරපරියොසානෙ ච ‘‘ආචරියස්ස විය භො සද්දො, ආචරියස්ස විය භො සද්දො’’ති සබ්බෙ නිරවා අහෙසුං. ජම්බුදීපතලෙ කිර කුලඝරෙ ජාතො යෙභුය්‍යෙන තස්ස න-අන්තෙවාසිකො නාම නත්ථි, අථ ඛො සො අත්තනො වචනං සුත්වා නිරවෙ තුණ්හීභූතෙ විදිත්වා පුන –

‘‘සුණන්තු භොන්තො මම එකවාචං,

අම්හාක බුද්ධො අහු ඛන්තිවාදො;

න හි සාධුයං උත්තමපුග්ගලස්ස,

සරීරභාගෙ සියා සම්පහාරො.

‘‘සබ්බෙව භොන්තො සහිතා සමග්ගා,

සම්මොදමානා කරොමට්ඨභාගෙ;

විත්ථාරිකා හොන්තු දිසාසු ථූපා,

බහූ ජනා චක්ඛුමතො පසන්නා’’ති. (දී. නි. 2.237) –

ඉමං ගාථාද්වයං වත්වා තං කලහං වූපසමෙත්වා ධාතුයො අට්ඨධා භාජෙත්වා අදාසි, තං සන්ධායෙතං වුත්තං ‘‘සකලජම්බුදීපෙ උප්පන්නං මහාකලහං වූපසමෙත්වා ධාතුයො භාජෙස්සතී’’ති. ලක්ඛණචක්කානීති ද්වීසු පාදතලෙසු ද්වෙ ලක්ඛණචක්කානි.

ආසවෙනාති කම්මකිලෙසකාරණෙන ආසවෙන. එත්ථ හි තෙභූමකඤ්ච කම්මං, අවසෙසා ච අකුසලා ධම්මා ‘‘ආසවා’’ති වුත්තා. දෙවූපපත්තීති දෙවෙසු උප්පත්ති නිබ්බත්ති. එත්ථ ච යක්ඛගන්ධබ්බතාය විනිමුත්තා සබ්බෙ දෙවා දෙවග්ගහණෙන ගහිතා. ගන්ධබ්බො වා විහඞ්ගමො ආකාසචාරී. අහන්ති විභත්තිවිපරිණාමෙන යොජෙතබ්බං.

දොණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.