3. පඨමනානාකරණසුත්තවණ්ණනා

123. තතියෙ බ්‍රහ්මකායිකානං දෙවානන්ති එත්ථ බ්‍රහ්මානං කායො සමූහොති බ්‍රහ්මකායො, තප්පරියාපන්නතාය තත්ථ ගතාති බ්‍රහ්මකායිකා. එතාය ච සබ්බස්සපි බ්‍රහ්මකායස්ස සමඤ්ඤාය භවිතබ්බං. ආභස්සරානං දෙවානන්තිආදිනා පන දුතියජ්ඣානභූමිකාදීනං උපරි ගහිතත්තා ගොබලීබද්දඤ්ඤායෙන තදවසිට්ඨානං අයං සමඤ්ඤා, තස්මා ‘‘බ්‍රහ්මකායිකානං දෙවාන’’න්ති පඨමජ්ඣානභූමිකානංයෙව ගහණං වෙදිතබ්බං. සහ බ්‍යයති ගච්ඡතීති සහබ්‍යො, සහවත්තනකො. තස්ස භාවො සහබ්‍යතා, සහපවත්තීති ආහ ‘‘සහභාවං උපගච්ඡතී’’ති. කප්පො ආයුප්පමාණන්ති එත්ථ යදිපි බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජාදීනං ආයුනො අන්තරං අත්ථි, උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදෙන පනෙතං වුත්තන්ති දස්සෙන්තො ‘‘පඨමජ්ඣානං අත්ථි හීන’’න්තිආදිමාහ.

ද්වෙ කප්පා ආයුප්පමාණන්ති එත්ථ පන හීනජ්ඣානෙන නිබ්බත්තානං වසෙන අයං පරිච්ඡෙදො කතොති දස්සෙතුං ‘‘දුතියජ්ඣානං වුත්තනයෙනෙව තිවිධං හොතී’’තිආදි ආරද්ධං. චත්තාරො කප්පාති එත්ථ පන උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදෙන චතුසට්ඨි කප්පා වත්තබ්බාති දස්සෙන්තො ‘‘යං හෙට්ඨා වුත්තං ‘කප්පො ද්වෙ කප්පා’ති, කම්පි ආහරිත්වා අත්ථො වෙදිතබ්බො’’ති ආහ. කථං පනෙත්ථ අයමත්ථො ලබ්භතීති ආහ ‘‘කප්පොති ච ගුණස්සපි නාම’’න්ති. තත්ථ පඨමං වුත්තො කප්පො, තතො එකෙන ගුණෙන, එකස්මිං වාරෙ ගණනායාති අත්ථො. ද්වෙ කප්පා හොන්තීති එකවාරගණනාය කප්පස්ස ද්විගුණිතත්තා ද්වෙ මහාකප්පා හොන්තීති අත්ථො. දුතියෙනාති දුතියවාරගණනාය. චත්තාරොති දුතියවාරගණනාය ද්වීසු කප්පෙසු ද්විගුණිතෙසු චත්තාරො මහාකප්පා හොන්තීති අත්ථො. පුන තෙ චත්තාරො කප්පාති වුත්තනයෙන ද්වෙ වාරෙ ගුණෙත්වා යෙ චත්තාරො කප්පා දස්සිතා, පුන තෙ චත්තාරො කප්පා චතුග්ගුණා හොන්තීති අත්ථො. ඉදං වුත්තං හොති – ද්වෙ වාරෙ ගුණෙත්වා යෙ චත්තාරො කප්පා දස්සිතා, තෙසු චතුක්ඛත්තුං ගුණිතෙසු චතුසට්ඨි කප්පා සම්පජ්ජන්තීති. තථා හි චත්තාරො එකස්මිං වාරෙ ගුණිතා අට්ඨ හොන්ති, පුන තෙ අට්ඨ දුතියවාරෙ ගුණිතා සොළස හොන්ති, පුන තෙ සොළස තතියවාරෙ ගුණිතා ද්වත්තිංස හොන්ති, පුන තෙ ද්වත්තිංස චතුත්ථවාරෙ ගුණිතා චතුසට්ඨි හොන්ති. තෙනෙවාහ ‘‘ඉමෙහි චතූහි ගුණෙහි ගුණිතා එකෙන ගුණෙන අට්ඨ හොන්තී’’තිආදි. එත්ථ ච හෙට්ඨා උපොසථසුත්තෙ (අ. නි. 3.71) –

‘‘යානි මානුසකානි පඤ්ඤාස වස්සානි, චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො’’ති –

ආදිනා කාමාවචරදෙවානමෙව ආයුප්පමාණං දස්සිතං. හෙට්ඨායෙව –

‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා…පෙ… ආකාසානඤ්චායතනූපගානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. ආකාසානඤ්චායතනූපගානං, භික්ඛවෙ, දෙවානං වීසති කප්පසහස්සානි ආයුප්පමාණ’’න්ති (අ. නි. 3.117) –

ආදිනා අරූපාවචරානංයෙව ආයුප්පමාණං වුත්තං. ඉධ පන රූපාවචරානමෙව ආයුප්පමාණං දස්සිතං. විභඞ්ගපාළියං (විභ. 1022) පන ‘‘මනුස්සානං කිත්තකං ආයුප්පමාණං, වස්සසතං අප්පං වා භිය්‍යො’’තිආදිනා දෙවමනුස්සානඤ්චෙව රූපාරූපාවචරසත්තානඤ්ච ආයුප්පමාණං දස්සිතං.

තත්ථ සම්මාසම්බුද්ධෙන මනුස්සානං දෙවානඤ්ච ආයුං පරිච්ඡින්දමානෙන චතූසු අපායෙසු භුම්මදෙවෙසු ච ආයු න පරිච්ඡින්නං. තං කස්මාති? නිරයෙ තාව කම්මමෙව පමාණං. යාව කම්මං න ඛීයති, තාව පච්චන්ති. තථා සෙසඅපායෙසු. භුම්මදෙවානම්පි කම්මමෙව පමාණං. තත්ථ නිබ්බත්තා හි කෙචි සත්තාහමත්තං තිට්ඨන්ති, කෙචි අඩ්ඪමාසං, කප්පං තිට්ඨමානාපි අත්ථියෙව. තත්ථ මනුස්සෙසු ගිහිභාවෙ ඨිතායෙව සොතාපන්නාපි හොන්ති, සකදාගාමිඵලං අනාගාමිඵලං අරහත්තම්පි පාපුණන්ති, තෙසු සොතාපන්නාදයො යාවජීවං තිට්ඨන්ති, ඛීණාසවා පන පරිනිබ්බායන්ති වා පබ්බජන්ති වා. කස්මා? අරහත්තං නාම සෙට්ඨගුණං, ගිහිලිඞ්ගං හීනං, තං හීනතාය උත්තමං ගුණං ධාරෙතුං න සක්කොති, තස්මා තෙ පරිනිබ්බාතුකාමා වා හොන්ති පබ්බජිතුකාමා වා. භුම්මදෙවා පන අරහත්තං පත්තාපි යාවජීවං තිට්ඨන්ති, ඡසු කාමාවචරෙසු දෙවෙසු සොතාපන්නසකදාගාමිනො යාවජීවං තිට්ඨන්ති, අනාගාමිනා රූපභවං ගන්තුං වට්ටති ඛීණාසවෙන පරිනිබ්බාතුං. කස්මා? නිලීයනොකාසස්ස අභාවා. රූපාවචරාරූපාවචරෙසු සබ්බෙපි යාවජීවං තිට්ඨන්ති, තත්ථ රූපාවචරෙ නිබ්බත්තා සොතාපන්නසකදාගාමිනො න පුන ඉධාගච්ඡන්ති, තත්ථෙව පරිනිබ්බායන්ති. එතෙ හි ඣානඅනාගාමිනො නාම.

අට්ඨසමාපත්තිලාභීනං පන කිං නියමෙති? පගුණජ්ඣානං. යදෙවස්ස පගුණං හොති, තෙන උපපජ්ජති. සබ්බෙසු පගුණෙසු කිං නියමෙති? නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසමාපත්ති. එකංසෙනෙව හි සො නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනෙ උපපජ්ජති. නවසු බ්‍රහ්මලොකෙසු නිබ්බත්තඅරියසාවකානං තත්‍රූපපත්තිපි උපරූපපත්තිපි, න හෙට්ඨූපපත්ති. පුථුජ්ජනානං පන තත්‍රූපපත්තිපි හොති, උපරූපපත්තිපි, හෙට්ඨූපපත්තිපි. පඤ්චසු සුද්ධාවාසෙසු චතූසු ච අරූපෙසු අරියසාවකානං තත්‍රූපපත්තිපි හොති උපරූපපත්තිපි. පඨමජ්ඣානභූමියං නිබ්බත්තො අනාගාමී නව බ්‍රහ්මලොකෙ සොධෙත්වා මත්ථකෙ ඨිතො පරිනිබ්බාති. වෙහප්ඵලං, අකනිට්ඨං, නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනන්ති ඉමෙ තයො දෙවලොකා සෙට්ඨභවා නාම. ඉමෙසු තීසු ඨානෙසු නිබ්බත්තඅනාගාමිනො නෙව උද්ධං ගච්ඡන්ති, න අධො, තත්ථ තත්ථෙව පරිනිබ්බායන්තීති ඉදං පකිණ්ණකං වෙදිතබ්බං.

පඨමනානාකරණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.