9. අකුසලමූලසුත්තවණ්ණනා

70. නවමෙ ලුබ්භතීති ලොභො. දුස්සතීති දොසො. මුය්හතීති මොහො. ලොභාදීනි පනෙතානි අසහජාතානං පාණාතිපාතාදීනං කෙසඤ්චි අකුසලානං උපනිස්සයපච්චයට්ඨෙන, සහජාතානං අදින්නාදානාදීනං කෙසඤ්චි සම්පයුත්තා හුත්වා උප්පාදකට්ඨෙන, සයඤ්ච අකුසලානීති සාවජ්ජදුක්ඛවිපාකට්ඨෙනාති ආහ ‘‘අකුසලානං මූලානි, අකුසලානි ච තානි මූලානී’’ති. වුත්තම්පි චෙතං ‘‘රත්තො ඛො, ආවුසො, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පාණම්පි හනතී’’තිආදි. යදපීති ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන වුත්තන්ති ආහ ‘‘යොපි, භික්ඛවෙ, ලොභො’’ති. තදපීති එත්ථාපි එසෙව නයොති ආහ ‘‘සොපි අකුසලමූල’’න්ති. විනාපි ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන අත්ථයොජනං දස්සෙන්තො ‘‘අකුසලමූලං වා’’තිආදිමාහ. සබ්බත්ථාති ‘‘යදපි, භික්ඛවෙ, දොසො, තදපි අකුසලමූල’’න්තිආදීසු. අභිසඞ්ඛරොතීති එත්ථ ආයූහතීති අත්ථං වත්වා තඤ්ච ආයූහනං පච්චයසමවායසිද්ධිතො සම්පිණ්ඩනං රාසිකරණං විය හොතීති ආහ ‘‘සම්පිණ්ඩෙති රාසිං කරොතී’’ති.

පාළියං ‘‘වධෙනා’’තිආදීසු වධෙනාති මාරණෙන වා පොථනෙන වා. වධසද්දො හි හිංසනත්ථො විහෙඨනත්ථො ච හොති. බන්ධනෙනාති අද්දුබන්ධනාදිනා. ජානියාති ධනජානියා, ‘‘සතං ගණ්හථ, සහස්සං ගණ්හථා’’ති එවං පවත්තිතදණ්ඩෙනාති අත්ථො. ගරහායාති පඤ්චසිඛමුණ්ඩකකරණං, ගොමයසිඤ්චනං, ගීවාය කුරණ්ඩකබන්ධනන්ති එවමාදීනි කත්වා ගරහපාපනෙන. තත්ථ පඤ්චසිඛමුණ්ඩකකරණං නාම කාකපක්ඛකරණං. ගොමයසිඤ්චනං සීසෙන කණොදකාවසෙචනං. කුරණ්ඩකබන්ධනං ගද්දුලබන්ධනං.

කාලස්මිං න වදතීති යුත්තකාලෙ න වදති, වත්තබ්බකාලස්ස පුබ්බෙ වා පච්ඡා වා අයුත්තකාලෙ වත්තා හොති. අභූතවාදීති යං නත්ථි, තස්ස වත්තා. තෙනාහ ‘‘භූතං න වදතී’’ති. අත්ථං න වදතීති කාරණං න වදති, අකාරණනිස්සිතං නිප්ඵලං වත්තා හොති. ධම්මං න වදතීති සභාවං න වදති, අසභාවං වත්තා අයථාවාදීති අත්ථො. විනයං න වදතීති සංවරවිනයං න වදති, න සංවරවිනයප්පටිසංයුත්තස්ස වත්තා හොති, අත්තනො සුණන්තස්ස ච න සංවරවිනයාවහස්ස වත්තාති අත්ථො.

අතච්ඡන්ති අභූතත්ථං. තෙනාහ ‘‘ඉතරං තස්සෙව වෙවචන’’න්ති. අථ වා අභූතන්ති අසන්තං අවිජ්ජමානං. අතච්ඡන්ති අතථාකාරං.

පුඤ්ඤකම්මතො එති උප්පජ්ජතීති අයො, වඩ්ඪි. තප්පටික්ඛෙපෙන අනයො, අවඩ්ඪීති ආහ ‘‘අනයං ආපජ්ජතීති අවඩ්ඪිං ආපජ්ජතී’’ති. මාලුවාසිපාටිකා නාම දීඝසණ්ඨානං මාලුවාපක්කං, මාලුවාඵලපොට්ඨලිකාති අත්ථො. ඵලිතායාති ආතපෙන සුස්සිත්වා භින්නාය. වටරුක්ඛාදීනං මූලෙති වටරුක්ඛාදීනං සමීපෙ. සකභාවෙන සණ්ඨාතුං න සක්කොන්තීති කස්මා න සක්කොන්ති? භවනවිනාසභයා. රුක්ඛමූලෙ පතිතමාලුවාබීජතො හි ලතා උප්පජ්ජිත්වා රුක්ඛං අභිරුහති. සා මහාපත්තා චෙව බහුපත්තා ච මහාකොලිරපත්තසණ්ඨානෙහි තතො ච මහන්තතරෙහි සාඛාවිටපන්තරෙහි පත්තෙහි සමන්නාගතා. අථ නං රුක්ඛං මූලතො පට්ඨාය විනන්ධමානා සබ්බවිටපානි සඤ්ඡාදෙත්වා මහන්තං භාරං ජනෙත්වා තිට්ඨති, සා වාතෙ වායන්තෙ දෙවෙ වා වස්සන්තෙ ඔඝනහෙට්ඨාගතා ඔලම්බනහෙතුභූතං ඝනභාවං ජනෙත්වා තස්ස රුක්ඛස්ස සබ්බසාඛං භිජ්ජති, භූමියං නිපාතෙති. තතො තස්මිං රුක්ඛෙ පතිට්ඨිතවිමානං භිජ්ජති විනස්සති. ඉති තා දෙවතායො භවනවිනාසභයා සකභාවෙන සණ්ඨාතුං න සක්කොන්ති. එත්ථ ච යං සාඛට්ඨකවිමානං හොති, තං සාඛාසු භිජ්ජමානාසු තත්ථ තත්ථෙව භිජ්ජිත්වා සබ්බසාඛාසු භින්නාසු සබ්බං භිජ්ජති, රුක්ඛට්ඨකවිමානං පන යාව රුක්ඛස්ස මූලමත්තම්පි තිට්ඨති, තාව න නස්සතීති වෙදිතබ්බං. තත්ථ තත්ථ පලුජ්ජිත්වාති තත්ථ තත්ථ භිජ්ජිත්වා. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

අකුසලමූලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.